Người nghiện và gia đình thường không hợp tác trong việc khai báo tình trang nghiện của bản thân

Tuy nhiên, công tác cai nghiện ma túy ở nước ta hiện nay còn gặp rất nhiều khó khăn, trở ngại, không chỉ ở sự né tránh, thiếu hợp tác của người nghiện, mà còn từ sự thiếu chặt chẽ, chưa đồng bộ trong các quy định của pháp luật.

Luật còn chồng chéo, xa rời thực tế

Trong Luật xử lý vi phạm hành chính, muốn xử lý hành chính thì cơ quan có thẩm quyền  phải chứng minh hành vi vi phạm hành chính, tức là phải xác định tình trạng nghiện. Nhưng trong thực tế, rất khó xác định hoặc không xác định được tình trạng nghiện vì người nghiện không hợp tác, không khai báo các triệu chứng (đặc biệt, với ma túy tổng hợp, việc nhận biết các triệu chứng biểu hiện nghiện gần như là không thể; với nhiều loại ma túy tổng hợp còn chưa có phương pháp, công cụ xác định tình trạng nghiện). Bên cạnh đó, Luật hiện hành không quy định việc tạm giữ người để theo dõi, làm xét nghiệm, xác định tình trạng nghiện.

Vẫn theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, người nghiện ma túy không có nơi cư trú ổn định thì bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Với những trường hợp này, thì việc xác định nơi cư trú ổn định của họ là rất khó khăn, nhiều trường hợp bất khả thi. Trong trường hợp xác định được nơi cư trú thì việc bàn giao theo quy định tại Điểm b Khoản 1 Điều 103 Luật Xử lý vi phạm hành chính lại là bất khả thi đối với Ủy ban nhân dân cấp xã (về thẩm quyền, về nhân lực, phương tiện, tài chính). Thực tế thì tại các tỉnh phía Nam, gần 100% người được đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là người không có nơi cư trú ổn định.

Trong Luật Phòng, chống ma túy, Ủy ban nhân dân cấp xã được giao tổ chức cai nghiện ma túy tại gia đình, cai nghiện ma túy tại cộng đồng. Đây là quy định này chưa phù hợp, mang tính hình thức, không mang lại hiệu quả, mà còn làm khó cho các địa phương. Bởi tại cấp xã, điều kiện cơ sở vật chất, con người còn khó khăn, việc cai nghiện ma túy đòi hỏi đội ngũ nhân lực được đào chuyên môn sâu.

Lỗ hổng trong các quy định

Theo Khoản 1 Điều 29 Luật Phòng, chống ma túy năm 2000, quy định: "Người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đã được cai nghiện tại gia đình, cộng đồng hoặc đã được giáo dục nhiều lần tại xã, phường, thị trấn mà vẫn còn nghiện hoặc không có nơi cư trú nhất định thì được đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc dành riêng cho họ".

Tuy nhiên, Luật xử lý vi phạm hành chính lại chỉ quy định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên, mà không quy định về áp dụng biện pháp này đối với người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi.

Như vậy, việc cai nghiện ma túy tại các cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi trong trường hợp này thì không bị coi là áp dụng biện pháp xử lý hành chính.

Vì vậy, để công tác cai nghiện ma túy nói riêng và công tác phòng, chống ma tuy nói chung phát huy hiệu quả hơn nữa, các cơ quan chức năng cần sớm rà soát các quy định của pháp luật và tiến tới sửa đổi, bổ sung các nội dung để đồng bộ, phù hợp với thực tế đang diễn ra.

Hoàng Nam