GIải ngân đầu tư công đạt gần 357.000 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm. Ảnh: internet

Theo báo cáo từ Bộ Tài chính, tổng số vốn đầu tư công năm 2026 đã được Quốc hội phân bổ và Thủ tướng Chính phủ giao cho các bộ, cơ quan trung ương, địa phương là 1.004.586 tỷ đồng. Tính đến hết tháng 6, các đơn vị đã thực hiện phân bổ, giao kế hoạch chi tiết cho các danh mục nhiệm vụ, dự án là 999.970,5 tỷ đồng. Nếu không tính kế hoạch vốn cân đối ngân sách địa phương các địa phương giao tăng, tổng số vốn đã phân bổ chi tiết đạt 98,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Về tình hình giải ngân, lũy kế từ đầu năm đến hết ngày 30/6/2026 ước đạt 356.935,1 tỷ đồng, tương đương 35,5% kế hoạch giao. Điểm tích cực là so với cùng kỳ năm 2025, số tuyệt đối giải ngân năm nay đã cao hơn 38.361,9 tỷ đồng. Nếu loại trừ 5% kế hoạch vốn đầu tư công ngân sách địa phương (khoảng 32.511,3 tỷ đồng) được tiết kiệm để dự kiến đầu tư cho tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân thực tế của cả nước đạt tới 36,7%.

Đối với các dự án giao thông trọng điểm và quan trọng quốc gia, tổng giá trị giải ngân đạt 59.288,6 tỷ đồng, bằng 24,2% kế hoạch đã phân bổ. Tuy nhiên, tiến độ tại một số công trình lớn thuộc lĩnh vực đường sắt đang ghi nhận tốc độ khá chậm. Cụ thể, Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam mới giải ngân được 1.068,8 tỷ đồng (đạt 2% kế hoạch dự án); tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng giải ngân được 1.193,4 tỷ đồng (đạt 2,5% kế hoạch dự án). Nếu không tính hai dự án đường sắt quy mô lớn này, kết quả giải ngân của các dự án giao thông trọng điểm còn lại đạt tới 40,8%, cao hơn mức bình quân chung của toàn quốc.

Dù đạt được những kết quả khả quan, song tỷ lệ giải ngân nhìn chung vẫn chưa đạt kỳ vọng do gặp phải nhiều rào cản từ thực tiễn. Qua tổng hợp báo cáo từ các bộ, ngành và địa phương, Bộ Tài chính đã chỉ rõ 5 nhóm khó khăn, vướng mắc chủ yếu bao gồm: 

Thứ nhất, tình trạng thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng, chưa đáp ứng kịp nhu cầu gia tăng nhanh trong giai đoạn đẩy mạnh đầu tư công; chưa đồng đều trong việc điều động nguồn cung vật liệu giữa các vùng. 

Thứ hai, giá xăng, dầu, chi phí vận chuyển biến động mạnh, làm phát sinh chênh lệch chi phí, dẫn đến phải thực hiện điều chỉnh hợp đồng. 

Thứ ba, khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) liên quan đến việc xác định nguồn gốc đất, đơn giá, phương án đền bù, chưa thể triển khai thi công theo kế hoạch. 

Thứ tư, năng lực, trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu vẫn còn hạn chế, chưa chủ động, thiếu quyết liệt trong tổ chức thi công; một số xã, phường thiếu cán bộ phụ trách đầu tư công, cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ. 

Thứ năm, việc lập kế hoạch chưa sát với nhu cầu và khả năng thực hiện, cùng với chất lượng chuẩn bị đầu tư các dự án chưa tốt, dẫn tới phải điều chỉnh dự án hoặc đề xuất hoàn trả kế hoạch vốn, làm chậm tiến độ triển khai...

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa dòng vốn đầu tư công thúc đẩy phát triển kinh tế, Bộ Tài chính đề xuất các bộ, cơ quan trung ương và địa phương cần tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm bứt phá tiến độ trong Quý III/2026.

Trước hết, cần phát huy mạnh mẽ vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, cơ quan trung ương và cấp ủy, chính quyền địa phương. Lãnh đạo các đơn vị phải sâu sát, kịp thời tháo gỡ các vướng mắc thuộc thẩm quyền hoặc chủ động báo cáo cấp có thẩm quyền giải quyết các vấn đề vượt thẩm quyền.

Đối với công tác GPMB và tháo gỡ nguồn vật liệu, các địa phương phải nghiêm túc thực hiện theo đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 25/CĐ-TTg và Công điện số 28/CĐ-TTg. Các giải pháp quản lý, điều hành, kiểm soát giá nguyên vật liệu xây dựng cần được triển khai đồng bộ nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà thầu và đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng sạch. Bộ Xây dựng sẽ chủ động phối hợp với địa phương theo dõi chặt chẽ diễn biến thị trường, chỉ đạo điều phối nguồn cung vật liệu liên vùng nhằm bảo đảm không để xảy ra tình trạng đứt gãy nguồn cung tại các công trình lớn.

Riêng đối với các dự án giao thông trọng điểm, Bộ Xây dựng và các địa phương phải thực hiện nghiêm túc các nhiệm vụ được giao tại Thông báo số 343/TB-VPCP của Văn phòng Chính phủ. Mục tiêu cốt lõi là tăng sản lượng thực hiện, đưa tỷ lệ giải ngân các công trình, dự án trọng điểm quốc gia trong Quý III phải cao hơn mức trung bình chung của cả nước.

Cuối cùng, công tác cán bộ phải được chấn chỉnh kịp thời. Các cơ quan quản lý cần siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính; xử lý nghiêm khắc đối với các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, tổ chức hay cá nhân có hành vi cố tình cản trở, gây khó khăn hoặc thiếu trách nhiệm làm chậm tiến độ. 

Song song với đó, các địa phương cần sớm có phương án bố trí, sắp xếp cán bộ đủ năng lực phụ trách mảng đầu tư công tại các xã, phường, đặc biệt là các địa bàn vùng sâu, vùng xa nhằm đảm bảo tính thông suốt từ khâu chuẩn bị đến khâu thanh quyết toán dự án.