Đây là nội dung chính trong tham luận của ông Trần Đăng Vinh tại Hội thảo học cấp quốc gia “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp” do Hội đồng Lý luận Trung ương phối hợp với Thành ủy Hà Nội, Thành ủy TPHCM tổ chức sáng 17/6.

Sắp xếp tổ chức bộ máy tạo bước đột phá cho ngành Thanh tra

Ông Trần Đăng Vinh cho biết, triển khai Kết luận số 134-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, ngành Thanh tra đã được sắp xếp hệ thống theo hướng tinh, gọn, mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.

Tiến trình tinh gọn này đã mang lại những kết quả mang tính đột phá. Cụ thể, ở Trung ương cắt giảm được 10 đầu mối cấp cục, vụ; ở địa phương giảm 29 đầu mối thanh tra cấp tỉnh và 1.695 đầu mối cấp phòng trực thuộc (bao gồm 694 thanh tra cấp huyện và 1.001 thanh tra sở); các cơ quan, đơn vị không còn tổ chức thanh tra sẽ thực hiện chức năng kiểm tra trong phạm vi quản lý Nhà nước.

Cùng với quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống cơ quan thanh tra, Thanh tra Chính phủ đã tập trung hoàn thiện thể chế, nhất là giúp Chính phủ trình Quốc hội thông qua các luật; trình Chính phủ ban hành các nghị định và Tổng Thanh tra Chính phủ ban hành các thông tư hướng dẫn.

Ông Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ phát biểu tham luận tại hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt

Theo ông Trần Đăng Vinh, việc giảm đầu mối, khắc phục tình trạng chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ, thống nhất đầu mối chỉ đạo, điều hành và phối hợp nghiệp vụ đã góp phần nâng cao tính tập trung, thống nhất trong tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra.

“So với trước khi sắp xếp, cơ cấu tổ chức mới đã từng bước phân định rõ hơn giữa chức năng tham mưu chiến lược và chức năng tổ chức thực thi; tăng cường năng lực thanh tra theo lĩnh vực, địa bàn; tạo điều kiện tập trung nguồn lực để triển khai hiệu quả các nhiệm vụ thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực”, ông Trần Đăng Vinh nhấn mạnh.

Nhận diện những thách thức mới đối với công tác thanh tra

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác thanh tra. Trong đó, hoạt động thanh tra cần chuyển mạnh từ tư duy phát hiện và xử lý vi phạm là chủ yếu sang kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa, cảnh báo, phát hiện sớm và xử lý kịp thời các vi phạm tiềm ẩn.

Theo Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ, quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra một số thách thức đối với công tác thanh tra.

Trước hết, khối lượng công việc của cơ quan thanh tra cấp tỉnh tăng đáng kể sau khi thu gọn đầu mối tổ chức, trong khi biên chế và nguồn lực còn hạn chế. Nhiều địa phương phải quản lý địa bàn rộng hơn, số lượng đơn vị hành chính cấp xã lớn, dẫn đến áp lực ngày càng cao trong công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Không chỉ vậy, hạ tầng số, cơ sở dữ liệu và các công cụ hỗ trợ hoạt động thanh tra chưa thực sự đồng bộ, hiện đại. Việc thiếu các nền tảng dữ liệu dùng chung, công cụ phân tích và cảnh báo rủi ro làm hạn chế khả năng phát hiện sớm vi phạm và nâng cao hiệu quả quản lý.

Các đại biểu chủ trì hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt

Một vấn đề khác là nhận thức và năng lực tổ chức thực hiện giữa các địa phương còn chưa đồng đều. Vẫn còn một bộ phận cán bộ, công chức chậm thích ứng với phương thức quản trị mới, việc thực hiện nguyên tắc “6 rõ” chưa thật sự triệt để, vẫn còn tâm lý e ngại, né tránh trách nhiệm.

Thực tiễn cũng cho thấy một số địa phương còn lúng túng trong việc xác định thẩm quyền, phân định trách nhiệm giữa hoạt động thanh tra và hoạt động kiểm tra, dẫn đến nguy cơ chồng chéo, bỏ sót nhiệm vụ hoặc hiệu quả thực hiện chưa cao. Việc xử lý tài sản công và thực hiện chế độ, chính sách đối với cán bộ dôi dư sau sắp xếp còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.

Ở cấp cơ sở, công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát có nơi, có lúc chưa đáp ứng yêu cầu. Theo ông Trần Đăng Vinh, sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, cấp xã trở thành cấp trực tiếp thực hiện nhiều nhiệm vụ quản lý Nhà nước hơn, xử lý khối lượng công việc lớn hơn và là khâu cuối cùng đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống. Nếu thiếu cơ chế thanh tra, kiểm tra và kiểm soát quyền lực hiệu quả, nguy cơ phát sinh tình trạng tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm là hiện hữu.

Đổi mới quản trị, nâng cao hiệu lực hoạt động ngành Thanh tra

Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ông Trần Đăng Vinh cho rằng cần tiếp tục tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất của cấp ủy, người đứng đầu; đồng thời hoàn thiện cơ chế phân công, phân cấp, phối hợp theo nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm.

Theo ông vinh, trọng tâm trước mắt là đổi mới phương thức quản trị, điều hành theo hướng lấy kết quả, hiệu quả công việc làm thước đo; tăng cường kỷ luật, kỷ cương, kiểm tra, giám sát và xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt

Công tác tuyên truyền, quán triệt chủ trương, chính sách về sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính và chuyển đổi số cần được đẩy mạnh nhằm tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn ngành.

Song song với đó, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức và mối quan hệ công tác của các đơn vị thuộc Thanh tra Chính phủ theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, khắc phục chồng chéo, bảo đảm rõ chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm và đầu mối thực hiện.

Về lâu dài, cần nghiên cứu mô hình tổ chức ngành Thanh tra phù hợp yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới; gắn sắp xếp tổ chức bộ máy với hoàn thiện vị trí việc làm, tiêu chuẩn chức danh và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực.

Cần đổi mới công tác đánh giá, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài; gắn kết quả đánh giá với công tác quy hoạch, bổ nhiệm, khen thưởng, kỷ luật; tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, nâng cao trách nhiệm thực thi công vụ, đáp ứng yêu cầu xây dựng ngành Thanh tra chuyên nghiệp, hiện đại, liêm chính và hiệu quả.

Ông Trần Đăng Vinh (thứ 5 từ phải sang) cùng các đại biểu dự hội thảo chụp ảnh lưu niệm. Ảnh: Minh Nguyệt

Một trong những nội dung được ông Vinh đặc biệt nhấn mạnh là chuyển đổi số. Cần tiếp tục xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm, giải pháp đột phá để đổi mới phương thức quản trị, điều hành dựa trên dữ liệu.

Cụ thể, tập trung xây dựng và vận hành đồng bộ Nền tảng dữ liệu số ngành Thanh tra, bảo đảm liên thông từ trung ương đến cấp tỉnh, cấp xã; đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu, số hóa toàn diện quy trình nghiệp vụ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số trong hoạt động quản lý Nhà nước, thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Tập trung triển khai các cuộc thanh tra chuyên đề, thanh tra đột xuất đối với các lĩnh vực, địa bàn tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm và kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, giải phóng nguồn lực cho phát triển.

Bên cạnh việc nâng cao chất lượng kết luận thanh tra và hoàn thiện cơ chế thanh tra dựa trên dữ liệu, cần đổi mới mạnh mẽ công tác xử lý sau thanh tra, nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản, xử lý trách nhiệm và khắc phục tồn tại. Đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, xây dựng môi trường quản trị minh bạch, ổn định và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững.