Tăng nguy cơ lạm dụng BHYT

Theo TS Phạm Lương Sơn, Trưởng ban Thực hiện Chính sách Bảo hiểm y tế (BHYT), BHXH Việt Nam: Chúng ta đang “chơi rất sang” khi hầu hết các kỹ thuật y tế cao trên thế giới, thậm chí có những dịch vụ kỹ thuật, danh mục thuốc giá cao các nước vẫn còn đang “dè dặt” đưa vào sử dụng, đều đã có mặt tại Việt Nam. Hầu hết các dịch vụ chi phí cao này cũng đã được BHYT chi trả. “Với cơ chế vận hành chính sách BHYT hiện nay, từ phát triển đối tượng đến quản lý thu chi, quy định quyền lợi thụ hưởng… liệu Việt Nam đã đi đúng nguyên lý BHYT xã hội”, ông Sơn đặt vấn đề.

TS Nguyễn Văn Tiên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội, cho biết: Hiện nay, thực hiện BHYT tại Việt Nam được lồng ghép với nhiều chính sách xã hội, nhiều nhóm đối tượng khác nhau đã làm giảm nguyên lý của chính sách BHYT. Đồng thời, với cách quản lý việc thực hiện xã hội hoá, tự chủ bệnh viện đang làm tăng nguy cơ lạm dụng BHYT, là mầm mống phân biệt đối xử giữa bệnh nhân BHYT và khám, chữa bệnh theo yêu cầu khiến người dân mất niềm tin vào BHYT.

Chia sẻ thực tế này, GS Hiroi Yoshinoriq, Đại học Chiba, đánh giá: Việt Nam đang gặp khó khăn trong việc thực hiện mục tiêu phổ cập y tế toàn dân khi hơn một nửa lực lượng lao động nông nghiệp chưa tham gia BHYT. Trong lúc vẫn đang duy trì mức phí BHYT thấp, thời gian qua, Việt Nam lại liên tục mở rộng chi và gặp phải những vấn đề phức tạp trong kiểm soát dịch vụ và giá thuốc.

Chỉ ra nhiều điểm khác biệt trong hệ thống y tế và thực hiện chính sách BHYT giữa 2 nước, GS Hiroi Yoshinori cho biết, tại Nhật Bản, chính sách BHYT được thực hiện dựa trên nền tảng tài chính công, nhưng việc cung cấp dịch vụ y tế lại lấy tư nhân làm trung tâm. Nhật Bản có hệ thống bệnh viện tư nhân chiếm tới 80%, trong khi tại Việt Nam, bệnh viện công chiếm 90%. BHYT của Nhật Bản được chia làm nhiều loại cho từng đối tượng khác nhau (người già, doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ, nông nghiệp, người tự kinh doanh và người thất nghiệp), còn ở Việt Nam, BHYT lồng ghép nhiều đối tượng, chính sách xã hội.

GS Hiroi Yoshinori gợi ý: Việt Nam nên cân nhắc một chính sách giá thống nhất do Chính phủ quy định nhằm quản lý và kiểm soát chi phí chăm sóc sức khoẻ. Bởi y tế là lĩnh vực đặc thù, không có thị trường đối xứng để so sánh, từ đó xác định giá trị thực của các dịch vụ. Chính phủ cũng nên có khung tài chính công, phân bổ hỗ trợ cho một số nhóm đối tượng nhất định.

Vỡ vì “thiết kế” lệch

TS Nguyễn Giang Hải, Phó Viện trưởng Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam bày tỏ lo ngại: Với tỷ lệ tham gia BHXH còn thấp, quỹ lương hưu của Việt Nam bị mất cân bằng và đang đứng trước nguy cơ vỡ quỹ trong 10 năm tới.

Đại diện JICA, ông Eiichiro Hayashi nhận định: Trong một xã hội đang bước vào giai đoạn già hóa dân số như Việt Nam, phương thức chuyển giao trách nhiệm đóng BHXH (đặc biệt là lương hưu) giữa các thế hệ hiện nay dễ dẫn đến thâm hụt ngân sách, làm vỡ quỹ bảo hiểm và để lại những hệ lụy xã hội.

Thực tế này cũng được TS Nguyễn Thị Lan Hương, Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội (Bộ LĐ-TB&XH) dẫn chứng: Theo tính toán của BHXH Việt Nam, trong 5 năm (2008 - 2012), quỹ BHXH đã tăng mức sử dụng từ 69,01% lên 76,25% toàn quỹ. Nếu như năm 1996, cứ 217 người đóng BHXH/người thụ hưởng, thì đến năm 2000, tỷ lệ này đã kéo xuống 34 người đóng/người hưởng, và năm 2012 là 9 người đóng/người hưởng… Ngoài ra, do thiết kế chính sách “lệch” như hiện nay (người lao động Việt Nam đang đóng 24% mức lương vào quỹ BHXH, nhưng lại hưởng lương hưu tối đa lên tới 75% mức lương), tuổi nghỉ hưu sớm trong khi tuổi thọ đang ngày càng cao, đã dẫn tới một nghịch lý: Càng mở rộng đối tượng tham gia, quỹ BHXH sẽ càng “cạn” nhanh.

Ông Nakamura Shintaro, chuyên gia về an sinh xã hội của JICA gợi ý: Đối với xã hội già hóa ít con, cần thận trọng khi nâng mức chi trả, bởi việc xây dựng một mức chi trả cao sẽ ảnh hưởng lớn đến việc duy trì dài hạn hệ thống lương hưu. Để tránh nguy cơ “vỡ quỹ”, Việt Nam phải tính toán các mức đóng và chi để đạt độ dư nhất định bảo đảm an toàn của quỹ hưu trí…

Những gợi ý chính sách của các chuyên gia Nhật Bản, cũng như ý kiến của các đại biểu tham gia hội thảo sẽ góp phần đáng kể trong việc giải quyết những vướng mắc trong thực hiện BHYT và bảo hiểm hưu trí - hiện đang là một trong những thách thức đối với Việt Nam, đồng thời góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam.

Thanh Phương