Ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cùng các diễn giả tại phiên thảo luận số 4. Ảnh: Quang Hùng

Trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 ngày 20/6 tại Hải Phòng, phiên thảo luận số 4 với chủ đề “Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI - Bảo vệ giá trị của người làm báo” đã thu hút sự quan tâm của các nhà quản lý, chuyên gia công nghệ và lãnh đạo nhiều cơ quan báo chí.

Bản quyền báo chí không chỉ là bảo vệ tác phẩm mà còn bảo vệ nguồn tin gốc

Mở đầu phiên thảo luận, ông Nguyễn Văn Bá đặt vấn đề về cách nhìn mới đối với bản quyền báo chí trong thời đại AI.

Ông cho rằng lâu nay khi nhắc đến bản quyền báo chí, nhiều người thường nghĩ đến việc bảo vệ một tác phẩm cụ thể khỏi bị sao chép trái phép.

Tuy nhiên, trong bối cảnh AI đang tái định hình cách thông tin được sản xuất, phân phối và tiêu thụ, xã hội cần nhìn nhận một nguy cơ lớn hơn đối với báo chí.

Ông Bá cho rằng nếu một ngày AI có thể tổng hợp miễn phí mọi thông tin, trong khi các cơ quan báo chí không còn đủ nguồn lực để duy trì hoạt động sản xuất nội dung, thì điều đáng lo ngại nhất không phải là một bài báo bị đánh cắp, mà là động lực tạo ra tin tức gốc bị bào mòn.

Theo ông Bá, bản quyền báo chí vì thế không chỉ là bảo vệ tác phẩm, mà còn là bảo vệ khả năng để xã hội tiếp tục có được những nguồn thông tin đáng tin cậy trong tương lai.

Phó Cục trưởng Cục Báo chí Đặng Thị Phương Thảo. Ảnh: Quang Hùng

Để làm rõ thực trạng của ngành báo chí, bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, đã trình bày những số liệu đáng chú ý về hệ thống báo chí Việt Nam giai đoạn 2025 - 2026.

Bà Thảo cho biết, hiện cả nước có 733 cơ quan báo chí với khoảng 41.000 người hoạt động trong lĩnh vực báo chí, trong đó có 21.000 nhà báo được cấp thẻ.

Mỗi năm, các cơ quan báo chí sản xuất khoảng 40 triệu tin, bài; 50.000 giờ truyền hình và 20.000 giờ phát thanh. Tuy nhiên, doanh thu báo chí năm 2025 chỉ đạt 7.790 tỷ đồng, giảm 3,7% so với năm trước; doanh thu phát thanh, truyền hình duy trì ở mức khoảng 12,5 nghìn tỷ đồng.

Theo bà Thảo, việc số hóa toàn bộ nội dung đã khiến sản phẩm báo chí trở thành đối tượng dễ bị xâm phạm trên môi trường mạng.

Bà Thảo cho rằng, không chỉ đối mặt với tình trạng sao chép, cắt logo, đăng tải lại trái phép nội dung, các cơ quan báo chí còn chịu tác động từ hoạt động thu thập dữ liệu quy mô lớn của các nền tảng công nghệ và các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) phục vụ phát triển AI.

Thay đổi tư duy quản trị

Tại phiên thảo luận, ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng, một trong những vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn là tính chủ động của lãnh đạo nhiều cơ quan báo chí trước những biến động công nghệ chưa thực sự cao.

Theo ông, những cảnh báo về sự thay đổi của môi trường truyền thông số và nguy cơ sụt giảm nguồn thu đã được đưa ra từ nhiều năm trước.

Trong bối cảnh hiện nay, các cơ quan báo chí không thể đứng yên mà cần chủ động hiện đại hóa, tái cấu trúc nguồn lực và quy trình sản xuất nội dung.

Ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Quang Hùng

Ông Minh cho rằng, các tòa soạn cần chủ động ứng dụng AI để tinh gọn quy trình sản xuất, đồng thời khai thác giá trị từ kho dữ liệu tích lũy lâu năm, coi đây là nguồn tài nguyên tri thức quan trọng để phát triển các mô hình thu phí (subscription) trong tương lai.

Ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS) cho rằng, mô hình kinh doanh của báo chí dựa chủ yếu vào tối ưu hóa từ khóa trên các công cụ tìm kiếm để thu hút lượt truy cập và doanh thu quảng cáo đang đứng trước nhiều thách thức khi công nghệ AI phát triển.

