TS Phạm Thị Huệ chủ nhiệm đề tài “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn về kết luận, kiến nghị và quyết định xử lý về thanh tra qua hoạt động thanh tra trong lĩnh vực y tế”. Ảnh: TH

Tiềm ẩn nguy cơ phát sinh vi phạm

Đề tài khoa học “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn hoạt động thanh tra chuyên đề diện rộng trong lĩnh vực y tế” do TS Phạm Thị Huệ, Trưởng Khoa Nghiệp vụ Thanh tra, Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm đã được Hội đồng tư vấn tuyển chọn nhiệm vụ khoa học và công nghệ năm 2026 của Thanh tra Chính phủ lựa chọn triển khai nghiên cứu.

Theo TS Phạm Thị Huệ, những năm gần đây, quá trình đổi mới hệ thống y tế, đẩy mạnh xã hội hóa, phát triển thị trường dược phẩm, dịch vụ khám chữa bệnh và bảo hiểm y tế đã tạo ra nhiều cơ hội phát triển, đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức đối với công tác quản lý nhà nước.

Bên cạnh những kết quả đạt được, lĩnh vực y tế vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh vi phạm. Các sai phạm có thể xuất hiện trong hoạt động đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế, thuốc và vật tư tiêu hao; quản lý giá thuốc; cấp phép hoạt động; hành nghề khám chữa bệnh; quản lý an toàn thực phẩm; quản lý tài chính tại các cơ sở y tế…

Đặc biệt, việc mua sắm trang thiết bị y tế, thuốc men và vật tư tiêu hao thường có giá trị rất lớn, chủng loại đa dạng, công nghệ phức tạp. Đây là môi trường dễ phát sinh tình trạng nâng khống giá, “thổi giá”, thông đồng giữa các chủ thể liên quan nhằm trục lợi, gây thất thoát tài sản Nhà nước.

Bên cạnh đó, cơ chế tự chủ tài chính trong các cơ sở y tế cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý. Khi nguồn thu phụ thuộc nhiều vào số lượng bệnh nhân và dịch vụ cung cấp, nguy cơ phát sinh hành vi lạm dụng chỉ định dịch vụ kỹ thuật hoặc kê đơn thuốc không phù hợp có thể xuất hiện nếu thiếu cơ chế giám sát hiệu quả.

Theo TS Phạm Thị Huệ, mặc dù hệ thống pháp luật trong lĩnh vực y tế đã từng bước được hoàn thiện, nhưng vẫn còn tồn tại những quy định chồng chéo, chưa rõ ràng, tạo khoảng trống cho các hành vi lợi dụng, lách luật và tiêu cực phát sinh.

Nhiều sai phạm được phát hiện qua hoạt động thanh tra

Trong bối cảnh đó, hoạt động thanh tra lĩnh vực y tế ngày càng khẳng định vai trò là công cụ quan trọng nhằm phát hiện, xử lý vi phạm, đồng thời phòng ngừa rủi ro và hoàn thiện cơ chế quản lý.

Thông qua các cuộc thanh tra, các kết luận, nhiều bất cập trong chính sách, pháp luật và tổ chức thực hiện đã được chỉ ra, qua đó góp phần quan trọng vào việc sửa đổi, bổ sung các quy định phù hợp với thực tiễn.

Đặc biệt, qua việc triển khai Văn bản số 1468 ngày 28/8/2019 của Thanh tra Chính phủ về thanh tra diện rộng việc sử dụng Quỹ Bảo hiểm y tế, mua sắm trang thiết bị y tế, vật tư y tế và đấu thầu thuốc chữa bệnh, nhiều dạng sai phạm điển hình đã được phát hiện.

Trong đó nổi bật là các vi phạm trong công tác đấu thầu, mua sắm trang thiết bị, thuốc, hóa chất và vật tư y tế. Một số trường hợp có dấu hiệu lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp trái quy định vào hoạt động đấu thầu nhằm thay đổi kết quả lựa chọn nhà thầu hoặc tác động đến hồ sơ dự thầu.

Một số cuộc thanh tra cũng phát hiện những bất cập trong hoạt động khám chữa bệnh, phẫu thuật và cung cấp dịch vụ y tế, trong đó có tình trạng thu phí chưa minh bạch hoặc phát sinh các khoản chi phí chưa rõ ràng.

Toàn cảnh cuộc họp tuyển chọn chủ nhiệm nhiệm vụ nghiên cứu, tổng kết thực tiễn hoạt động thanh tra của Thanh tra Chính phủ năm 2026. Ảnh: TH

Tuy nhiên, theo chủ nhiệm đề tài, thực tiễn triển khai hoạt động thanh tra trong lĩnh vực y tế vẫn còn những hạn chế nhất định. Phạm vi thanh tra ở một số thời điểm chưa bao quát hết các lĩnh vực có nguy cơ rủi ro cao, dẫn đến tình trạng tồn tại những “khoảng trống thanh tra”, khiến một số vi phạm kéo dài và chỉ được phát hiện khi hậu quả đã trở nên nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, việc tổng kết, đánh giá và chuyển hóa các kết luận, kiến nghị thanh tra thành các giải pháp hoàn thiện chính sách, pháp luật chưa thực sự kịp thời và hiệu quả. Nhiều kết luận thanh tra đã chỉ ra rõ những bất cập trong cơ chế quản lý nhưng việc tiếp thu, thể chế hóa các kiến nghị còn chậm, thậm chí có nội dung kiến nghị lặp lại qua nhiều năm nhưng chưa được xử lý dứt điểm.

Hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra

Theo TS Phạm Thị Huệ, phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Thanh tra Việt Nam, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, phát hiện những khoảng trống, kẽ hở trong cơ chế, chính sách và pháp luật để kịp thời kiến nghị hoàn thiện, tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới, sáng tạo và phát triển.

Tuy nhiên, đến nay Thanh tra Chính phủ chưa có nghiên cứu tổng thể, mang tính hệ thống về các kết luận, kiến nghị và quyết định xử lý về thanh tra trong lĩnh vực y tế; chưa có đánh giá đầy đủ về chất lượng, hiệu quả và tác động của các kết luận thanh tra đối với công tác quản lý nhà nước cũng như hoạt động của các cơ sở y tế.

Chính vì vậy, việc triển khai đề tài nghiên cứu này được đánh giá là hết sức cần thiết. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận, chính trị và pháp lý liên quan đến kết luận, kiến nghị và quyết định xử lý về thanh tra trong lĩnh vực y tế.

Đồng thời, đề tài sẽ tiến hành mô tả, tổng hợp và phân tích thực trạng các kết luận, kiến nghị và quyết định xử lý đã được ban hành; đánh giá những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân; làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng, hiệu quả và tác động của hoạt động thanh tra.

Trên cơ sở đó, sẽ rút ra các bài học kinh nghiệm, đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất lượng kết luận, kiến nghị và quyết định xử lý về thanh tra; tăng cường khả năng phát hiện các bất cập trong cơ chế, chính sách và pháp luật; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế.