Trong quản trị quốc gia, xây dựng được một chủ trương đúng đã khó, đưa chủ trương ấy đi vào cuộc sống còn khó hơn. Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn luôn là thách thức lớn nhất của mọi nền hành chính.

Một chủ trương dù đúng đắn đến đâu cũng sẽ không tạo ra giá trị nếu không được tổ chức thực hiện hiệu quả. Chính vì vậy, phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gửi đi một thông điệp có ý nghĩa đặc biệt: điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là khâu thực thi.

Đó không chỉ là sự nhìn nhận thẳng thắn về thực trạng mà còn là định hướng lớn cho quá trình đổi mới phương thức lãnh đạo, quản trị và tổ chức thực hiện trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ ba của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Năng lực thực thi là kết quả của cả một hệ thống

Những năm gần đây, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả quan trọng trong hoàn thiện thể chế, cải cách tổ chức bộ máy, xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp và phân định lại chức năng, nhiệm vụ của các cấp chính quyền. Hàng loạt nghị quyết lớn của Trung ương, Bộ Chính trị và Quốc hội đã tạo khuôn khổ chính trị, pháp lý cho một giai đoạn phát triển mới.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy ở không ít nơi, chính sách ban hành nhanh nhưng triển khai chậm; quy định đã đầy đủ nhưng hiệu quả thực hiện chưa cao; nhiều điểm nghẽn tồn tại không phải vì thiếu quy định mà vì thiếu quyết tâm, thiếu trách nhiệm hoặc thiếu năng lực tổ chức thực hiện.

Nhận diện đúng thực trạng đó, Hội nghị Trung ương 3 không tiếp tục đặt trọng tâm vào việc ban hành thêm thật nhiều chủ trương mới mà hướng sự quan tâm vào một vấn đề cốt lõi hơn: nâng cao năng lực thực thi của toàn bộ hệ thống chính trị. Đây là một bước chuyển rất đáng chú ý trong tư duy lãnh đạo.

Nếu như trước đây yêu cầu đặt ra là hoàn thiện thể chế thì hiện nay yêu cầu quan trọng hơn là biến thể chế thành hành động, biến quyết tâm chính trị thành kết quả phát triển, biến nghị quyết thành những đổi thay cụ thể mà người dân và doanh nghiệp có thể cảm nhận được.

Điều đáng chú ý là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ nêu ra điểm nghẽn mà còn chỉ rõ nguyên nhân của điểm nghẽn ấy. Đó là tình trạng thẩm quyền chưa đi liền với trách nhiệm; phân cấp chưa gắn với nguồn lực, dữ liệu, công cụ, năng lực cán bộ và cơ chế kiểm soát; nhiều nơi còn thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành. Những nhận định này cho thấy năng lực thực thi không chỉ phụ thuộc vào phẩm chất hay trình độ của đội ngũ cán bộ mà còn là kết quả của cả một hệ thống thể chế, tổ chức, nguồn lực và phương thức quản trị.

Bế mạc Hội nghị lần thứ ba của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Một quyết sách tốt phải có cơ chế thực hiện rõ ràng

Trong bối cảnh đó, nâng cao năng lực thực thi không thể chỉ được hiểu là yêu cầu đối với từng cán bộ, công chức, mà trước hết phải trở thành yêu cầu của cả hệ thống.

Một quyết sách tốt phải được thiết kế ngay từ đầu với cơ chế thực hiện rõ ràng; mỗi nhiệm vụ phải xác định cụ thể cơ quan chủ trì, đầu mối chịu trách nhiệm, điều kiện thực hiện, thời hạn hoàn thành và sản phẩm đầu ra.

Quan điểm "không giao nhiệm vụ mà không xác định rõ điều kiện thực hiện; không phân cấp mà thiếu kiểm soát; không để trách nhiệm hòa tan trong phối hợp" thể hiện tư duy quản trị hiện đại, lấy hiệu quả thực hiện làm trung tâm của quá trình hoạch định chính sách.

Thực thi hiệu quả còn đòi hỏi phải xác lập rõ trách nhiệm của từng cấp chính quyền. Trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã phân định rất rõ vai trò của Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã. Mỗi cấp có chức năng khác nhau nhưng đều hướng đến mục tiêu chung là phục vụ người dân và thúc đẩy phát triển.

Đặc biệt, yêu cầu "Trung ương không làm thay địa phương; cấp tỉnh không ôm giữ việc cấp xã có thể làm tốt" không chỉ nhằm mở rộng quyền chủ động cho cơ sở mà còn tạo ra một cơ chế quy trách nhiệm rõ ràng hơn trong toàn hệ thống.

