1. Sức mạnh nội sinh ngàn đời của dân tộc Việt Nam

Trong mấy nghìn năm giông bão của lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã tự đúc kết cho mình một chân lý sinh tồn đanh thép: Muốn tồn tại phải giữ vững quyền tự chủ, muốn đứng vững phải biết dựa vào sức mình, muốn vươn lên phải có ý chí tự cường và muốn tiến xa phải lấy bản sắc văn hóa làm bệ đỡ vững chắc. Giá trị ấy không phải là thứ lý thuyết được sinh ra từ phòng nghị sự, mà được kiểm chứng, tôi luyện qua những thử thách khắc nghiệt nhất: từ nghìn năm Bắc thuộc chống đồng hóa, đến những cuộc chiến tranh vệ quốc oanh liệt của thời đại Hồ Chí Minh và giờ đây là hơn 40 năm đổi mới mở cửa hội nhập quốc tế. Qua mỗi khúc quanh của lịch sử, tinh thần tự lực, tự cường lại được nâng lên một tầm vóc mới, dệt nên biểu tượng của một dân tộc chưa bao giờ biết cúi đầu trước gian nguy, thử thách.

Đi sâu vào mạch nguồn văn hóa dân tộc, tự chủ trước hết là ý thức tối thượng về quyền làm chủ vận mệnh quốc gia. Từ lời tuyên ngôn đanh thép “Sông núi nước Nam vua Nam ở” thời Đại Việt, đến tư tưởng chỉ đạo “Đem sức ta mà tự giải phóng cho ta” của Hồ Chủ tịch trong Thư kêu gọi đồng bào cả nước đứng lên Tổng khởi nghĩa (tháng 8/1945) và đỉnh cao là chân lý lịch sử “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”. Đó chính là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, biến lòng yêu nước nồng nàn thành sức mạnh chính trị tổ chức, biến khát vọng sinh tồn thành động lực phát triển.

Lịch sử cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng đã chứng minh: Độc lập không phải là thứ ban phát, tự do không thể có được nhờ sự cầu cạnh. Ở Chủ tịch Hồ Chí Minh, tự chủ luôn gắn liền với quyền làm chủ thực sự của Nhân dân; tự lực, tự cường luôn đi đôi với đoàn kết quốc tế chân chính; yêu nước đi liền với nhân văn sâu sắc và độc lập dân tộc phải gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Tự chủ, vì thế, không chỉ là một giá trị chính trị cốt lõi mà còn là nền tảng đạo lý và văn hóa cốt tủy của một dân tộc tự quyết định tương lai của chính mình.

Đường lối Đổi mới mà Đảng ta quyết tâm thực hiện từ năm 1986 chính là biểu hiện sinh động nhất của bản lĩnh tự chủ chiến lược trong điều kiện lịch sử mới. Đổi mới không phải là sự “rập khuôn” máy móc bất kỳ hình mẫu ngoại bang nào, càng không phải là sự lung lay, xa rời nền tảng tư tưởng của Đảng. Đó là quá trình Đảng ta dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, vượt qua tư duy cũ kỹ, đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển để vạch ra con đường đi phù hợp với đặc thù thực tiễn của đất nước. Thành tựu rực rỡ của công cuộc Đổi mới hơn 40 năm qua là câu trả lời đanh thép khẳng định: Việt Nam vừa kiên định con đường độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vừa chủ động, linh hoạt kiến tạo nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở rộng không gian phát triển thông qua hội nhập toàn cầu, không ngừng nâng cao vị thế, uy tín quốc gia trên trường quốc tế.

Trải qua chặng đường dài tự lực cánh sinh, Đại hội XIV của Đảng tự hào công bố những con số biết nói đầy kiêu hãnh:

“Quy mô nền kinh tế và thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam tăng gần gấp đôi so với đầu nhiệm kỳ, đạt tương ứng trên 510 tỉ USD và trên 5.000 USD/người”¹.

Những con số biết nói này không chỉ phản ánh sự lớn mạnh vượt bậc về tiềm lực vật chất, mà còn là minh chứng hùng hồn cho sức mạnh tinh thần, trí tuệ sáng tạo và bản lĩnh vượt khó vĩ đại của con người Việt Nam. Từ một đất nước bị tàn phá kiệt quệ sau chiến tranh, nghèo nàn, lạc hậu và bị bao vây cấm vận gắt gao, Việt Nam hôm nay đã vươn lên sở hữu một cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế chưa từng có. Đây chính là bệ đỡ vững chắc cho lòng tự tin dân tộc, là bệ phóng lịch sử để chúng ta kiến tạo những kỳ tích mới trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng ngày 20/1/2026 - Ảnh: TTXVN

