Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến. Ảnh: TH

Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến.

Nhận diện những bất cập trong phát hiện, xử lý vi phạm qua thanh tra

Trình bày dự thảo đề cương nghiên cứu, ông Nguyễn Mạnh Cường cho biết, phát hiện và xử lý vi phạm pháp luật qua hoạt động thanh tra và thực hiện kết luận thanh tra là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của hoạt động thanh tra. Những vi phạm được phát hiện trong quá trình thanh tra là cơ sở để ban hành kết luận thanh tra, kiến nghị xử lý và hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật.

Theo Ban Chủ nhiệm đề tài, Luật Thanh tra năm 2025 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật qua thanh tra và tổ chức thực hiện kết luận thanh tra.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra cả về lý luận, pháp luật và tổ chức thực hiện cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ.

Theo chủ nhiệm, một số cuộc thanh tra chưa xác định đúng trọng tâm, trọng điểm nên chưa phát hiện được các sai phạm cốt lõi; chất lượng thành viên đoàn thanh tra chưa đồng đều; việc áp dụng các biện pháp nghiệp vụ còn hạn chế.

Bên cạnh đó, không ít kết luận thanh tra tuy đúng quy định nhưng tính khả thi chưa cao, việc thực hiện sau thanh tra còn gặp nhiều khó khăn.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Cục trưởng Cục XI chủ nhiệm đề tài. Ảnh: TH

Đáng chú ý, hoạt động kiểm tra việc thực hiện kết luận thanh tra chưa thực sự hiệu quả; cơ chế xử lý các trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ kết luận thanh tra còn nhiều bất cập. Thực tế cũng cho thấy vẫn còn hiện tượng cán bộ thanh tra vi phạm pháp luật, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để sách nhiễu, gây khó khăn cho đối tượng thanh tra.

Xuất phát từ những yêu cầu đó, đề tài đặt mục tiêu nghiên cứu, làm rõ cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật qua hoạt động thanh tra cũng như thực hiện kết luận thanh tra.

Theo đề cương, nhóm nghiên cứu sẽ tập trung phân tích các vấn đề về quan niệm, đặc điểm, mục đích, thẩm quyền, phương thức phát hiện và xử lý vi phạm; nhận diện các dạng hành vi vi phạm pháp luật; đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành; từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.

Hướng tới nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động thanh tra

 Tại hội thảo, các đại biểu đánh giá cao sự chuẩn bị công phu của Ban Chủ nhiệm đề tài, đồng thời cho rằng nội dung nghiên cứu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc trong bối cảnh ngành Thanh tra đang triển khai Luật Thanh tra năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Nhiều ý kiến nhận định, đề tài đã lựa chọn đúng vấn đề trọng tâm, phản ánh những khó khăn, vướng mắc đang đặt ra trong thực tiễn hoạt động thanh tra hiện nay. Mối quan hệ giữa hoạt động phát hiện, xử lý vi phạm với việc thực hiện kết luận thanh tra là một chuỗi thống nhất. Nếu việc phát hiện sai phạm chưa đầy đủ, chưa đúng bản chất hoặc kiến nghị xử lý thiếu tính khả thi thì hiệu lực, hiệu quả của kết luận thanh tra sẽ bị ảnh hưởng đáng kể.

Một số đại biểu đề nghị Ban Chủ nhiệm cần tiếp tục làm rõ hơn các khái niệm, nội hàm của hoạt động phát hiện và xử lý vi phạm pháp luật trong thanh tra; phân biệt giữa các biện pháp xử lý hành chính, kinh tế, dân sự và hình sự để bảo đảm tính khoa học và khả năng áp dụng trong thực tiễn.

Các ý kiến cũng cho rằng đề tài cần nghiên cứu sâu hơn yêu cầu đổi mới hoạt động thanh tra theo hướng “thanh tra từ sớm, từ xa”, tăng cường khả năng nhận diện, cảnh báo và phòng ngừa vi phạm ngay từ khi mới phát sinh thay vì chỉ tập trung vào phát hiện và xử lý sau khi sai phạm đã xảy ra.

Các đại biểu góp ý tại hội thảo. Ảnh: TH

Bên cạnh đó, nhiều đại biểu đề xuất nghiên cứu bổ sung nội dung về ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong hoạt động thanh tra. Đây được xem là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao năng lực phân tích, phát hiện dấu hiệu vi phạm, góp phần tăng tính chính xác, khách quan và hiệu quả của hoạt động thanh tra trong thời gian tới.

Đại biểu cũng lưu ý đề tài cần dành dung lượng thích đáng để đánh giá nguyên nhân của tình trạng chậm thực hiện hoặc không thực hiện kết luận thanh tra; nghiên cứu cơ chế bảo đảm thi hành các kiến nghị thanh tra, nhất là các kiến nghị về kinh tế, thu hồi tài sản và xử lý trách nhiệm tổ chức, cá nhân vi phạm.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Cường, Cục trưởng Cục XI, Chủ nhiệm đề tài, trân trọng cảm ơn các ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu.

Ông Cường cho biết, các ý kiến tại hội thảo đã tập trung làm rõ nhiều nội dung quan trọng liên quan đến phạm vi nghiên cứu, bố cục đề cương, phương pháp tiếp cận cũng như những vấn đề thực tiễn cần tiếp tục khảo sát, đánh giá.

Theo Chủ nhiệm đề tài, trong bối cảnh yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ngày càng cao, công tác thanh tra không chỉ dừng lại ở việc phát hiện và xử lý vi phạm mà còn phải góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách, phòng ngừa vi phạm và thúc đẩy phát triển.

Do đó, việc nghiên cứu toàn diện các vấn đề liên quan đến phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật qua hoạt động thanh tra và thực hiện kết luận thanh tra có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ phục vụ công tác nghiên cứu khoa học mà còn góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng hoạt động của ngành Thanh tra.

Ông Cường khẳng định Ban chủ nhiệm đề tài sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý tại hội thảo để tiếp tục hoàn thiện đề cương nghiên cứu, bảo đảm tính khoa học, tính thực tiễn và khả năng ứng dụng cao.

Với cách tiếp cận toàn diện, bám sát yêu cầu thực tiễn và định hướng đổi mới hoạt động thanh tra trong giai đoạn hiện nay, đề tài sẽ cung cấp những luận cứ khoa học quan trọng phục vụ việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật và thực hiện kết luận thanh tra, góp phần xây dựng nền hành chính minh bạch, liêm chính và phục vụ phát triển đất nước.