Nên cân nhắc khi tiêu “của để dành”

Tiền lương hưu và các chế độ, chính sách khác mà người lao động được hưởng sau quá trình tham gia BHXH là giá đỡ an sinh khi họ hết tuổi lao động. Do đó, tham gia BHXH là hình thức giúp người lao động có khoản tiết kiệm cho tuổi già, vừa góp phần chia sẻ với xã hội.

Có mặt tại Trung tâm Giới thiệu việc làm Hà Nội từ sớm, chị Nguyễn Thu Hằng, quận Thanh Xuân (TP Hà Nội) mong tìm được công việc sau 2 tuần ngược xuôi tìm việc bất thành. Chị vốn là kế toán cho công ty xây dựng, nhưng ảnh hưởng của dịch Covid-19, công ty ngày càng sa sút, chị buộc phải tạm nghỉ không lương. Dù đã được cán bộ BHXH tư vấn, nhưng chị vẫn quyết định làm thủ tục hưởng BHXH một lần, không chọn giải pháp chuyển sang tham gia bảo hiểm tự nguyện.

Dưới góc nhìn khách quan, ông André Gama, phụ trách chương trình về an sinh xã hội của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) tại Việt Nam cho rằng, nếu có việc làm, thu nhập đều đặn, chắc chắn người lao động sẽ duy trì việc đóng BHXH.

Vì thế, để giảm số người rút BHXH một lần, vấn đề cốt lõi là các cơ quan chức năng cần triển khai các giải pháp nhằm bảo đảm việc làm bền vững cho người lao động, nhất là lao động trẻ, lao động ở khu vực nông thôn. 

Sau 12 năm đóng BHXH, rút một lần cũng được khoản khá, chị dành một phần mua xe máy cho con, số còn lại mở hàng thực phẩm bán online, nhưng sau 4 tháng, sạp hàng điện tử buộc phải dừng vì tương tác thấp, không có khách. Chị lại chuyển qua thuê cửa hàng, nhưng vừa mở được 1 tháng thì đợt dịch Covid-19 lần thứ 4 ập đến. Bao nhiêu vốn liếng rút từ “của để dành” đều đổ vào đó và từ đầu tháng 7, chị đành ngậm ngùi bỏ, vì thu không đủ tiền thuê mặt bằng…

Các chuyên gia cho rằng, người lao động rút BHXH một lần - khoản đóng góp, tích lũy được coi như “của để dành” cho tuổi già là không sai, nhưng nên cân nhắc kỹ. Bởi, khi nhận BHXH một lần, đồng nghĩa người lao động rời khỏi hệ thống BHXH, tự tước bỏ quyền được tham gia, thụ hưởng các chế độ, đặc biệt là các chế độ dài hạn, như: Hưu trí, tử tuất, bảo hiểm y tế miễn phí…

Đang trở thành thực trạng đáng lo ngại

Tại Đồng Nai, kinh tế không phải khó khăn, mức bình quân tiền lương 7 triệu đồng/tháng và lương tối thiểu vùng 4,2 triệu đồng/tháng - cao hơn rất nhiều các vùng khác, nhưng người lao động ở Đồng Nai lại rút BHXH một lần nhiều. Chỉ riêng trong tháng 5/2021, toàn tỉnh Đồng Nai đã có hơn 5,5 ngàn người hưởng chế độ BHXH một lần. Lũy kế trong 5 tháng đầu năm, toàn tỉnh có hơn 25,7 ngàn người lao động nhận BHXH một lần, tăng 9,1% so với cùng kỳ năm 2020.

Theo ông Lê Đình Quảng, Phó Trưởng ban Quan hệ Lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam), ở nước ta số người hưởng BHXH một lần có xu hướng gia tăng và đang trở thành thực trạng đáng lo ngại. Ông Quảng cho biết, giai đoạn 2016 - 2020, cứ hai người tham gia vào hệ thống BHXH thì một người lại rời đi; số người hưởng BHXH một lần năm sau luôn cao hơn năm trước và chưa có dấu hiệu dừng lại.

“Xu hướng này tiếp tục gia tăng. Trung bình mỗi năm gần 750.000 người rời khỏi hệ thống an sinh, chọn BHXH một lần thay vì chờ hưu trí”, ông Quảng nói.

Số liệu của BHXH Việt Nam cho thấy, trong 6 tháng đầu năm 2021, toàn ngành giải quyết cho 561.570 người hưởng BHXH một lần, tăng hơn 110.000 người so với cùng kỳ năm 2020.

Con số này phản ánh thực tế, số người đề nghị hưởng BHXH một lần có chiều hướng gia tăng do nhiều lao động mất việc làm do đợt dịch Covid-19 đầu năm 2020 đến nay đã đủ điều kiện hưởng… Bên cạnh đó cũng có không ít lao động chọn rút một lần do tâm lý.

Đề xuất giảm dần số năm đóng BHXH

Ông Quảng nhận định, tình trạng này đang đặt ra những thách thức rất lớn đến mục tiêu đảm bảo an sinh xã hội và việc thực hiện mục tiêu của Nghị quyết số 28-NQ/TW là “từng bước mở rộng vững chắc diện bao phủ” và “hướng tới mục tiêu BHXH toàn dân”.

Do đó, để đảm bảo an sinh xã hội lâu dài theo quy định tại Hiến pháp, khắc phục những tồn tại của chính sách về hưởng BHXH một lần, và tạo tính hấp dẫn để người lao động chủ động tham gia, gắn bó lâu dài với hệ thống BHXH, hiện các cơ quan chức năng đang nghiên cứu sửa đổi, điều chỉnh các quy định liên quan đến hưởng BHXH một lần.

Tại Dự thảo Luật BHXH (sửa đổi) do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì soạn thảo, Bộ đề xuất giảm dần số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng chế độ hưu trí từ 20 năm theo quy định hiện hành, xuống 15 năm, hướng tới còn 10 năm với mức hưởng được tính toán phù hợp.

Quy định này tạo điều kiện cho người lao động có số năm tham gia BHXH thấp, vẫn được tiếp cận và thụ hưởng quyền lợi BHXH, qua đó hạn chế tình trạng rút BHXH một lần.

Việc người lao động nhận BHXH một lần đồng nghĩa với việc họ rời bỏ hệ thống BHXH, tự tước bỏ quyền được tham gia, thụ hưởng các chế độ BHXH, dẫn đến những thiệt thòi về quyền lợi trước mắt và cả lâu dài. Khi nhận BHXH một lần, người lao động sẽ mất đi cơ hội hưởng lương hưu, không có gì đảm bảo cho cuộc sống lúc tuổi già.

Trần Kiên