(Thanh tra) - Từ thực tiễn triển khai tại các địa phương, có thể thấy, xử lý các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp đòi hỏi sự đồng bộ từ thể chế, quy trình đến trách nhiệm tổ chức thực hiện. Trong đó, việc thống nhất tiêu chí nhận diện, phân loại chính xác tình trạng pháp lý, xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành có ý nghĩa quan trọng.
Ngày 12/11/2026, Trường Cán bộ Thanh tra tổ chức Hội thảo “Thực trạng công tác kiểm tra, rà soát, xử lý giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài vượt cấp lên Trung ương”. TS Trần Đăng Vinh, Hiệu trưởng, TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, Chủ nhiệm nhiệm vụ đồng chủ trì Hội thảo.
Phát biểu tại Hội thảo, TS. Trần Đăng Vinh, Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra nhấn mạnh, khiếu nại, tố cáo là các quyền cơ bản của công dân, là phương thức để Nhân dân thực hiện quyền dân chủ trực tiếp, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình và tham gia giám sát hoạt động của cơ quan, người có thẩm quyền. Những năm qua, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn những vụ việc chưa được giải quyết dứt điểm; tình trạng khiếu nại, tố cáo phức tạp, đông người, vượt cấp lên Trung ương tiếp tục đặt ra nhiều thách thức.
Theo TS. Trần Đăng Vinh, thực hiện chức năng giúp Chính phủ quản lý Nhà nước về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, những năm qua, Thanh tra Chính phủ đã ban hành các kế hoạch và tổ chức triển khai công tác kiểm tra, rà soát, xử lý, giải quyết các vụ việc một cách bài bản, quyết liệt, qua đó tích lũy nhiều kinh nghiệm và cách làm hiệu quả. Tuy nhiên, những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn cần được tổng kết, đánh giá một cách khoa học để đề xuất giải pháp căn cơ, lâu dài. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần hoàn thiện thể chế mà còn hướng tới xây dựng cẩm nang nghiệp vụ, tài liệu bồi dưỡng, phục vụ trực tiếp đội ngũ cán bộ làm công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Phát biểu dẫn đề Hội thảo, TS. Nguyễn Huy Hoàng cho biết, mặc dù công tác kiểm tra, rà soát, xử lý, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp lên Trung ương đã đạt nhiều kết quả tích cực, song thực tiễn vẫn còn không ít khó khăn, bất cập. Năm 2025, Trụ sở Tiếp công dân Trung ương tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh tiếp 4.836 lượt với 12.451 công dân, trình bày 4.799 vụ việc, tăng 26% so với năm 2024. Đáng chú ý, nhiều vụ việc liên quan đến đất đai, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã kéo dài nhiều năm.
Qua nghiên cứu, Ban Chủ nhiệm nhận thấy các đợt kiểm tra, rà soát trước đây chưa hình thành cơ chế ổn định, thường xuyên, chưa thống nhất tiêu chí; chưa có quy trình nghiệp vụ chuẩn; số liệu giữa các cơ quan có thời điểm chưa đồng nhất. Đặc biệt, công tác theo dõi sau rà soát và xác định điểm kết thúc đối với những vụ việc đã được giải quyết đúng quy định vẫn là khâu còn nhiều hạn chế.
Trên cơ sở tổng kết giai đoạn 2021 - 2026, trọng tâm là thực hiện Kế hoạch 96/KH-TTCP và Kế hoạch 329/KH-TTCP, Ban Chủ nhiệm đã tiến hành hệ thống hóa văn bản, khảo sát 559 phiếu hỏi và tổ chức khảo sát thực tế tại Hải Phòng, Khánh Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả nghiên cứu bước đầu đề xuất thống nhất khái niệm, xây dựng 5 nhóm tiêu chí nhận diện vụ việc phức tạp, kéo dài, vượt cấp; phân loại vụ việc theo tình trạng pháp lý và làm rõ giá trị pháp lý của kết quả rà soát. TS Nguyễn Huy Hoàng cũng lưu ý, rà soát không phải là một cấp giải quyết khiếu nại, tố cáo mà là căn cứ để người có thẩm quyền xem xét, quyết định hướng xử lý phù hợp.
