Hiện cả nước có 54/63 tỉnh, TP có xe buýt hoạt động với 627 tuyến xe buýt (trên 8.000 xe). Trong số này, Hà Nội có 1.272 xe, TP HCM có 2.951 xe, 52 tỉnh, TP còn lại có hơn 3.000 xe. Trong năm 2011, riêng xe buýt Hà Nội đã thực hiện vận chuyển hơn 420 triệu lượt khách, TP HCM là 358 triệu lượt khách.

“Mặc dù Nhà nước đã có kế hoạch đầu tư phát triển các loại hình tàu điện ngầm, tàu điện trên cao, xe buýt vận chuyển khối lượng lớn song, xe buýt vẫn giữ vai trò chính trong hệ thống vận tải hành khách công cộng giai đoạn từ nay đến năm 2020” - lãnh đạo Vụ Vận tải, Bộ Giao thông Vận tải nhận định.

Tuy nhiên, trên thực tế, người dân vẫn chưa mặn mà với phương tiện vận chuyển này bởi nhiều phiền toái. Ông Nguyễn Ngọc Dũng, Phó vụ Trưởng Vụ Vận tải cho biết, hiện nay xe buýt thường lâm vào tình trạng quá tải giờ cao điểm, có lúc hệ số sử dụng ghế lên tới 200%. Ngoài ra, rất nhiều phương tiện xả khói đen, gây ô nhiễm môi trường; tình trạng xe bỏ điểm dừng, đánh võng, vượt ẩu, không đón trả khách vẫn còn phổ biến. Không những thế, tình trạng tài xế, nhân viên xe buýt bất nhã với hành khách, phương tiện xuống cấp, tại nạn giao thông liên quan đến xe buýt… xảy ra nhiều.

Đại diện Tổng Cty Vận tải Hà Nội (Transerco) cho rằng, xe buýt là giải pháp cơ bản để giải quyết tận gốc bài toán ùn tắc giao thông đô thị. Tuy nhiên, dường như chưa có sự quan tâm đúng mức của các ban, ngành chức năng với loại hình vận tải đặc biệt quan trọng này khiến chất lượng dịch vụ chưa được như mong muốn.

Đề xuất giải pháp tăng cường năng lực và cải thiện chất lượng phục vụ của xe buýt, theo ông Nguyễn Hoàng Hải, Giám đốc Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông đô thị, Sở Giao thông Vận tải Hà Nội, cần đề nghị Chính phủ tiếp tục chính sách trợ giá cho hành khách để thu hút người dân tham gia vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt. Bên cạnh đó, nên ban hành các chính sách hỗ trợ ưu tiên phát triển phương tiện xe buýt. Miễn thuế nhập khẩu cho các xe buýt của các dự án, phương án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Miễn hoặc giảm thuế nhập khẩu phương tiện, tổng thành, phụ tùng thiết bị với xe buýt, ưu tiên xe buýt sử dụng phương tiện sạch và xe buýt có thiết bị hỗ trợ người khuyết tật.

Các doanh nghiệp cũng cho rằng, phải đổi mới toàn diện và nâng cao chất lượng dịch vụ theo nguyên tắc “cung cấp dẫn đầu”. Bên cạnh đó, cần có chính sách nhất quán về trợ giá cho người đi xe buýt để làm yếu tố bảo đảm cho sự phát triển bền vững của xe buýt. Cần phải lấy vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn làm xương sống cho phát triển giao thông đô thị.

Theo ông Trần Ngọc Thành, Vụ trưởng Vụ Vận tải, để xe buýt tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong hệ thống vận tải hành khách công cộng đến năm 2020, các tỉnh, TP trực thuộc Trung ương phải lập quy hoạch phát triển mạng lưới tuyến xe buýt giai đoạn từ năm 2012 - 2020. Đối với TP là Hà Nội và TP HCM, cần tập trung quy hoạch lại mạng lưới tuyến buýt hiện có, kết hợp với việc đầu tư các tuyến buýt nhanh vận chuyển khối lượng lớn và hệ thống đường sắt đô thị, tàu điện ngầm. Các tỉnh, TP có số lượng tuyến  buýt lớn, do nhiều đơn vị tham gia vận chuyển hành khách cần nghiên cứu thành lập trung tâm quản lý hoạt động vận tải hành khách công cộng để giám sát và quản lý chất lượng dịch vụ xe buýt.

Hiện, Hà Nội và TP HCM mới dành 7 - 8% đất cho giao thông, trong khi theo quy định phải dành 20 - 26%. Nếu không bố trí đủ quỹ đất cho giao thông, chỉ có thể giảm chứ không giải quyết triệt để được tình trạng ùn tắc giao thông. Ngoài ra, các địa phương cần áp dụng công nghệ tự động hóa trong quản lý hoạt động phát triển vận tải công cộng, đổi mới nâng cao chất lượng dịch vụ để người dân ngày càng thân thiện hơn với vận tải hành khách công cộng.

          Nam San