Toàn cảnh tọa đàm "Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo". Ảnh: TTBDNVBC

Tọa đàm có sự tham dự của lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam, đại diện cơ quan quản lý nhà nước về báo chí, các cơ quan báo chí trung ương và địa phương, Hội Nhà báo các tỉnh, thành phố cùng đông đảo phóng viên, biên tập viên khu vực phía Bắc.

Đạo đức nghề nghiệp là "hàng rào" đầu tiên phòng ngừa rủi ro báo chí

Theo ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, báo chí đang hoạt động trong môi trường truyền thông biến đổi nhanh chóng. Công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông mới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.

Trong bối cảnh đó, người làm báo không chỉ phải bảo đảm thông tin nhanh, chính xác, hấp dẫn mà còn phải tuân thủ pháp luật, đề cao trách nhiệm xã hội và giữ vững chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Thực tiễn cho thấy, chỉ một quyết định thiếu thận trọng trong thu thập, kiểm chứng, sử dụng hoặc xuất bản thông tin cũng có thể dẫn đến hệ quả pháp lý. Rủi ro có thể xuất phát từ sử dụng nguồn tin chưa được xác minh, xâm phạm đời tư, danh dự, nhân phẩm, vi phạm bản quyền, sử dụng hình ảnh, dữ liệu không đúng quy định hoặc sai sót khi thể hiện thông tin trên các nền tảng số.

Ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, phát biểu tại tọa đàm. Ảnh: TTBDNVBC

Ông Nguyễn Đức Lợi lưu ý, trong môi trường số, ranh giới giữa sai sót nghiệp vụ và hành vi có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý đôi khi rất mong manh. Một thông tin sai lệch có thể nhanh chóng lan truyền, còn nội dung vi phạm có thể bị sao chép, phát tán trên nhiều nền tảng. Hậu quả vì vậy không chỉ là xử phạt tài chính hay nguy cơ đình bản mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến uy tín của tòa soạn và niềm tin của công chúng.

Theo ông Lợi, Luật Báo chí và các quy định liên quan là hành lang pháp lý bảo vệ hoạt động báo chí, bảo đảm quyền tác nghiệp, quyền tiếp cận thông tin, đồng thời xác định trách nhiệm của nhà báo đối với xã hội. Cùng với pháp luật, đạo đức nghề nghiệp là "hàng rào" đầu tiên giúp người làm báo nhận diện và phòng ngừa rủi ro.

"Một nền báo chí chuyên nghiệp không chỉ được đo bằng khả năng đưa tin nhanh hay tạo ra những sản phẩm có sức lan tỏa, mà trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của sự thật, trách nhiệm và tính thượng tôn pháp luật", ông Lợi nhấn mạnh.

 Xây "bộ lọc" từ tòa soạn để phòng rủi ro pháp lý

Trình bày về những điểm mới của Luật Báo chí (sửa đổi, bổ sung), ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết các quy định mới đã bổ sung, làm rõ hoạt động của cơ quan báo chí trên không gian mạng, nguồn thu, hoạt động xuất nhập khẩu sản phẩm báo chí và các trường hợp thu hồi giấy phép hoạt động báo chí.

Ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), thông tin về một số điểm mới của Luật Báo chí sửa đổi, bổ sung. Ảnh: TTBDNVBC

Theo ông Hiếu, khi hoạt động trên không gian mạng, ngoài đăng, phát nội dung báo chí, cơ quan báo chí còn được tích hợp các hoạt động dịch vụ trực tuyến như dịch vụ công, thương mại điện tử, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, y tế, cung cấp nội dung theo yêu cầu và các dịch vụ khác theo quy định của pháp luật.

Đi cùng với việc mở rộng hoạt động là trách nhiệm của cơ quan báo chí. Theo đó, cơ quan báo chí chịu trách nhiệm đối với vi phạm phát sinh trên hoạt động dịch vụ trực tuyến do mình trực tiếp cung cấp, đồng thời chịu trách nhiệm liên đới đối với vi phạm trên các dịch vụ trực tuyến được tích hợp.

Các đại biểu tham dự tọa đàm "Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo". Ảnh: TTBDNVBC

Một điểm mới khác được ông Hiếu đề cập là bổ sung nguồn thu của cơ quan báo chí, trong đó có thu từ bản quyền đọc, nghe, xem và cho phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí; hoạt động tài chính và phần vốn góp vào doanh nghiệp nếu có; cung cấp dịch vụ sự nghiệp công được giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu; thực hiện nhiệm vụ, chương trình, đề án, dự án do cấp có thẩm quyền giao, phê duyệt; thu từ người có nhu cầu đăng bài nghiên cứu khoa học.

Các quy định về xuất khẩu nội dung phát thanh, truyền hình và nhập khẩu báo chí in cũng được sửa đổi, bổ sung. Theo ông Hiếu, cơ quan báo chí hoặc doanh nghiệp có ngành nghề kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu được thực hiện xuất khẩu sản phẩm báo chí, đồng thời phải tuân thủ quy định của pháp luật về đầu tư và pháp luật có liên quan, chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung xuất khẩu.

Ông Lê Trường Giang, Giám đốc Báo và Phát thanh - Truyền hình Lào Cai, trao đổi về thực tiễn hoạt động báo chí tại địa phương. Ảnh: TTBDNVBC

Đáng chú ý, quy định mới cũng cụ thể hơn các trường hợp thu hồi giấy phép hoạt động báo chí, trong đó có cơ quan báo chí được cấp giấy phép nhưng không hoạt động hoặc sau thời hạn luật định kể từ ngày giấy phép có hiệu lực vẫn không xuất bản, không có sản phẩm báo chí. Trong quá trình hoạt động, nếu không đáp ứng các điều kiện, yêu cầu theo quy định trong thời gian luật định, giấy phép hoạt động báo chí, phát thanh, truyền hình cũng có thể bị thu hồi.

Đề cập vấn đề bản quyền, bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết tình trạng xâm phạm bản quyền báo chí hiện diễn ra dưới nhiều hình thức, từ sao chép nguyên văn, "xào bài" đến cắt ghép video, livestream nội dung trên mạng xã hội.

Theo bà Oanh, việc sao chép, khai thác trái phép sản phẩm báo chí không chỉ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của cơ quan báo chí mà còn làm cạn kiệt nguồn lực tài chính, thui chột động lực sáng tạo và làm giảm niềm tin của công chúng.

Bên cạnh việc sản phẩm báo chí bị sao chép trái phép, bà Oanh đặc biệt lưu ý rủi ro bản quyền khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động báo chí.

Theo bà Oanh, có thể xuất hiện tình trạng "vi phạm bản quyền ngược", khi phóng viên lạm dụng AI để tổng hợp, viết bài nhưng không kiểm chứng nguồn, từ đó vô tình "đạo văn", sử dụng tác phẩm của bên thứ ba.

Đáng chú ý, rủi ro này không chỉ đặt ra đối với cá nhân người làm báo. Theo bà Oanh, tòa soạn có thể phải đối mặt với cáo buộc xâm phạm quyền tác giả, đồng thời bị tổn hại về uy tín.

"Vì vậy, người làm báo cần thận trọng khi sử dụng AI, đặc biệt trong kiểm chứng nguồn và kiểm soát nội dung do công cụ AI tổng hợp", Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả nhấn mạnh.