Từ kết quả nghiên cứu, TS Nguyễn Huy Hoàng - Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, Chủ nhiệm nhiệm vụ nhấn mạnh, việc thực hiện nhiệm vụ “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn về kiểm tra, rà soát, xử lý, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp lên Trung ương” là thực sự cần thiết, mang tính thời sự và có ý nghĩa ứng dụng cao.
Ông cũng đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận về tính phù hợp, khả thi của khái niệm và tiêu chí nhận diện vụ việc; giá trị pháp lý của kết quả rà soát trong bối cảnh các quy định pháp luật mới; tính đầy đủ, khách quan của số liệu và những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn. Đồng thời, làm rõ các vướng mắc về thể chế, cơ chế, chính sách cần ưu tiên kiến nghị hoàn thiện, làm cơ sở xây dựng các giải pháp và cẩm nang nghiệp vụ phục vụ công tác kiểm tra, rà soát trong thời gian tới.
Phát biểu tại Hội thảo, ông Bùi Duy Hiền, Phó Chánh Thanh tra TP. Hồ Chí Minh, cho biết, thực hiện Kế hoạch số 96/KH-TTCP và Kế hoạch số 329/KH-TTCP của Thanh tra Chính phủ, TP. Hồ Chí Minh đã thành lập Tổ công tác do Phó Chủ tịch UBND Thành phố làm Tổ trưởng, giao Thanh tra thành phố làm cơ quan thường trực, phối hợp với các sở, ngành và địa phương tập trung rà soát, bóc tách và giải quyết thấu đáo các vụ việc. Đến thời điểm hiện nay, tổng cộng 59 vụ việc thuộc hai kế hoạch đã được thành phố rà soát, xử lý giải quyết dứt điểm và ban hành thông báo chấm dứt.
Tuy nhiên, ông Bùi Duy Hiền lưu ý, việc ban hành thông báo chấm dứt xử lý không đồng nghĩa với tất cả vụ việc đã được giải quyết dứt điểm về nội dung. Một số vụ việc vẫn đang thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan tiến hành tố tụng hoặc còn liên quan đến việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của các dự án bất động sản.
Từ thực tiễn triển khai, đại diện Thanh tra TP. Hồ Chí Minh chỉ ra 03 nhóm khó khăn chủ yếu: tính chất, tình trạng pháp lý của các vụ việc trong cùng danh sách rà soát rất khác nhau; khó xác định chủ thể khiếu kiện đối với những vụ việc đông người nhưng không rõ đối tượng hoặc đơn thư từ nhiều năm trước, đến nay không tiếp tục khiếu kiện nữa; tình trạng công dân tiếp tục gửi đơn đến nhiều cơ quan, nhiều cấp, thay đổi hình thức kiến nghị, phản ánh sang khiếu nại, tố cáo dù vụ việc đã được rà soát, đối thoại và không có tình tiết mới.
Để nâng cao hiệu quả công tác này, ông Bùi Duy Hiền kiến nghị các cơ quan Trung ương tiếp tục rà soát, hoàn thiện pháp luật đất đai, nhất là quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Đồng thời, đề nghị Thanh tra Chính phủ ban hành hướng dẫn thống nhất về tiêu chí, thẩm quyền, trình tự, thủ tục và hồ sơ ban hành thông báo chấm dứt xử lý giải quyết đối với các vụ việc đặc thù, nhất là trường hợp không xác định được đối tượng khiếu kiện cụ thể.
Bên cạnh đó, cần có hướng dẫn về việc theo dõi riêng những nội dung vẫn đang tiếp tục thực hiện như kết luận thanh tra, tháo gỡ khó khăn cho các dự án; nghiên cứu cơ chế xử lý đối với trường hợp cố tình lạm dụng quyền khiếu nại, tố cáo. Đặc biệt, cần đẩy nhanh việc hoàn thiện, kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, tạo cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan, bảo đảm những vụ việc đã được giải quyết đúng quy định pháp luật có điểm kết thúc rõ ràng.