Tuy nhiên, trao quyền không có nghĩa là buông lỏng. Một điểm rất mới của bài phát biểu là yêu cầu cấp trên phải bảo đảm đầy đủ điều kiện để cấp dưới thực hiện nhiệm vụ. Nếu cấp xã còn thiếu nhân lực, nguồn lực, dữ liệu, công cụ hoặc hướng dẫn thì cấp tỉnh phải chủ động tháo gỡ, không để công việc ách tắc. Điều này phản ánh tư duy quản trị hiện đại: phân quyền phải gắn với hỗ trợ, đồng hành và kiểm soát; quyền hạn phải đi liền với trách nhiệm và điều kiện thực hiện. Chỉ khi đó, năng lực thực thi mới được nâng lên một cách bền vững.

Một yêu cầu khác có ý nghĩa rất quan trọng là đổi mới cách đánh giá kết quả thực thi. Trong nhiều năm, không ít cơ quan vẫn quen đánh giá hiệu quả công việc thông qua số lượng văn bản được ban hành, số cuộc họp được tổ chức hoặc tiến độ hoàn thành kế hoạch. Hội nghị Trung ương 3 đã đưa ra cách tiếp cận khác: lấy kết quả thực tế và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm căn cứ chủ yếu để đánh giá tổ chức và cán bộ. Đây là sự chuyển đổi từ quản lý theo quy trình sang quản trị theo kết quả; từ chú trọng đầu vào sang coi trọng giá trị đầu ra và tác động xã hội của chính sách.

Cách tiếp cận này cũng đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ đối với đội ngũ cán bộ, công chức. Trong bối cảnh mới, cán bộ không chỉ cần nắm vững pháp luật mà còn phải có tư duy đổi mới, kỹ năng tổ chức thực hiện, khả năng phối hợp liên ngành, năng lực ứng dụng công nghệ số và tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Một nền hành chính hiện đại không thể vận hành hiệu quả nếu thiếu đội ngũ cán bộ có năng lực thực thi tương xứng với yêu cầu phát triển.

TS.Đinh Văn Minh, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ. Ảnh: NVCC

Xây dựng văn hóa thực thi trong toàn hệ thống chính trị

Nâng cao năng lực thực thi cũng đòi hỏi phải tiếp tục đầu tư cho hạ tầng quản trị. Cơ sở dữ liệu quốc gia, nền tảng số dùng chung, quy trình giải quyết công việc điện tử, cơ chế chia sẻ thông tin giữa các cơ quan và hệ thống đánh giá theo dữ liệu sẽ là những công cụ quan trọng để giảm phụ thuộc vào yếu tố chủ quan, nâng cao tính minh bạch và rút ngắn khoảng cách từ quyết định đến hành động. Trong nền quản trị hiện đại, năng lực thực thi không chỉ nằm ở con người mà còn nằm ở chất lượng của hệ thống hỗ trợ con người thực hiện nhiệm vụ.

Quan trọng hơn, phải xây dựng văn hóa thực thi trong toàn hệ thống chính trị. Đó là văn hóa đề cao trách nhiệm, tôn trọng kỷ cương, lấy hiệu quả công việc làm thước đo, khuyến khích đổi mới sáng tạo nhưng không buông lỏng kỷ luật; bảo vệ cán bộ dám đổi mới vì lợi ích chung, đồng thời xử lý nghiêm biểu hiện né tránh, đùn đẩy, làm việc cầm chừng hoặc hình thức. Khi trách nhiệm được cá thể hóa và kết quả được đo lường khách quan, mỗi cán bộ sẽ ý thức rõ hơn trách nhiệm của mình trước tổ chức, trước Nhân dân và trước sự phát triển của đất nước.

Có thể nói, Hội nghị Trung ương 3 đã bổ sung một nhận thức rất quan trọng cho quá trình đổi mới quản trị quốc gia: năng lực thực thi chính là cầu nối giữa chủ trương và cuộc sống. Không có năng lực thực thi thì thể chế khó phát huy hiệu quả; không có năng lực thực thi thì phân cấp, phân quyền khó tạo động lực phát triển; không có năng lực thực thi thì những mục tiêu lớn của đất nước cũng khó trở thành hiện thực.

Đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển với yêu cầu cao hơn về tốc độ, chất lượng và tính bền vững. Trong bối cảnh đó, điều cần thiết không phải là ban hành thêm nhiều nghị quyết, mà là tổ chức thực hiện thật tốt những nghị quyết đã có; không phải là nói nhiều hơn về quyết tâm, mà là tạo ra nhiều hơn những kết quả cụ thể.

Khi năng lực thực thi trở thành tiêu chí hàng đầu trong đánh giá hiệu quả quản trị, khi mỗi cấp chính quyền và mỗi cán bộ đều được trao quyền đầy đủ, được bảo đảm điều kiện thực hiện và phải chịu trách nhiệm về kết quả công việc, thì khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn sẽ từng bước được thu hẹp. Đó cũng chính là nền tảng để mọi quyết sách của Đảng nhanh chóng đi vào cuộc sống, khơi dậy mọi nguồn lực phát triển và hiện thực hóa khát vọng xây dựng một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và hùng cường trong kỷ nguyên mới.