Chính vì vậy, Đại hội XIV của Đảng đã đặt hệ giá trị tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường và tự hào dân tộc vào trung tâm của tư duy phát triển quốc gia. Văn kiện Đại hội chỉ rõ yêu cầu: “Khơi dậy mạnh mẽ truyền thống yêu nước, khát vọng phát triển, tinh thần đoàn kết, ý chí tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc”². Điều đó khẳng định một triết lý phát triển sâu sắc: Sự bứt phá của Việt Nam không thể chỉ cậy nhờ vào nguồn vốn, công nghệ hay tài nguyên thiên nhiên, mà cốt lõi phải dựa vào chiều sâu văn hóa, phẩm chất con người và niềm tin xã hội vững chắc. Trong chỉnh thể biện chứng đó, tự chủ tạo bản lĩnh, tự tin tạo tâm thế, tự lực tạo phương thức, tự cường tạo động lực và tự hào dân tộc tạo chiều sâu tinh thần cho sức mạnh vĩ đại của Việt Nam.

Hệ giá trị này có sức thuyết phục tuyệt đối bởi nó kết nối hài hòa giữa lịch sử và hiện tại, giữa truyền thống oanh liệt và tương lai rạng ngời. Sự liên kết giữa 5 yếu tố này là vô cùng chặt chẽ và không thể tách rời: tự chủ mà thiếu tự tin sẽ dễ rơi vào thế thủ hiểm, biệt lập; tự tin mà thiếu tự lực dễ biến thành lạc quan ảo tưởng; tự lực mà thiếu tự cường sẽ dừng lại ở trạng thái tự tồn tại cam chịu; tự cường mà thiếu tự hào dân tộc sẽ dễ mất đi điểm tựa bản sắc văn hóa và định hướng nhân văn. Chỉ khi các giá trị này thống nhất hữu cơ, chúng mới tạo ra nguồn năng lượng nội sinh vô hạn, giúp Việt Nam vững vàng trước sóng gió thời đại, chủ động hội nhập quốc tế bằng bản lĩnh và tâm thế kiêu hãnh của chính mình.

2. “Chìa khóa” chiến lược mở cửa tương lai phát triển bền vững

Nhìn từ yêu cầu khắt khe của kỷ nguyên vươn mình, hệ giá trị tự lực, tự cường chính là lời giải mang tính nền tảng, quyết định sự phát triển nhanh và bền vững của Việt Nam. Trong một thế giới biến động không ngừng, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn diễn ra gay gắt, xung đột lợi ích phức tạp, kết hợp với các xu thế chuyển đổi số, chuyển đổi xanh đang vẽ lại bản đồ phát triển toàn cầu. Ở bối cảnh đó, quốc gia nào thiếu đi bản lĩnh tự chủ sẽ dễ dàng bị cuốn vào vòng xoáy áp đặt, bị đẩy ra rìa các quyết định chiến lược. Do đó, tự chủ trong kỷ nguyên mới không dừng lại ở việc giữ vững độc lập, chủ quyền lãnh thổ theo nghĩa truyền thống, mà phải nâng tầm thành năng lực dự báo chiến lược, năng lực thích ứng, kiến tạo chủ động; là khả năng làm chủ mô hình phát triển, làm chủ công nghệ nguồn, làm chủ không gian số và làm chủ tương lai của chính mình.

Đi đôi với tự chủ là một tâm thế tự tin mạnh mẽ của một dân tộc đã đi qua muôn trùng bão lửa, tích lũy đủ nội lực và khẳng định được vị thế kiêu hãnh trên trường quốc tế. Tâm thế tự tin này hoàn toàn khác biệt với sự kiêu ngạo, tự mãn huyễn hoặc. Bởi vì tự mãn kéo lùi sự phát triển, nhưng tự tin chân chính thúc đẩy sự dấn thân, sáng tạo, đổi mới không ngừng. Tự tin Việt Nam được xây dựng vững chắc trên nền tảng lịch sử cách mạng hào hùng, thực tiễn Đổi mới sinh động, sự ổn định chính trị - xã hội tuyệt đối, khối đại đoàn kết toàn dân vững chắc và niềm tin sắt đá vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội dưới sự dẫn dắt của Đảng. Tâm thế tự tin ấy truyền cảm hứng để toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta dám nghĩ lớn, dám làm lớn, dám bước vào sân chơi toàn cầu bằng tinh thần và trí tuệ Việt Nam.

Sức mạnh nội sinh chỉ thực sự được giải phóng khi tinh thần tự lực, tự cường được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Tự lực không phải là bế quan tỏa cảng, bài ngoại cực đoan, mà là bệ đỡ quyết định giúp cho việc hợp tác quốc tế trở nên bình đẳng, chủ động và thực sự có lợi cho đất nước. Tự cường cũng không phải là tâm thế đối đầu, thách thức, mà là năng lực tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu bằng trình độ, bản lĩnh và thương hiệu riêng của Việt Nam. Trong thời đại mới, tự lực, tự cường phải biểu hiện sinh động ở năng lực làm chủ tri thức khoa học, làm chủ công nghệ cao, tự chủ về dữ liệu số, nâng cao sức đề kháng của nền kinh tế và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa bằng sự đồng thuận tuyệt đối giữa ý Đảng và lòng dân.