Cùng chia sẻ về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình rà soát, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, ông Huỳnh Duy Phúc, Phó Chánh Thanh tra thành phố Đà Nẵng cho hay, khó khăn lớn nhất của địa phương là những bất cập, chồng chéo trong hệ thống pháp luật, nhất là các quy định liên quan đến đất đai (giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, quy hoạch và xây dựng). Đáng chú ý, một số quy định “quyền chuyển tiếp” chưa được xử lý thấu đáo, dẫn đến xung đột quyền lợi giữa người dân và chủ đầu tư, phát sinh khiếu kiện kéo dài. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị có thời điểm chưa đồng bộ; một số trường hợp người dân tiếp tục gửi đơn nhiều lần, tập trung đông người tại các cơ quan chức năng, gây áp lực trong quá trình giải quyết.
Từ thực tiễn trên, đại diện Thanh tra thành phố Đà Nẵng cho rằng, để xử lý hiệu quả các vụ việc phức tạp, kéo dài, cần tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung, thống nhất của cấp ủy, chính quyền và đề cao trách nhiệm người đứng đầu. Công tác kiểm tra, rà soát phải bảo đảm khách quan, toàn diện, làm rõ bản chất vụ việc, không chỉ dừng lại ở việc xem xét đơn thư. Đồng thời, cần đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, giải thích chính sách, pháp luật để tạo sự đồng thuận trong Nhân dân.
Ông Huỳnh Duy Phúc cũng kiến nghị các cơ quan Trung ương tiếp tục quan tâm, hướng dẫn, hỗ trợ địa phương xử lý các vụ việc phức tạp, vượt cấp; đồng thời nghiên cứu, rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật để “bịt kín” khoảng trống pháp lý, hạn chế tối đa phát sinh khiếu kiện.
Theo ông Hà Ngọc Hoài, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ 3, Cục I (Thanh tra Chính phủ), thời gian qua, các địa phương khu vực phía Bắc đã tập trung triển khai công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, góp phần hạn chế phát sinh các vụ việc phức tạp, kéo dài. Cục I, Thanh tra Chính phủ đã phối hợp với các địa phương rà soát, xử lý các vụ việc tồn đọng theo các kế hoạch của Thanh tra Chính phủ, trong đó có Kế hoạch 96/KH-TTCP và Kế hoạch 329/KH-TTCP. Qua triển khai, nhiều địa phương đã giải quyết được khối lượng lớn vụ việc, có nơi đạt tỷ lệ hoàn thành từ 85% đến trên 90%. Tuy nhiên, khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, nhất là trong lĩnh vực đất đai, vẫn còn tồn tại do những bất cập về cơ chế, chính sách và hạn chế trong công tác quản lý Nhà nước qua các thời kỳ.
Phân tích nguyên nhân, ông Hoài cũng nhận định, trước hết xuất phát từ hệ thống pháp luật còn có những quy định chồng chéo, thiếu thống nhất. Bên cạnh đó, một bộ phận công dân chưa chấp hành quyết định giải quyết của cơ quan có thẩm quyền, tiếp tục gửi đơn nhiều nơi, vượt cấp hoặc tập trung đông người dù đã được đối thoại, giải thích nhiều lần. Một số vụ việc còn gặp khó khăn do hồ sơ, dữ liệu qua các thời kỳ chưa được cập nhật đồng bộ và đồng nhất; trong khi nhiều tranh chấp đan xen quan hệ dân sự giữa người dân và chủ đầu tư, vượt ra ngoài phạm vi giải quyết thuần túy của cơ quan hành chính.
Từ thực tiễn này, ông Hoài đề nghị tiếp tục đề cao trách nhiệm người đứng đầu trong tiếp công dân, đối thoại và giải quyết kịp thời vụ việc ngay từ khi mới phát sinh tại cơ sở; phân loại chính xác tính chất, nguyên nhân và thẩm quyền giải quyết để tránh kéo dài hoặc xử lý không đúng phạm vi. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về khiếu nại, tố cáo, bảo đảm việc quản lý, theo dõi tiến độ giải quyết được thống nhất, xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương.
Ông Hoài cũng đề xuất tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa Cục I với các địa phương phía Bắc trong rà soát, thẩm định và xử lý các vụ việc phức tạp, nhất là những vụ việc đã được giải quyết hết thẩm quyền nhưng công dân vẫn tiếp tục khiếu kiện kéo dài.
