Dường như công tác quản lý thị trường đồ chơi đang bị thả nổi

Phụ huynh mù mờ

TP. Hồ Chí Minh lâu nay vẫn được xem là thị trường màu mỡ của các loại đồ chơi thẩm lậu từ Trung Quốc. Do đó, chẳng có gì khó hiểu khi nhiều phụ huynh chẳng cần đi đâu xa vẫn có thể dễ dàng mua được những món đồ chơi theo sở thích của con mình. 

Dạo một vòng quanh các trục đường chính như Hai Bà Trưng, Lê Minh Xuân, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi, nhất là trên đường Ngô Nhân Tịnh và khu vực chợ Bình Tây, nơi được xem là “trung tâm” cung cấp đồ chơi cho thị trường các tỉnh, không khó để chúng tôi ghi nhận không khí náo nhiệt từ các chợ đồ chơi nơi này. 

Các nhà sản xuất đồ chơi Trung Quốc vốn được xem là những người rất nhanh nhạy trong việc chạy theo sở thích của trẻ em. Cứ phim hoạt hình nào được phát sóng, liền sau đó là một loạt đồ chơi ăn theo phim lại xuất hiện trên thị trường Việt Nam. Vì vậy, chẳng có gì khó hiểu khi thống kê mới đây của Bộ Công thương cho thấy, hiện trên thị trường có đến 90% đồ chơi trẻ em có xuất xứ từ Trung Quốc. Thậm chí, một số cửa hàng chuyên kinh doanh đồ chơi cao cấp có thương hiệu trên thế giới tại phố Hàm Tử, Hai Bà Trưng cũng phải bày bán thêm những loại đồ chơi của Trung Quốc. 

Chị Nguyễn Hải Nguyên, chủ cửa hàng đồ chơi trên đường Hai Bà Trưng cho biết, từ trước đến nay chị chuyên kinh doanh đồ chơi nhập từ Mỹ và Thái, nhưng vài năm trở lại đây các loại đồ chơi của Trung Quốc rất được ưa chuộng, nên cũng nhập hàng để bán kèm thêm. Đồ chơi Trung Quốc ngoài yếu tố rẻ, mẫu mã đa dạng, đẹp, còn do biết đánh vào tâm lý và thị hiếu của giới trẻ nên rất được chuộng. Dù là bán thêm nhưng 60% lợi nhuận tại cửa hàng chị Hải Nguyên có được từ đồ chơi Trung Quốc. 

Đồ chơi Trung Quốc đang chiếm lĩnh thị phần, nhưng đi kèm với nó là không ít nỗi lo khi đa phần không có nguồn gốc rõ ràng. Phụ huynh nhìn cảm quan không thể biết được những loại đồ chơi trên có sử dụng nguyên liệu độc hại hay không, chưa kể rất nhiều trong số này mang tính bạo lực. 

Trong khi đó, dường như công tác quản lý thị trường đồ chơi đang bị thả nổi. Đó là chưa kể, nhiều sản phẩm đồ chơi Trung Quốc bán trên thị trường bị cảnh báo là có chứa chất gây ung thư. Biết vậy, nhiều phụ huynh vẫn chọn mua vì giá thành vừa phải, kiểu dáng, mẫu mã bắt mắt lại hợp với sở thích của con trẻ. Theo ghi nhận của chúng tôi,  8/10 phụ huynh được hỏi đều mua đồ chơi theo sở thích của con, mà chẳng cần quan tâm nguồn gốc, chất lượng, có ảnh hưởng đến sức khỏe con mình hay không. Bởi đơn giản theo họ, miễn con họ thấy thích và vui là được.

Quản lý lỏng lẻo

Tháng 5/2012, Tổng Cục tiêu chuẩn đo lường chất lượng đã ban hành thông báo 491 về việc quản lý chất lượng đồ chơi trẻ em theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Theo đó, các loại đồ chơi trẻ em trong nước khi lưu thông trên thị trường đều phải đạt chứng nhận hợp quy gọi tắt là tem CR, đồ chơi dành cho trẻ dưới 3 tuổi phải có lời cảnh báo an toàn của nhà sản xuất. Đối với đồ chơi trẻ em nhập khẩu theo đường chính ngạch, được các cơ quan kiểm định kiểm tra về chất lượng nhập khẩu, nếu đạt yêu cầu mới được phép lưu thông. Để đạt được chứng nhận hợp quy, các doanh nghiệp sản xuất trong nước phải dùng nhựa nguyên chất chưa qua sử dụng để sản xuất đồ chơi cho trẻ em dưới 36 tháng tuổi. 

Quản lý là vậy, nhưng thực tế, đồ chơi nhập lậu không rõ nguồn gốc, thường dùng nguyên liệu rẻ tiền để sản xuất, không tốn chi phí kiểm định vẫn được tuồn vào thị trường hàng ngày, hàng giờ. Các cơ quan chức năng biết, nhưng không thể làm gì bởi các định chế và xử phạt vẫn rất... mù mờ. 

Bà Nguyễn Thị Thanh Nga, Chi cục phó Chi cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng TP. Hồ Chí Minh chia sẻ, hiện nay các loại đồ chơi nhập khẩu theo đường tiểu ngạch thì rất khó kiểm soát vì liên quan đến lực lượng khác. Hơn nữa, chế tài xử phạt đối với đồ chơi không có tem CR cũng chưa cụ thể, chủ yếu xử lý doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu, còn người buôn bán cũng như tiêu thụ thì giống như bắt cóc bỏ dĩa. khi mà người tiêu dùng vẫn chấp nhận dùng hàng giá rẻ kém chất lượng thì đồ chơi nhập lậu vẫn còn đất sống. Mặt khác, theo quy định hiện nay dấu hợp quy do doanh nghiệp nhập khẩu tự in theo mẫu và dán kiểm định lên sản phẩm. Một khi dấu được gắn lên sản phẩm tức là doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, nhiều người vẫn không khỏi băn khoăn và nghi ngờ với cách làm này, vì nó rất dễ xảy ra quá trình gian lận. Và trong thực tế, đã có không ít doanh nghiệp đã dùng một loại tem được cấp để dán cho 2-3 sản phẩm khác nhau. 

Đại diện Chi cục quản lý thị trường TP. Hồ Chí Minh cũng nhìn nhận: Chúng tôi “bó tay” với việc kiểm soát thị trường đồ chơi, nhất là với kênh bán dạo, lưu động trước các cổng trường. Bởi mặt hàng này quá đa dạng, nếu kiểm tra hết để dán tem thì chi phí đội lên khá cao và cũng không lấy ra đâu đủ người để làm. Vấn đề quản lý mặt hàng này không cách nào khác là cần xiết chặt ở ngay cửa khẩu. 

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Xuân B, chuyên gia nghiên cứu thị trường Công ty Đông Dương cảnh báo: Hiện các nước đã tăng cường kiểm soát chặt các hàm lượng kim loại nặng trong đồ chơi trẻ em và Việt Nam đang đứng trước nguy cơ trở thành nơi tiếp nhận các loại đồ chơi độc hại. Ở nước ta vẫn còn nhiều khâu lỏng lẻo từ nhập khẩu, phân phối đến thu hồi sản phẩm kém chất lượng… Do đó, nếu không sớm có các giải pháp quản lý đồ chơi thẩm lậu, chưa kiểm định một cách hiệu quả sẽ để lại hậu quả khôn lường cho trẻ em.

Anh Tú