Thực tế, các vụ vi phạm quyền lợi người tiêu dùng diễn ra nhức nhối hàng ngày. Ảnh minh họa: Thảo Nguyên

Tại doanh nghiệp, tại cả người tiêu dùng

Theo thống kê, số việc NTD phản ánh, yêu cầu hỗ trợ tăng nhanh qua các năm, diễn ra trên khắp cả nước, tập trung chủ yếu ở TP Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, TP Hải Phòng, tỉnh Bắc Giang... 

Các hành vi xâm phạm quyền lợi LNTD chủ yếu là gian lận về trọng lượng, ghi nhãn, xuất xứ, thời hạn, hàng giả, hàng nhái, bán hàng từ xa với quảng cáo sai lệch, gian dối, tin nhắn lừa đảo…

Thậm chí, có nhiều vụ vi phạm có qui mô ảnh hưởng rộng, nghiêm trọng, hình thức, tính chất phức tạp, tinh vi hơn, diễn ra từ chợ truyền thống đến các kênh mua bán hiện đại

Nhưng, các hội bảo vệ quyền lợi NTD trên toàn quốc mới giải quyết được khoảng 4.000 vụ khiếu nại với tỷ lệ thành công từ 80-82%. Còn Bộ Công thương cũng chỉ giải quyết được 1.700 trường hợp trong năm 2015. 

Những con số này vẫn chỉ là “muối bỏ bể”, ông Cao Xuân Quảng (Trưởng phòng Bảo vệ quyền lợi NTD, Cục Quản lý cạnh tranh) so sánh với con số ước tính khoảng 70.000 - 90.000 vụ việc xâm phạm quyền lợi NTD diễn ra mỗi năm.

Một trong những nguyên nhân được đưa ra là do một phần NTD chưa biết hoặc chưa sử dụng tốt 8 quyền đã được quy định trong Luật Bảo vệ quyền lợi NTD nên không biết đấu tranh bảo vệ quyền lợi của mình. 

Ông Trần Phong, Sở Công thương tỉnh Quảng Ninh chỉ ra, thực tế, “NTD chỉ phản ánh những vi phạm lớn còn vi phạm “cân đường, hộp sữa” thường bỏ qua vì e ngại”.

Thêm vào đó, nhiều vụ khiếu nại không giải quyết được vì NTD “đòi hỏi quá đáng”. Còn DN cũng chưa nhận thức được “khách hàng là thượng đế” nên lần khần, trì hoãn trong việc giải quyết khiếu nại, phản ánh của NTD.

Xây dựng “kênh” bảo vệ NTD

Trường hợp NTD lựa chọn khởi kiện ra Tòa, thì lại e ngại, thủ tục kéo dài, qui định về việc miễn tạm ứng án phí cũng chưa có hướng dẫn thực thi cụ thể. 

Thành thử, nếu khởi kiện một vụ án vi phạm quyền lợi khi mua xe ô tô trị giá khoảng 2 tỷ đồng, NTD sẽ phải tạm ứng án phí lên đến hơn 70 triệu đồng, khiến nhiều người nản lòng, không muốn theo kiện.

Phó Giám đốc Sở Công thương Nam Định Đỗ Đức Dương cho biết thêm, theo qui định, khi mua hàng hóa có giá trị từ 200 ngàn đồng trở lên phải có hóa đơn, chứng từ. Nhưng không phải cơ sở kinh doanh nào cũng thực hiện, còn NTD cũng “quên” luôn, dẫn đến khi mua phải hàng dởm, hàng nhái, kém chất lượng… rất khó chứng minh.

Vì vậy, để bảo vệ hiệu quả quyền lợi người tiêu dùng, bà Phạm Quế Anh, chuyên gia Tổ chức GIZ cho rằng, cần xây dựng cơ chế cho phép NTD thông báo cho cơ quan bảo vệ NTD về hàng hóa dịch vụ nguy hiểm họ gặp phải và theo dõi thông tin giải quyết khiếu nại, tranh chấp của họ. 

Đồng thời, theo bà Phạm Quế Anh, cũng cần thiết lập các qui trình, thủ tục giải quyết tranh chấp dễ sử dụng, dễ tiếp cận, nhất là tập trung giải quyết nhu cầu của những NTD đặc biệt dễ bị thương tổn.

Dẫn ví dụ nếu làm tốt hoạt động thương mại biên giới, hải quan… sẽ giảm cơ hội cho thực phẩm “bẩn”, hàng lậu, gian lận thương mại… đại diện các Hội Bảo vệ quyền lợi NTD đều cho rằng, toàn xã hội phải cùng tham gia và xã hội hóa các hoạt động bảo vệ quyền lợi NTD, trong đó có hoạt động trợ giúp pháp lý, thành lập tổ hòa giải ở các tổ chức xã hội ngoài Hội bảo vệ quyền lợi NTD.

Ông Trần Vinh Nhung, Phó Giám đốc Sở Công thương TP Hồ Chí Minh cũng lưu ý, để tránh trường lợp lợi dụng danh nghĩa bảo vệ quyền lợi NTD để “làm khó doanh nghiệp”, cần tổ chức bộ máy bảo vệ quyền lợi NTD thực sự là hội của 90 triệu NTD.

Cùng với đó, doanh nghiệp phải cộng tác với cơ quan, tổ chức bảo vệ quyền lợi NTD như bảo vệ chính mình.

Theo Bộ Công thương, sản phẩm có khuyết tật phải thu hồi có xu hướng gia tăng, riêng trong năm 2015 đã phải thu hồi 19 loại sản phẩm. Còn trong 5 năm qua, đã có 65 đợt thu hồi sản phẩm có khuyết tật được thực hiện như với xe hon đa SH, ô tô Toyota, mỹ phẩm Kanebo, pin máy tính Lenovo, xe máy Wave 110 RSX và xe Nozza của Yamaha.

Gần đây nhất là tháng 9/2015, với sự yêu cầu từ Bộ Công thương và Bộ Giao thông vận tải, Công ty Honda Việt Nam đã triệu hồi trên 12.000 sản phẩm để khắc phục lỗi liên quan đến tính năng chống trộm của hệ thống chìa khóa thông minh. Qua đó, hạn chế được thiệt hại và ngăn chặn được tác động tiêu cực do dùng phải những sản phẩm này gây ra cho NTD.

Thảo Nguyên