Trong không khí mừng Đại hội XIV của Đảng thành công, đón Tết cổ truyền Bính Ngọ là dịp để ngẫm về những gửi gắm, yêu cầu của lãnh đạo Đảng, Nhà nước với ngành Thanh tra, cũng là dịp để ôn lại những kết quả đạt được để tự hào vững bước.

Cùng với quản trị quốc gia hiện đại, liêm chính, hiệu lực, hiệu quả, yêu cầu xuyên suốt là kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực gắn với phát triển kinh tế - xã hội.

Tổng Bí thư Tô Lâm đến dự Lễ Kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Thanh tra Việt Nam vào ngày 17/11/2025. Ảnh: Thống Nhất

Phòng ngừa sai phạm quyết liệt và đổi mới hơn

Nhớ lại Lễ Kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Thanh tra Việt Nam vào giữa tháng 11/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm ghi nhận “ở đâu có công tác thanh tra, ở đó kỷ cương được thiết lập, niềm tin được củng cố, pháp luật được thượng tôn”.

Bước sang giai đoạn phát triển mới, theo Tổng Bí thư, thanh tra không chỉ là công cụ phát hiện sai phạm, mà còn là thiết chế kiến tạo sự minh bạch, thúc đẩy đổi mới, bảo vệ sự ổn định và niềm tin xã hội.

“Một nền quản trị tốt phải có cơ chế giám sát mạnh và ngành Thanh tra chính là trụ cột trong cơ chế này”, Tổng Bí thư nói và lưu ý thanh tra phải chuyển trọng tâm từ “xử lý vi phạm” sang “phòng ngừa từ sớm, từ xa”, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn.

Tại hội nghị toàn quốc tổng kết công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng hồi đầu tháng 12/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm cho hay, nhiệm kỳ Đại hội XIV và thời gian tới, nhiều công trình, dự án lớn sẽ được triển khai, nhiều chủ trương, chính sách mới được áp dụng với cơ chế “thông thoáng” hơn để phát triển kinh tế - xã hội.

“Bên cạnh mặt tích cực sẽ tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nếu không được kiểm soát chặt chẽ”, Tổng Bí thư lưu ý và tiếp tục quán triệt yêu cầu “chuyển mạnh sang phòng ngừa, lấy phòng ngừa là chính, là trọng tâm”.

Tổng Bí thư Tô Lâm: “Thanh tra ngày nay không chỉ là công cụ phát hiện sai phạm, mà còn là thiết chế kiến tạo sự minh bạch, thúc đẩy đổi mới, bảo vệ sự ổn định và niềm tin xã hội. Một nền quản trị tốt phải có cơ chế giám sát mạnh và ngành Thanh tra chính là trụ cột trong cơ chế này”.

Công tác thanh tra phải được đổi mới mạnh mẽ theo hướng phòng ngừa, tập trung vào lĩnh vực, địa bàn dễ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, có nhiều thông tin, dư luận “bức xúc”.

“Phát hiện xử lý kịp thời rất hay, nhưng hay hơn là không để xảy ra sai phạm”, Tổng Bí thư Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh vào cuối tháng 12/2025 tại phiên họp thứ 29 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thảo luận Chương trình công tác năm 2026 của Ban Chỉ đạo.

Đến hội nghị toàn quốc Chính phủ với địa phương vào đầu tháng 1/2026, Tổng Bí thư cho rằng cần chuyển mạnh và thực chất từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”.

Tổng Bí thư yêu cầu “dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, bảo vệ nghiêm ngặt quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, tuyệt đối không được lợi dụng thanh tra, kiểm tra, điều tra để sách nhiễu người dân, doanh nghiệp”.

Mô hình tăng trưởng mới sẽ được xác lập trên cơ sở đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính.

Khi nói về điều này tại hội nghị triển khai công tác thanh tra năm 2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình (nhiệm kỳ 2021 - 2026) chỉ ra quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa liên quan đến đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng rất nhiều.

Trong khi thực tế cho thấy, phần lớn các vụ khiếu kiện đông người và sai phạm đều liên quan rất nhiều đến đất đai. “Vì vậy, công tác phòng ngừa sai phạm của ngành Thanh tra nặng hơn, phải quyết liệt hơn và đổi mới hơn”, theo lãnh đạo Chính phủ.

Thanh tra “nâng đỡ” đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung

Tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ, nhưng đổi mới sáng tạo thường nhiều rủi ro. Vì vậy, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đã có các quy định miễn trừ trách nhiệm trong những trường hợp nhất định khi nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo gây thiệt hại.

“Thanh tra phải nâng đỡ đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung; phải làm sao để phân biệt ai cố tình làm sai, lợi dụng đổi mới sáng tạo để tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, trục lợi; ai có những cống hiến thực sự, không tư lợi”, Phó Thủ tướng Thường trực gửi gắm.

