Toàn cảnh hội nghị thường niên báo chí với phát triển bền vững. Ảnh: TH

9/10 trường hợp những kẻ vi phạm không hề bị trừng phạt

Phát biểu nhân dịp kỷ niệm Ngày Quốc tế chấm dứt tình trạng không trừng phạt các hành vi tấn công nhà báo (2/11), ông Michael Croft - Trưởng Văn phòng UNESCO Việt Nam cho biết, trong suốt 10 năm qua (2006 - 2016) đã có gần 930 nhà báo trên khắp thế giới đã bị giết trong khi đang tác nghiệp. Nhiều nhà báo khác phải đối mặt với những khó khăn như sự kiểm duyệt gắt gao, áp lực, bị đe dọa, bị lạm dụng về thể chất, bị tấn công, quấy rối tình dục, bắt cóc, giam giữ, phá hủy thiết bị và ngược đãi.

Việc miễn trừ trách nhiệm đối với các hành vi chống đối nhà báo đã trở nên rất phổ biến. 9 trong số 10 trường hợp những kẻ vi phạm không hề bị trừng phạt.

Theo báo cáo của Tổng Thư ký UNESCO về an toàn nhà báo và mối nguy hiểm của việc miễn trừ trách nhiệm năm 2016, chỉ có 8% trong số 827 vụ giết hại nhà báo từ năm 2006 đến năm 2015 được xử lý.

"Điều đó làm giảm nhẹ tội cho những kẻ vi phạm và kết quả gây nên ảnh hưởng rất lớn đối với xã hội trong đó có các nhà báo", ông Micheal Coft nhấn mạnh.

Đại hội đồng Liên Hợp quốc, Hội đồng Bảo an, Hội đồng nhân quyền đã lên án các hành vi chống lại các nhà báo và kêu gọi đảm bảo an toàn cho họ. Liên Hợp quốc đã thông qua Kế hoạch Hành động về An toàn của Nhà báo và vấn đề miễn trừ trách nhiệm.

Nhận thức tầm quan trọng của an toàn nhà báo, Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam đã hợp tác cùng UNESCO nâng cao nhận thức của các nhà báo truyền thông và các cơ quan thực thi pháp luật về các văn bản pháp luật quốc tế và Việt Nam liên quan đến sự an toàn của các nhà báo và nâng cao năng lực của cán bộ thực thi pháp luật đảm bảo nhà báo được làm làm việc trong một môi trường an toàn và những kẻ vi phạm phải được đưa ra trước công lý.

Tại bài phát biểu, ông Micheal Coft kêu gọi các nhà báo, lực lượng an ninh,cơ quan thực thi pháp luật, các tổ chức quốc gia và quốc tế có liên quan cùng nhau tăng cường sự an toàn của các nhà báo và chấm dứt tình trạng miễn trừ trách nhiệm cho các hành vi chống nhà báo.

Các hành vi trục lợi trong tác nghiệp báo chí

Tại Việt Nam, trong những năm gần đây, môi trường báo chí, truyền thông thay đổi nhanh chóng, đã làm cho công việc của các nhà báo trở nên thách thức hơn.

Một nghiên cứu của RED cho biết, từ năm 2011 - 2015, có tới 96% phóng viên được khảo sát đã từng bị cản trở tác nghiệp, so với mức 88% trong khảo sát năm 2011. Chỉ tính riêng trong năm 2016, tại Việt Nam có tổng số 36 trường hợp nhà báo bị tấn công, cản trở tác nghiệp.

Trong bối cảnh này, Luật Báo chí đã được sửa đổi và có hiệu lực từ tháng 1/2017. Mặc dù Luật Báo chí sửa đổi là căn cứ tốt hơn để bảo vệ sự an toàn của nhà báo, nó đòi hỏi phải có sự cam kết liên tục ở cấp cao hơn có thể đem lại các thay đổi tích cực.

Trong quá trình theo dõi và tham gia thúc đẩy giải quyết các cụ việc cản trở nhà báo tác nghiệp, RED thực hiện khảo sát và nghiên cứu về các "hành vi trục lợi trong tác nghiệp báo chí" của hơn 220 ý kiến từ các cán bộ quản lý báo chí, chuyên gia, giảng viên, học viên báo chí, độc giả..  cho thấy, có các nhóm hành vi trục lợi như: Dọa dẫm đối tượng để tống tiền, đòi ưu đãi cá nhân cho nhà báo; thông đồng tạo lợi ích nhóm giữa nhà báo và đối tượng để đánh thuê; liên kết nhóm nhà báo để bưng bít để bảo kê thông tin về ngành; địa phương; lợi dụng danh nghĩa nhà báo, cơ quan báo chí để gây áp lực phải ký hợp đồng....

Ngoài ra, việc lập băng nhóm cấu kết giữa các nhà báo, thế lực trung gian môi giới ngoài xã hội để thực hiện hành vi tống tiền, gợi ý các cơ quan Nhà nước hạn chế cung cấp thông tin cho đồng nghiệp ngoài băng nhóm để tạo tình huống gây sự cố truyền thông để lợi dụng kiếm tiền...

Thái Hải