Ông Vũ Quang Thọ, Viện trưởng Viện Công nhân Công đoàn (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam)

Tăng khiêm tốn, thiếu bền vững

Tính đến hết tháng 6/2017, số người tham gia BHXH bắt buộc là 13,17 triệu người, tăng 6,8% so với cùng kỳ năm 2016; BHXH tự nguyện là 241 nghìn người, tăng 25,8% so với cùng kỳ năm 2016. Theo ông Vũ Quang Thọ, Viện trưởng Viện Công nhân Công đoàn (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam), đây là sự cố gắng rất lớn, nhưng vẫn còn khiêm tốn. 

“Nghị quyết của Bộ Chính trị đặt ra từ nay đến năm 2020, chúng ta phải đạt được 50% số người làm công hưởng lương tham gia BHXH, bây giờ mới đạt được 1 nửa. Như vậy, quãng đường còn đi rất ngắn mà phần việc phải làm còn khá nhiều”, ông Vũ Quang Thọ nhấn mạnh.

Phân tích nguyên nhân, Phó trưởng Ban Thực hiện chính sách BHXH (BHXH Việt Nam) Đỗ Ngọc Thọ chỉ ra, do điều kiện phát triển kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, nên việc chuyển dịch cơ cấu lao động từ khu vực phi chính thức sang khu vực chính thức diễn ra chậm. Nhiều doanh nghiệp phải giải thể, phá sản, thu hẹp quy mô sản xuất kinh doanh nên cắt giảm lao động. Số doanh nghiệp tăng mới tuy nhiều, song quy mô nhỏ và siêu nhỏ, số lao động sử dụng ít.

Chưa kể, ý thức tuân thủ pháp luật của một bộ phận chủ sử dụng lao động chưa tốt. Cơ chế để cưỡng bức, ràng buộc người sử dụng lao động phải đóng cho người lao động chưa được phát huy. “Một số địa phương, chính quyền mong muốn thu hút đầu tư nên cũng chưa thực sự quyết liệt xử lý các vi phạm pháp luật BHXH. Một bộ phận người lao động vì mưu sinh trước mắt mà không dám đấu tranh đòi quyền lợi tham gia BHXH”, Phó trưởng Ban Thực hiện chính sách BHXH nói.

Đáng nói, số lượng người tham gia BHXH có tăng nhưng không nhiều và thiếu bền vững. Theo ông Vũ Quang Thọ, chỉ cần 10.000 đồng, công nhân lao động có thể chuyển từ doanh nghiệp này sang doanh nghiệp khác nên mức đóng hiện nay 22% với họ là cao. Khi bị ngừng việc, người lao động muốn thanh toán ngay, không muốn tiếp tục kéo dài. Ngay cả những người đã tham gia bảo hiểm cũng không muốn kéo dài thời gian được đóng BHXH, chỉ nhìn thấy lợi ích trước mắt, không nhìn thấy lợi ích lâu dài nên mới có chuyện gần 10.000 người kiến nghị Thủ tướng muốn thanh toán một lần. 

“Người lao động cho rằng phải đóng bảo hiểm, còn người làm chính sách thì cho rằng được đóng bảo hiểm. Giữa người lao động với những người phải thực thi chính sách có cách hiểu khác nhau”, ông Vũ Quang Thọ cho hay.

Ông Đỗ Ngọc Thọ, Phó trưởng Ban Thực hiện chính sách BHXH (BHXH Việt Nam) 

Tạo cú huých đủ mạnh

Vậy làm thế nào để “hút” người lao động tham gia BHXH, đặc biệt là lao động hợp đồng ngắn hạn. Phó trưởng Ban Thực hiện chính sách BHXH Đỗ Ngọc Thọ cho rằng, cần có giải pháp hỗ trợ. Theo đó, từ năm 2018, với BHXH tự nguyện, Nhà nước sẽ hỗ trợ tiền đóng tính trên chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn, người trong hộ nghèo được hỗ trợ 30% mức đóng, người ở hộ cận nghèo được hỗ trợ 25%, các nhóm đối tượng khác được hỗ trợ 10%. 

“Mức hỗ trợ này mặc dù còn khiêm tốn. Nhưng trong bối cảnh ngân sách Nhà nước eo hẹp, thì đây là một điều đáng quý”, ông Đỗ Ngọc Thọ nêu quan điểm cá nhân, cần tạo cú huých đủ mạnh để thu hút người dân tham gia BHXH. Tức là, có sự hỗ trợ của Nhà nước lớn hơn, nhiều người tham gia hơn thì sau này nhiều người có lương hưu hơn, Nhà nước sẽ giảm được chi phí chi cho trợ cấp người cao tuổi như hiện nay. 

“Đầu tư bây giờ là có lợi hơn vì đó là giải pháp chủ động, còn sau này chi trả như vậy là bị động. Như bảo hiểm y tế diện bao phủ tăng nhanh, trong đó có nguyên nhân Nhà nước hỗ trợ rất nhiều. Người dân phải nhìn thấy họ được cái gì đó thì mới kích thích họ hơn”, ông Đỗ Ngọc Thọ nói. 

Ngoài giải pháp trên, ông Đỗ Ngọc Thọ cho biết, thời gian tới, ngành BHXH sẽ phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và các bộ, ngành xây dựng trình Chính phủ đề án giao chỉ tiêu cho các địa phương; phối hợp với cơ quan Thuế để xác định số người lao động đang làm việc tại các doanh nghiệp có đóng thuế. Đồng thời, mạnh tay xử phạt những đơn vị trốn đóng BHXH…

“Quan trọng nhất là cần tuyên truyền tốt để người lao động hiểu tham gia BHXH là cách tiết kiệm và an toàn; còn người sử dụng lao động hiểu bảo hiểm cho người lao động là bảo hiểm cho chính mình. Làm được như vậy, BHXH sẽ bao phủ đến từng đối tượng lao động. Và khi diện tham gia, quy mô tham gia nhiều hơn, lúc bấy giờ quỹ sẽ giảm đi so với yêu cầu đóng góp của người lao động mà vẫn bảo đảm tính an toàn của quỹ”, ông Vũ Quang Thọ đề xuất.

Kiên Trần