Ông tin rằng khi làm được điều này, các kết luận thanh tra sẽ có sức thuyết phục, người sai phạm khi bị xử lý cũng tâm phục, khẩu phục và cảm ơn thanh tra đã chỉ ra cái sai để sửa chữa.

Việt Nam đã và đang thực hiện tầm nhìn chiến lược, tự chủ chiến lược và hai mục tiêu chiến lược 100 năm. Trên cơ sở đó là thực hiện các đột phá chiến lược về thể chế, nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầng.

Để góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, theo quan điểm của lãnh đạo Chính phủ, thanh tra không chỉ phát hiện sai phạm mà quan trọng hơn là phải phát hiện ra những “kẽ hở” của pháp luật để tham mưu, đề xuất sửa đổi, bổ sung.

“Pháp luật càng hoàn thiện, chặt chẽ thì tác dụng phòng ngừa sai phạm càng cao, không để cán bộ vi phạm rồi mới xử lý”, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình kỳ vọng ngành Thanh tra trở thành động lực phục vụ cho mục tiêu “kiến tạo phát triển”.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình, Tổng Thanh tra Chính phủ Đoàn Hồng Phong đến dự Đại hội đại biểu Đảng bộ Thanh tra Chính phủ lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 vào chiều 16/8/2025. Ảnh: V.Điệp

Thanh tra không gây tâm lý lo ngại cho các đơn vị, mà còn tiếp tục đóng góp tích cực trong tháo gỡ các dự án khó khăn, vướng mắc - một trong những giải pháp tạo đà tăng trưởng mạnh mẽ.

Việc xử lý 5 ngân hàng yếu kém, tháo gỡ các dự án thua lỗ kéo dài và nhiều dự án năng lượng trọng điểm cho thấy cách tiếp cận chuyển từ xử lý vi phạm đơn lẻ sang khơi thông nguồn lực cho phát triển. Kết quả cụ thể là gần 1.200 dự án với tổng giá trị khoảng 675 nghìn tỷ đồng đã được tháo gỡ, đưa trở lại hoạt động.

Gần 3.000 dự án “đắp chăn, đắp chiếu” nhiều năm hiện đang được rà soát, phân loại để xử lý căn cơ, để tránh thất thoát, lãng phí và kéo dài tình trạng nguồn lực bị “đóng băng”.

Nếu không tập trung tháo gỡ cho các dự án này nguồn lực về tài chính, đất đai sẽ không được đưa vào sản xuất, kinh doanh, không tạo ra công ăn việc làm, cũng như giá trị cho tăng trưởng.

Tiên phong kiểm soát quyền lực, giữ vững kỷ luật, kỷ cương

Nhìn lại 2025 - năm cuối thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021 - 2025 có thể khẳng định, toàn ngành đã nỗ lực vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, hoàn thành khối lượng công việc rất lớn, để lại những dấu ấn rõ nét trên các lĩnh vực thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Đại hội Đảng bộ Thanh tra Chính phủ biểu quyết thông qua nghị quyết xác định phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ mới. Ảnh: V.Điệp

Thực tế chứng minh, ngành Thanh tra đã thực hiện tốt chức năng là lực lượng quan trọng, tiên phong trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Các kết luận, kết quả thanh tra có tác dụng rất lớn, như một tiếng chuông cảnh tỉnh trong phòng ngừa tham nhũng.

Hơn 66.000 cuộc thanh tra, kiểm tra đã được ngành Thanh tra triển khai trong năm 2025. Qua đó, kiến nghị thu hồi cho Nhà nước 210.940 tỷ đồng, xử lý nghiêm nhiều tập thể, cá nhân vi phạm, chuyển cơ quan điều tra xem xét, xử lý 153 vụ việc.

Quan trọng hơn, hoạt động thanh tra đã chấn chỉnh quản lý, hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật trên nhiều lĩnh vực; góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính và đạo đức trách nhiệm thực thi công vụ.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình từng chia sẻ, ông ấn tượng với vai trò của Thanh tra Chính phủ và ngành Thanh tra trong tháo gỡ những dự án tồn đọng kéo dài. Điển hình như hai bệnh viện (Bạch Mai và Việt Đức cơ sở 2) vướng mắc trong nhiều năm, nay đã được đưa vào sử dụng phục vụ Nhân dân.

“Nếu không có kết luận thanh tra có lẽ không ai dám làm tiếp. Kết luận đã khẳng định rõ phần nào sai, phần nào đúng, khép lại cái cũ và bắt đầu trang mới. Từ đây, những người tham gia tháo gỡ khó khăn tại các dự án có thể yên tâm thực hiện nhiệm vụ”.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình: “Tôi ấn tượng với vai trò của Thanh tra Chính phủ và ngành Thanh tra trong tháo gỡ những dự án tồn đọng kéo dài. Nếu không có kết luận thanh tra thì có lẽ không ai dám làm tiếp. Kết luận đã khẳng định rõ phần nào sai, phần nào đúng, khép lại cái cũ và bắt đầu trang mới”.

