(Thanh tra) - Từ những vụ việc bị xử lý thời gian qua, có thể thấy tin giả do trí tuệ nhân tạo (AI) đang lan rộng với tốc độ đáng báo động, trong khi ranh giới thật, giả ngày càng bị xóa nhòa. Điều đó cho thấy cuộc đấu tranh trên không gian số không thể chỉ dừng ở việc phát hiện và xử lý tin giả.
Trong bối cảnh làn sóng AI bùng nổ, khi thông tin có thể được tạo ra hàng loạt, cá nhân hóa và lan truyền theo thuật toán, cách tiếp cận "đi sau để dập" đang bộc lộ nhiều giới hạn.
Ngay tại nghị trường Quốc hội, nhiều đại biểu cũng đã cảnh báo về nguy cơ lạm dụng AI để tạo dựng và lan truyền thông tin sai lệch, cho thấy đây không còn là vấn đề công nghệ đơn thuần mà đã trở thành thách thức ở tầm chính sách.
Không chỉ diễn ra trong nước, việc lợi dụng AI để tạo tin giả thời gian gần đây còn gắn với các điểm nóng toàn cầu. Cụ thể, giữa lúc xung đột tại Trung Đông leo thang, trên mạng xã hội đã xuất hiện luồng thông tin bịa đặt cho rằng, Việt Nam gửi viện trợ khẩn cấp, thậm chí hỗ trợ vật tư quân sự cho Iran.
Để tạo độ tin cậy, các đối tượng đã sử dụng công nghệ AI dựng lại video từ các hoạt động cũ, cắt ghép bối cảnh, chèn biểu tượng và thời điểm giả mạo, sau đó phát tán với tốc độ nhanh trên nhiều nền tảng. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Việt Nam đã kịp thời lên tiếng bác bỏ, khẳng định các thông tin này là hoàn toàn sai sự thật, đồng thời nhấn mạnh Việt Nam kiên định chính sách quốc phòng "bốn không" và không tham gia, can dự vào các xung đột vũ trang.
Từ trường hợp cụ thể này có thể thấy, một đặc điểm đáng lo ngại là các nội dung giả mạo thường chỉ được phát hiện sau khi đã lan rộng. Từ video giả mạo phát ngôn, clip bịa đặt về thiên tai đến các nội dung xuyên tạc, xúc phạm tổ chức, cá nhân… phần lớn đều bị xử lý khi đã tiếp cận một lượng lớn người dùng và tiếp tục phát tán qua nhiều tài khoản khác.
Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ dừng lại ở việc đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, chống phá, mà đã chủ động xây dựng thế trận thông tin liên hoàn, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực, dùng thông tin chính thống "phủ xanh" không gian mạng.
Tổng Bí thư Tô Lâm
Ở góc độ quản lý, giải trình các ý kiến của đại biểu Quốc hội về tình trạng tin giả, tin sai sự thật, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, cho biết hậu quả của tin giả, tin sai sự thật là rất lớn, gây nhiều hệ lụy nghiêm trọng, trở thành mối đe dọa đối với tình hình kinh tế - xã hội, thậm chí đe dọa trực tiếp tới chủ quyền quốc gia và an ninh toàn cầu.
Theo Bộ trưởng, các hành vi vi phạm pháp luật phổ biến trên mạng xã hội hiện nay bao gồm việc tạo dựng, phát tán, đăng tải, chia sẻ, lưu trữ thông tin sai sự thật; xuyên tạc chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc. Bên cạnh đó là các hành vi bôi nhọ, hạ uy tín tổ chức, cá nhân; phát tán thông tin gây hoang mang, ảnh hưởng đến đời sống người dân; lợi dụng tin giả để "câu view, câu like", thậm chí phục vụ mục đích trục lợi, lừa đảo.
Không dừng lại ở đó, tình trạng phát trực tiếp trên mạng xã hội để lan truyền nội dung sai lệch, tác động tiêu cực tới tâm trạng xã hội và tình hình an ninh, trật tự cũng diễn biến phức tạp. Cùng với đó là việc lập, sử dụng các hội, nhóm nhằm kích động hành vi lệch chuẩn, cổ súy mê tín dị đoan, thậm chí chống đối lực lượng chức năng.
"Hệ luỵ của tin giả ảnh hưởng phát triển kinh tế cũng rất lớn, đặc biệt đối với thị trường chứng khoán, tài chính, bất động sản là rất rõ nét. Có những thông tin gây thiệt hại vốn hoá nhiều nghìn tỷ đồng trên thị trường chứng khoán", Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh.
Trước bối cảnh nêu trên, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý tin giả, mà là xây dựng một cơ chế chủ động kiểm soát và dẫn dắt thông tin. Từ góc độ pháp lý, Luật An ninh mạng (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/7 tới đây, đã bổ sung nhiều quy định nhằm xử lý hành vi tạo, phát tán nội dung giả mạo bằng công nghệ AI, trong đó đề xuất coi việc sử dụng deepfake để vi phạm pháp luật là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.
Trong quá trình thảo luận, nhiều đại biểu Quốc hội cũng nhấn mạnh cần kiểm soát chặt việc sử dụng AI. Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (Đoàn Cà Mau) cho rằng, cần nghiêm cấm hành vi sử dụng AI để tạo dựng, chỉnh sửa, lan truyền nội dung vu cáo, bôi nhọ, giả mạo danh tính, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hoặc gây ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, trật tự xã hội.
Cùng quan điểm, đại biểu Lê Thị Thanh Lam (Đoàn Cần Thơ) nhận định, sự phát triển của AI đang làm xuất hiện nhiều phương thức vi phạm mới như giả mạo khuôn mặt, giọng nói, hình ảnh để lừa đảo hoặc gây nhầm lẫn, từ đó đặt ra yêu cầu cần có quy định cụ thể để kiểm soát.
Theo ông Trịnh Xuân An, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, việc sử dụng AI để thực hiện các hành vi xâm phạm an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội đã được nhận diện trong quá trình xây dựng luật. Theo ông An, cần có các quy định quản lý AI trên không gian mạng, bởi đây vừa là công cụ công nghệ, vừa có thể bị lợi dụng để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật với quy mô ngày càng lớn.
Luật An ninh mạng 2025 vì vậy được kỳ vọng sẽ trở thành "hàng rào pháp lý" quan trọng, nhằm ngăn chặn việc lợi dụng AI cho các mục đích xấu.
Tuy nhiên, theo các đại biểu, bên cạnh khuôn khổ pháp lý, yếu tố quyết định vẫn là ý thức của người dùng. Mỗi người, với tư cách là công dân số, cần tỉnh táo trước mỗi thông tin, có trách nhiệm trong từng lượt chia sẻ và luôn tự đặt câu hỏi về tính xác thực của nội dung. Bởi trong thời đại của công nghệ AI hiện nay, niềm tin không còn chỉ đến từ những gì "mắt thấy, tai nghe", mà phụ thuộc ngày càng nhiều vào sự hiểu biết và khả năng nhận diện của chính mỗi người.
Định hướng chuyển từ "phòng thủ" sang "chủ động" cũng được nhấn mạnh ở cấp cao. Tại hội nghị toàn quốc về công tác tuyên giáo và dân vận, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu xây dựng "thế trận thông tin" trên không gian mạng, lấy thông tin tích cực đẩy lùi tiêu cực, dùng thông tin chính thống để "phủ xanh" môi trường số.
Theo Tổng Bí thư, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ dừng lại ở việc đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, chống phá, mà đã chủ động xây dựng thế trận thông tin liên hoàn, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực, dùng thông tin chính thống "phủ xanh" không gian mạng.