Theo ông, các công nghệ AI tạo sinh và mô hình truy xuất dữ liệu mới đang làm thay đổi hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng. Người dùng có thể nhận câu trả lời trực tiếp từ chatbot mà không cần truy cập vào nguồn tin gốc, khiến báo chí đối mặt với nguy cơ suy giảm lượng truy cập và doanh thu quảng cáo.

Ông Đồng đề xuất các cơ quan báo chí cần coi nội dung báo chí là một loại tài sản số vô hình, bao gồm tài sản trí tuệ, tài sản thương hiệu và tài sản dữ liệu. Trên cơ sở đó, các tòa soạn cần tái cấu trúc sản phẩm, phát triển các nội dung chuyên sâu, dữ liệu chuyên biệt và dịch vụ tri thức chất lượng cao để tạo nguồn thu mới.

Về giải pháp công nghệ, ông Hoàng Đình Chung, Giám đốc Trung tâm Bản quyền số (DCC) giới thiệu hệ thống giám sát và phát hiện vi phạm bản quyền hoạt động theo thời gian thực. Hệ thống sử dụng công nghệ nhận diện dấu vân tay kỹ thuật số nhằm phát hiện các hành vi sao chép văn bản, hình ảnh, âm thanh và video trên môi trường mạng.

Xây dựng cơ chế bảo vệ bản quyền trong thời đại AI

Ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Trung ương Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng vấn đề bản quyền đang trở thành thách thức lớn đối với các cơ quan báo chí khi AI và các nền tảng xuyên biên giới ngày càng gia tăng hoạt động khai thác dữ liệu báo chí.

Theo ông Hùng, đến nay Việt Nam vẫn chưa có biện pháp thực sự hiệu quả để bảo vệ bản quyền nội dung trên môi trường số. Thực tế này khiến nhiều cơ quan báo chí gặp khó khăn trong việc bảo vệ các tài sản dữ liệu có giá trị cao.

Ông cho biết VOV đang lưu giữ nhiều tư liệu lịch sử đặc biệt quý giá, trong đó có các bài phát biểu của Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh đạo Đảng, Nhà nước qua các thời kỳ cùng nhiều tư liệu về văn học, nghệ thuật và phát thanh.

Ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc VOV, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Trung ương Hội Nhà báo Việt Nam. Ảnh: Quang Hùng

Tuy nhiên, do chưa có cơ chế bảo vệ bản quyền đủ hiệu quả nên nhiều nguồn tư liệu vẫn chưa thể công khai rộng rãi trên môi trường số.

Theo lãnh đạo VOV, trong bối cảnh AI phát triển nhanh, việc hoàn thiện hành lang pháp lý là yêu cầu cấp thiết.

Ông đề xuất cần nghiên cứu cơ chế buộc các nền tảng xuyên biên giới phải trả phí khi khai thác nội dung báo chí, đồng thời tăng cường vai trò hỗ trợ của các tổ chức nghề nghiệp và các đơn vị chuyên môn trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các cơ quan báo chí.

Ông Hùng nhấn mạnh, bảo vệ bản quyền không chỉ nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế mà còn góp phần gìn giữ nguồn tin chính thống và tạo động lực để báo chí tiếp tục đầu tư sản xuất các tác phẩm có giá trị cho xã hội.

Bà Phạm Kim Oanh, Phó Vụ trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành đã có những quy định bảo hộ quyền tác giả.

Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh chóng của AI, việc tiếp tục hoàn thiện các quy định hướng dẫn và cơ chế bảo vệ sản phẩm báo chí số là yêu cầu cấp thiết, theo Phó Vụ trưởng Cục Bản quyền tác giả.

Từ góc độ quản lý Nhà nước, Phó Cục trưởng Cục Báo chí Đặng Thị Phương Thảo kiến nghị sửa đổi, bổ sung Luật Báo chí và Luật Sở hữu trí tuệ nhằm cụ thể hóa quyền của nhà xuất bản báo chí; đồng thời nghiên cứu cơ chế để các nền tảng xuyên biên giới và doanh nghiệp phát triển AI có trách nhiệm chia sẻ doanh thu từ việc khai thác nội dung báo chí.

Khép lại phiên thảo luận, nhiều ý kiến cho rằng công nghệ có thể làm thay đổi cách thức sản xuất và phân phối thông tin, nhưng giá trị cốt lõi của báo chí vẫn là tạo ra những thông tin trung thực, đáng tin cậy cho xã hội

Bảo vệ bản quyền báo chí vì thế không chỉ là bảo vệ một tác phẩm hay một tòa soạn, mà còn là bảo vệ nền tảng để báo chí tiếp tục thực hiện sứ mệnh cung cấp thông tin chính xác, tin cậy trong kỷ nguyên AI.