Trong lĩnh vực tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo - một “mặt trận” phức tạp - Thanh tra Chính phủ và ngành Thanh tra đã góp phần giải quyết dứt điểm rất nhiều vụ khiếu kiện vượt cấp kéo dài, tồn tại nhiều năm. Đặc biệt đã tham mưu và trực tiếp phối hợp với các địa phương thực hiện thành công “Chiến dịch 90 ngày đêm”.

Từ 226 khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp lên Trung ương trên địa bàn thành phố Hà Nội, đến nay cơ bản đã giải quyết xong. Việc giải quyết dứt điểm các vụ việc này đã giải tỏa bức xúc, ổn định lòng dân, đảm bảo an ninh trật tự tại các địa phương.

Với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, ngành Thanh tra tiếp tục là lực lượng nòng cốt trong tham mưu, tổ chức thực hiện và kiểm soát.

Việc kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa và phát hiện, xử lý; giữa xử lý vi phạm và hoàn thiện thể chế đã góp phần khẳng định yêu cầu xuyên suốt: phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, “bất vị thân”, không ai được phép vượt quá “lằn ranh đỏ”.

Đổi mới, hành động quyết liệt và bản lĩnh

Những kết quả đạt được trong năm 2025 là tiền đề quan trọng để ngành Thanh tra bước vào năm 2026 với tâm thế chủ động, bản lĩnh và trách nhiệm cao hơn.

Trong bối cảnh yêu cầu quản lý Nhà nước và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngày càng cao, ngành Thanh tra xác định rõ thông điệp hành động: đổi mới mạnh mẽ - hành động quyết liệt và bản lĩnh - hiệu quả thực chất.

“Với truyền thống đoàn kết, kỷ cương, trách nhiệm và quyết tâm chính trị cao, tôi tin tưởng ngành Thanh tra sẽ tiếp tục hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó”, Tổng Thanh tra Chính phủ Đoàn Hồng Phong nhấn mạnh.

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước; lãnh đạo Chính phủ và lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Thanh tra Chính phủ, các bộ, ngành tại Lễ Kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Thanh tra Việt Nam. Ảnh: Thống Nhất

Theo đó, toàn Ngành tiếp tục đổi mới hoạt động thanh tra; nâng cao chất lượng kết luận thanh tra và hiệu quả xử lý sau thanh tra; tăng tỷ lệ thu hồi tiền, tài sản vi phạm; gắn thanh tra với hoàn thiện cơ chế, chính sách, khắc phục những “điểm nghẽn” cản trở phát triển.

Tổng Thanh tra Chính phủ Đoàn Hồng Phong: “Với truyền thống đoàn kết, kỷ cương, trách nhiệm và quyết tâm chính trị cao, tôi tin tưởng ngành Thanh tra sẽ tiếp tục hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó, góp phần xây dựng nền hành chính liêm chính, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ sự phát triển đất nước”.

Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo được xác định phải làm quyết liệt, bài bản ngay từ cơ sở; tập trung rà soát, giải quyết dứt điểm các vụ việc khiếu nại, tố cáo tồn đọng, phức tạp, kéo dài, nhất là khẩn trương xử lý, giải quyết 210 vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp về an ninh, trật tự.

Trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, ngành Thanh tra tiếp tục triển khai hiệu quả các giải pháp phòng ngừa; chú trọng thanh tra trách nhiệm người đứng đầu; kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Đặc biệt, Thanh tra Chính phủ và ngành Thanh tra sẽ tăng cường kiểm soát quyền lực trong hoạt động thanh tra, siết chặt kỷ luật, kỷ cương, nhất là thực hiện nghiêm quy định cấm sách nhiễu, phiền hà, nhận tiền, quà, giao lưu, ăn uống dưới mọi hình thức với đối tượng thanh tra.

Như Tổng Thanh tra Đoàn Hồng Phong quán triệt, “cấm bỏ lọt, bỏ sót sai phạm phát hiện qua thanh tra”; đồng thời thực hiện tốt chế độ, chính sách để cán bộ thanh tra yên tâm công tác. Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình cũng đề nghị quan tâm hơn nữa để xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra “thanh, liêm, hồng, chuyên”, giỏi pháp luật và trọng đạo đức.

Với nền tảng được tạo dựng từ năm 2025, với truyền thống 80 năm xây dựng và trưởng thành, ngành Thanh tra bước vào năm 2026 với quyết tâm chính trị cao, tinh thần đổi mới mạnh mẽ, tiếp tục khẳng định vai trò là công cụ sắc bén của Đảng và Nhà nước trong kiểm soát quyền lực, giữ vững kỷ luật, kỷ cương, xây dựng nền hành chính liêm chính, phục vụ, vì sự phát triển bền vững của đất nước.