Với kinh nghiệm nhiều năm tham gia các đoàn khảo sát, đánh giá tình hình khiếu nại, tố cáo tại địa phương, ông Lê Văn Cường, Trưởng phòng Nghiệp vụ 1, Thanh tra tỉnh Hà Tĩnh cho rằng, mặc dù hệ thống pháp luật, các nghị quyết, quy định và văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước đã đề cập khá đầy đủ đến công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhưng quá trình triển khai vẫn còn khoảng cách so với yêu cầu thực tiễn.
Ông Cường nhận định nguyên nhân chủ yếu do những vấn đề lịch sử để lại, sự chồng chéo của các quy định pháp luật qua từng thời kỳ và hồ sơ, tài liệu tại một số địa phương chưa rõ ràng, minh bạch.
Đánh giá việc nhận diện, xác định thế nào là “dứt điểm” một vụ việc khiếu nại, tố cáo là rất khó khăn, ông Cường cho hay, có những vụ việc trên giấy tờ các cơ quan đã giải quyết đúng, thấu đáo, nhưng người dân vẫn tiếp tục khiếu kiện, bám trụ và gửi đơn lên các cơ quan Trung ương. Vì vậy, theo ông Cường, việc đánh giá phải dựa trên hai yếu tố cốt lõi: giải quyết đúng quy định pháp luật và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, mang lại sự đồng thuận trong quá trình thực thi.
Muốn xử lý hiệu quả, “trước hết phải nhận diện vấn đề một cách khách quan, chính xác rồi mới đưa ra giải pháp xử lý thích hợp”, ông Cường nhấn mạnh.
Về trách nhiệm của người đứng đầu, ông Cường ghi nhận công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo đã có chuyển biến tích cực, nhất là khi trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu từng bước được gắn với việc xử lý các vụ việc cụ thể. Tuy nhiên, trách nhiệm này cần được nâng cao hơn nữa, không thể chỉ dừng lại ở mức độ “đến hẹn lại lên” hay đến ngày tiếp công dân rồi mới ký văn bản trả lời. Ông lưu ý, “người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo, bám sát cơ sở, tăng cường giải quyết dứt điểm ngay từ cơ sở để hạn chế tình trạng khiếu kiện vượt cấp”.
Ông Cường cũng cho biết, ở Phòng Nghiệp vụ 1 từng có thời điểm lực lượng chỉ khoảng 11-12 người, trong khi địa bàn phụ trách rộng, khối lượng công việc lớn, nhưng nhờ đổi mới phương pháp chỉ đạo theo hướng lấy phòng ngừa làm trọng tâm, giải quyết từ sớm, từ xa, tình hình khiếu kiện vượt cấp và các điểm nóng đã giảm đáng kể. Từ đó, ông đề xuất các cơ quan có thẩm quyền cần chú trọng hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá kết quả giải quyết vụ việc, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp công dân, xử lý đơn thư, bảo đảm công khai, minh bạch và nâng cao hiệu quả quản lý.
Từ thực tiễn triển khai tại các địa phương, có thể thấy, xử lý các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp không chỉ là việc giải quyết từng đơn thư cụ thể mà còn đòi hỏi sự đồng bộ từ thể chế, quy trình đến trách nhiệm tổ chức thực hiện. Trong đó, việc thống nhất tiêu chí nhận diện, phân loại chính xác tình trạng pháp lý, xác định rõ giá trị của kết quả rà soát và trách nhiệm của từng cấp, từng ngành có ý nghĩa quan trọng để tránh tình trạng vụ việc đã được giải quyết đúng quy định nhưng vẫn kéo dài, lặp lại qua nhiều cấp.
Những ý kiến tại Hội thảo là cơ sở thực tiễn quan trọng để Ban Chủ nhiệm tiếp tục hoàn thiện kết quả nghiên cứu, đề xuất các giải pháp về cơ chế, chính sách và quy trình nghiệp vụ. Mục tiêu không chỉ là nâng cao hiệu quả các đợt kiểm tra, rà soát mà còn hướng tới xây dựng cơ chế xử lý thống nhất, thường xuyên, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước trong công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo.
