“Ngại” tố cáo tham nhũng vì sợ

Đảng, Nhà nước đã có nhiều chủ trương, biện pháp đẩy mạnh, tăng cường năng lực PCTN và đã đạt được những kết quả nhất định. Nhưng, tham nhũng vẫn diễn biến phức tạp, nghiêm trọng, ở nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, ẩn chứa những nguy cơ làm méo mó nền kinh tế, bất bình đẳng xã hội, và làm giảm sút lòng tin của nhân dân vào Đảng, Nhà nước.

Tại hội thảo tổng kết Dự án thí điểm Trung tâm tư vấn pháp luật và vận động chính sách (ALAC) hôm qua (24/12), đại diện Trung tâm tư vấn pháp luật và vận động chính sách tại Phú Yên thuộc Hiệp hội Bảo trợ Tư pháp cho người nghèo Việt Nam (VIJUSAP) nhấn mạnh, trong bối cảnh tham nhũng “dường như hiện diện trong mọi vấn đề của đời sống xã hội”, sự tham gia của người dân là điều kiện để phát hiện tham nhũng. Tổng Thanh tra Chính phủ Huỳnh Phong Tranh cũng nhiều lần khẳng định “công chúng tham gia PCTN là hết sức quan trọng”.

Tuy nhiên, người dân vẫn chưa thực sự tham gia hiệu quả vào công cuộc PCTN, một phần vì lo sợ bị trù dập, đe dọa bản thân và gia đình. Trong khi đó, theo kết quả khảo sát, người dân vừa là nạn nhân vừa có trách nhiệm trong các hành vi tham nhũng. Bà Đào Nga, Giám đốc điều hành Tổ chức Hướng tới minh bạch (TI) lưu ý, PCTN không thể chỉ dựa vào bộ máy Nhà nước mà không có sự tham gia của người dân.

Do đó, các chuyên gia cho rằng, cần tăng cường sự tham gia của người dân với việc giám sát và tố cáo hành vi tham nhũng là một trong những biện pháp quan trọng để PCTN hiệu quả. Cùng với đó, phải có cơ chế bảo vệ hữu hiệu để người dân tin tưởng vào pháp luật, công lý, cơ quan Nhà nước không ngại tố cáo tham nhũng.

Cơ quan PCTN cần độc lập

“Vấn đề đặt ra, việc hỗ trợ nạn nhân và nhân chứng các vụ việc tham nhũng không dễ dàng vì bản thân các vụ việc cũng “không dễ giải quyết” nên các luật sư của Trung tâm thường tư vấn về những vấn đề pháp lý, các quy định pháp luật liên quan để người dân quyết định tố cáo vụ việc hay không, tránh bị kiện ngược là vu khống vì thiếu chứng cứ”, bà Tạ Thị Minh Lý, Chủ tịch Hội Bảo trợ Tư pháp cho người nghèo Việt Nam cho biết.

Khi người dân hiểu luật, thì không phải chi “những khoản ngoài luật”, bất hợp lý khi làm thủ tục hành chính tại cơ quan công quyền. Từ đó, hạn chế điều kiện cán bộ nhũng nhiễu, tham nhũng “vặt” trong quá trình phục vụ người dân. Nhưng “quan trọng hơn cả là cần có cơ chế hỗ trợ, bảo vệ cho nạn nhân và nhân chứng trong các vụ việc có liên quan đến tham nhũng trong Luật PCTN sắp được sửa đổi, vì muốn PCTN thì phải để người dân thấy an toàn, được bảo vệ khi tham gia PCTN”, bà Lý nhấn mạnh. Vì hỗ trợ, tư vấn cho nạn nhân và nhân chứng trong các vụ việc có liên quan đến tham nhũng chỉ góp phần tạo niềm tin cho người dân “theo đuổi vụ việc đến cùng”.

Hơn nữa, chuyên gia Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) khuyến nghị, cần tăng cường được tính độc lập cho cơ quan PCTN với hệ thống điều tra viên độc lập, không bị chi phối bởi bất kỳ cơ quan Nhà nước nào. Chủ tịch Hội Bảo trợ Tư pháp cho người nghèo Việt Nam cũng cho rằng, “Những thông tin, phản ánh của người dân về dấu hiệu tham nhũng nếu được làm sáng tỏ sẽ tác động rất lớn đến công cuộc PCTN. Vụ việc được người dân đưa ra bị “nằm im một chỗ” vì không được điều tra, xác minh do cơ chế không rõ ràng sẽ khiến họ mất niềm tin”.

Bị gây khó vì không biết các quy định pháp luật

ALAC là dự án thí điểm để hỗ trợ tư vấn pháp lý miễn phí cho nạn nhân và nhân chứng trong các vụ việc khiếu nại, tố cáo liên quan tham nhũng. Mô hình này còn hướng đến việc nâng cao nhận thức cho người dân về nhu cầu và phương thức đấu tranh PCTN.

Trong 9 tháng hoạt động, ALAC tiếp nhận, hỗ trợ tư vấn pháp lý 30 vụ, trong đó có đến 20 vụ việc tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng (chiếm 66,7%). Các vụ việc liên quan đến đất đai chiếm đa số (53%), liên quan đến hành vi hành chính của cán bộ, công chức chiếm 20%, ngoài ra liên quan đến hình sự, dân sự, thừa kế, lao động, đầu tư - kinh doanh, xử lý vi phạm hành chính…

Theo ALAC, qua tư vấn pháp luật cho nạn nhân và nhân chứng trong các việc liên quan đến tham nhũng thấy, có người đến phản ánh về việc “chạy tiền” để vào Nhà nước, việc bị gây khó khi xin cấp sổ đỏ, giải quyết tranh chấp đất đai… nhưng không biết các quy định pháp luật, không biết phải đến đâu để yêu cầu giải quyết.

Thảo Nguyên