Toàn cảnh cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học tại Xã Phước Dinh, Khánh Hoà. Ảnh cơ sở cung cấp

UBND tỉnh Khánh Hòa vừa cấp Giấy chứng nhận số 3095/QĐ-UBND-GCN ngày 25/8/2026, cho Cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học Tiên Tiến tại xã Phước Dinh.

Trên diện tích 5.842 m², cơ sở hoạt động theo loại hình nuôi các loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ.

Từ đây, Khánh Hòa có thêm một địa chỉ được xác lập để tham gia bảo tồn chuyển chỗ, bổ sung thêm nguồn lực bảo tồn ngoài công lập.

Một cơ sở được chứng nhận, 15 loài đăng ký bảo tồn

“Cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học” không đồng nghĩa với “khu bảo tồn thiên nhiên”.

Khu bảo tồn thiên nhiên là một khu vực địa lý được xác lập ranh giới để bảo vệ hệ sinh thái, cảnh quan và môi trường sống tự nhiên của các loài. Trong khi đó, cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học thực hiện các hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng, cứu hộ, nhân giống hoặc lưu giữ sinh vật ngoài môi trường sống tự nhiên.

Theo Luật Đa dạng sinh học, cơ sở bảo tồn có thể là nơi nuôi, trồng loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ; cứu hộ động vật hoang dã; lưu giữ giống cây trồng, vật nuôi, vi sinh vật, nấm đặc hữu; hoặc bảo quản nguồn gen và mẫu vật di truyền.

biểu đồ 15 loài, 44 cá thể tại Cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học Tiên Tiến, Xã Phước Dinh, tỉnh Khánh Hoà. Ảnh MN đồ hoạ

Giấy chứng nhận số 3095 ghi nhận Cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học Tiên Tiến đăng ký 15 loài, tổng cộng 44 cá thể. Trong đó có ba loài, năm cá thể thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, gồm hai cá thể tê tê java, một cá thể rái cá vuốt bé và hai cá thể khướu đầu đen má xám.

Nhóm còn lại gồm 12 loài với 39 cá thể, trong đó có nhồng/yểng, gà lôi trắng, công Ấn Độ, cầy vòi hương, rùa núi vàng, chim trích cồ, vẹt xám châu Phi, các loài vẹt Macaw và một số loài rùa.

Địa phương và cộng đồng được hưởng lợi gì?

Lợi ích trực tiếp đối với Khánh Hòa là có thêm một cơ sở ngoài công lập tham gia hệ thống bảo tồn đa dạng sinh học. Không gian bảo tồn theo đó được mở rộng ra ngoài các vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, trung tâm cứu hộ và đơn vị nghiên cứu của Nhà nước.

nhiều loài và cá thể được chăm sóc khoẻ mạnh, sinh trưởng ổn định. Ảnh cơ sở Tiên Tiến

Quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học quốc gia thời kỳ 2021-2030 đặt mục tiêu chuyển tiếp 13 cơ sở hiện có và cấp giấy chứng nhận cho chín cơ sở khác; đồng thời yêu cầu kết hợp bảo tồn tại chỗ với bảo tồn chuyển chỗ và huy động các nguồn lực xã hội.

Trong bối cảnh đó, việc một cơ sở tư nhân đáp ứng điều kiện để được chứng nhận cho thấy cá nhân và doanh nghiệp có thể tham gia bảo tồn, nhưng phải hoạt động trong một khuôn khổ pháp lý, kỹ thuật và quản lý cụ thể.

Đối với Nhà nước, nguồn lực tư nhân có thể bổ sung đất đai, chuồng trại, nhân lực chăm sóc, dịch vụ thú y và kinh phí vận hành. Những cơ sở đủ điều kiện còn có khả năng hỗ trợ lưu giữ cá thể, theo dõi sức khỏe, thu thập dữ liệu sinh học và tham gia các chương trình bảo tồn khi được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Đối với cộng đồng, các phương thức tiếp cận phù hợp gồm tham quan theo đăng ký, tiết học ngoại khóa, trải nghiệm có hướng dẫn, tọa đàm với chuyên gia và khai thác dữ liệu phục vụ nghiên cứu. Qua đó, học sinh và người dân có điều kiện nhận biết các loài, tìm hiểu nguy cơ suy giảm động vật hoang dã và kiến thức bảo tồn.

Học sinh trải nghiệm, học tập về kiến thức bảo tồn động vật hoang dã tại cơ sở. Ảnh cơ sở cung cấp

Nguồn lực tư nhân đi cùng trách nhiệm hậu kiểm

Để được cấp giấy chứng nhận, một cơ sở phải đáp ứng ba nhóm điều kiện: diện tích đất, chuồng trại và cơ sở vật chất phù hợp; cán bộ kỹ thuật có chuyên môn; năng lực tài chính và quản lý.

Trường hợp Tiên Tiến cho thấy quá trình bước vào hoạt động bảo tồn chính thức không chỉ dừng ở việc dựng chuồng và nuôi động vật. Từ năm 2023 đến khi được cấp giấy vào tháng 8/2026, hồ sơ phải trải qua nhiều vòng thẩm định, bổ sung và kiểm tra thực địa.

Cơ sở phải xác định rõ ranh giới khu vực bảo tồn trong tổng thể trang trại; hoàn thiện chuồng nuôi, khu cách ly, khu nuôi bán hoang dã, hàng rào vùng đệm, nơi điều trị thú y và kho bảo quản thiết bị. Phương án nhân lực, chăm sóc, phòng dịch và khả năng duy trì tài chính cũng phải được chứng minh.

Nhân viên chuẩn bị thức ăn cho các loài ăn cỏ trong cơ sở bảo tồn. Ảnh cơ sở cung cấp

Những yêu cầu này cho thấy phần đóng góp của nhà đầu tư không chỉ là vốn ban đầu. Bảo tồn là hoạt động cần chi phí thường xuyên cho thức ăn, nước, nhân công, thú y, vệ sinh và duy tu cơ sở vật chất. Tại một vùng có khí hậu khô nóng như Phước Dinh, bài toán nước, nhiệt độ và môi trường nuôi càng đòi hỏi giải pháp kỹ thuật phù hợp.

Chủ cơ sở có quyền tiếp cận các chính sách hỗ trợ, tham gia dự án, hợp tác nghiên cứu và triển khai những hoạt động hợp pháp theo quy định. Đi cùng các quyền lợi đó là nghĩa vụ chứng minh nguồn gốc cá thể, khai báo biến động, phòng dịch, chữa bệnh, theo dõi tình trạng loài và thực hiện chế độ báo cáo.

Việc Khánh Hòa có thêm một cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học là tín hiệu đáng ghi nhận trong quá trình xã hội hóa bảo tồn. Nhưng giá trị của cơ sở phải được đo bằng kết quả chăm sóc loài, tính minh bạch trong vận hành và những lợi ích thực tế đem lại cho địa phương, người dân.