Để giữ vững hướng đi trong hành trình hội nhập, lòng tự hào dân tộc chính là mỏ neo văn hóa giữ cho con thuyền đất nước không bị chao đảo trước các luồng sóng ngoại lai. Đây là niềm kiêu hãnh tỉnh táo, biết trân trọng di sản lịch sử nhưng tuyệt đối không ngủ quên trên vòng nguyệt quế của quá khứ; biết tiếp thu tinh hoa nhân loại nhưng luôn giữ gìn cốt cách, bản sắc Việt Nam. Nhờ thế, tự hào dân tộc không dừng lại ở cảm xúc tự tôn thông thường, mà chuyển hóa mạnh mẽ thành ý thức trách nhiệm công dân, khát vọng cống hiến và năng lực hành động phụng sự Tổ quốc.

Nhìn từ góc độ lý luận, ý nghĩa thời đại của hệ giá trị này nằm ở việc giải quyết triệt để mối quan hệ biện chứng giữa độc lập dân tộc và sự phát triển thịnh vượng của đất nước trong bối cảnh mới. Nếu như ở thế kỷ XX, tự chủ dân tộc hướng vào nhiệm vụ thiêng liêng là giành độc lập, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ thì ở thế kỷ XXI, tự chủ dân tộc phải được đo bằng năng lực tự chủ chiến lược, tự chủ thể chế, công nghệ, dữ liệu, không gian số và thiết lập vị thế dẫn dắt ở một số lĩnh vực toàn cầu.

Chính vì lẽ đó, Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng đã chỉ rõ: “Công tác chính trị, tư tưởng là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu”, đồng thời đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu “Khơi dậy tinh thần tự chủ chiến lược, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc”³. Quy định này đã chính thức nâng tầm hệ giá trị văn hóa con người Việt Nam thành nội dung chính trị trọng yếu, là nhiệm vụ chiến lược trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Nó bồi đắp niềm tin sắt son của Nhân dân, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đập tan mọi biểu hiện suy thoái và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Sức thuyết phục chính trị sâu sắc nhất của hệ giá trị này nằm ở việc nó tạo ra bộ lọc tư tưởng tự nhiên cho toàn xã hội, nâng cao sức đề kháng vượt trội trước những biểu hiện dao động, hoài nghi, tự ti dân tộc hoặc tư tưởng cực đoan, biệt lập. Một xã hội tràn đầy niềm tự tin mạnh mẽ sẽ chủ động miễn dịch trước các thông tin sai lệch, xuyên tạc; một dân tộc có niềm tự hào chân chính sẽ không bao giờ bị hòa tan, đánh mất bản sắc trong dòng thác toàn cầu hóa; một quốc gia tự lực, tự cường sẽ đủ bản lĩnh để từ chối mọi khuôn mẫu áp đặt từ bên ngoài.

Tuy nhiên, tự tin phải luôn song hành với tinh thần tự phê bình nghiêm túc; tự hào phải gắn liền với trách nhiệm cống hiến; tự chủ phải đi đôi với kỷ luật chiến lược; và tự cường phải đặt trong định hướng nhân văn xã hội chủ nghĩa. Chính sự cân bằng, biện chứng khoa học đó là liều vắc-xin tinh thần hữu hiệu nhất, giúp xã hội phòng tránh được cả hai khuynh hướng lệch lạc tai hại: tự ti, sùng bái bên ngoài hoặc tự mãn, chủ quan kiêu ngạo.

Nói tóm lại, tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường và tự hào dân tộc là lời giải có tính chân lý lịch sử cho sự phát triển bền vững của Việt Nam hôm nay. Hệ giá trị này không thể thay thế cho các nguồn lực vật chất cụ thể như công nghệ, hạ tầng hay thể chế, nhưng nó đóng vai trò là nguồn năng lượng tinh thần vĩ đại, định hướng giá trị cốt lõi để mọi nguồn lực vật chất được khơi thông và phát huy đến mức tối đa. Đó chính là mạch nguồn thẩm thấu sâu sắc vào mọi lĩnh vực đời sống xã hội, tạo nên sự đồng thuận tuyệt đối giữa ý Đảng, lòng dân, đưa đất nước vững bước vươn mình trong Kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên phát triển phồn vinh, hạnh phúc của dân tộc Việt Nam.

Bài 2: Không cho phép xuyên tạc tinh thần dân tộc và sức mạnh nội sinh của đất nước

-------------------------

Chú thích:

^1,2 Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập II, tr.18, 373.

³ Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026), Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08 tháng 4 năm 2026 về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng, Hà Nội, tr.6.