Để bảo đảm tính khả thi của khung tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện trách nhiệm giải trình trong thực hiện nhiệm vụ công vụ, tại Hội thảo, nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về mục tiêu đánh giá, hệ thống tiêu chí, phương pháp chấm điểm, kết quả xếp loại cũng như trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: Dương Anh

Trách nhiệm giải trình phải trở thành thước đo chất lượng thực thi công vụ

Góp ý tại hội thảo, PGS.TS Trương Thị Hồng Hà, Ban Nội chính Trung ương cho rằng, kết quả đánh giá trách nhiệm giải trình không nên chỉ phục vụ mục đích thống kê, tổng hợp mà cần được sử dụng trong công tác quản trị, kiểm soát quyền lực và đánh giá cán bộ. Đặc biệt, bà đề nghị bổ sung mục tiêu xây dựng văn hóa giải trình trong hoạt động công vụ, nâng cao trách nhiệm nêu gương, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức, nhất là người đứng đầu.

PGS.TS Trương Thị Hồng Hà, Ban Nội chính Trung ương. Ảnh: Dương Anh

“Trách nhiệm giải trình phải trở thành thước đo bản lĩnh lãnh đạo, đạo đức và tinh thần trách nhiệm của cán bộ, đảng viên”, bà Hà nhấn mạnh.

Đại diện Ban Nội chính Trung ương cũng đề nghị bổ sung một nhóm tiêu chí riêng đánh giá mức độ chủ động thực hiện trách nhiệm giải trình và khả năng phòng ngừa tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Theo bà, Chỉ thị số 33 đã chỉ rõ những biểu hiện như giải trình hình thức, né tránh, đùn đẩy, không trung thực, trong khi các tiêu chí hiện nay chủ yếu đánh giá quy trình giải trình mà chưa có tiêu chí nào đo lường trực tiếp mức độ chủ động, trung thực và trách nhiệm của chủ thể giải trình.

Bà Hà đồng thời đề nghị quy định rõ hơn việc sử dụng kết quả đánh giá làm căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, đơn vị và người đứng đầu; bổ sung cơ chế phát hiện, xử lý các trường hợp giải trình hình thức, không trung thực; giao trách nhiệm cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử về trách nhiệm giải trình phục vụ công tác quản lý, kiểm tra và đánh giá.

Cùng quan điểm về việc nâng cao vai trò của trách nhiệm giải trình trong thực thi công vụ, ông Hà Huy Trung, Phó Chánh Thanh tra tỉnh Quảng Trị cho rằng, cần nâng mức độ đánh giá đối với các tiêu chí cốt lõi liên quan trực tiếp đến chất lượng giải trình.

“Yêu cầu anh giải trình mà anh không giải trình được thì phải giải trình cho bằng được chứ không có chuyện không giải trình được”, ông Trung nêu quan điểm và cho rằng việc giải trình phải được xem là một trong những nội dung quan trọng nhất trong đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị.

Nhiều góp ý về thang điểm, phương pháp đánh giá và chỉ số đo lường

Ông Phan Văn Bé, Phó Chánh Thanh tra Bộ Công an cho rằng, cơ cấu điểm hiện nay chưa thực sự đề cao chất lượng nội dung giải trình. Theo ông, nội dung giải trình mới là yếu tố quan trọng nhất, trong khi các tiêu chí về thời hạn, trình tự hay tính đầy đủ của hồ sơ chủ yếu phản ánh hình thức thực hiện.

“Nội dung đáp ứng được yêu cầu giải trình mới là quan trọng”, ông Bé nhấn mạnh và đề nghị nghiên cứu tăng điểm cho tiêu chí đánh giá chất lượng nội dung giải trình, đồng thời giảm điểm đối với các yếu tố mang tính hình thức.

Ông Phan Văn Bé, Phó Chánh Thanh tra Bộ Công an. Ảnh: Dương Trang

Ngoài ra, ông Bé cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế rà soát, điều chỉnh bộ tiêu chí theo định kỳ. Theo ông, bộ tiêu chí cần được cập nhật trên cơ sở tổng kết thực tiễn để ngày càng hoàn thiện hơn.

Từ thực tiễn ngành Giáo dục, bà Nguyễn Thị Lê, Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng cần làm rõ hơn các khái niệm và cách đặt tên các điều khoản trong dự thảo. Theo bà, nếu Điều 5 quy định về các nhóm tiêu chí thì nên thể hiện rõ ngay trong tên điều khoản thay vì đặt là “thang điểm”, bởi nhóm nội dung mới là phần cốt lõi, còn điểm số chỉ là phần đi theo.

Bà cũng đề nghị cụ thể hóa trình tự, thủ tục đánh giá theo từng bước để các cơ quan, đơn vị thuận lợi hơn trong quá trình triển khai thực hiện.

Bà Nguyễn Thị Lê, Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Giáo dục và Đào tạo. Ảnh: Dương Anh

Ông Ngô Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục I, Thanh tra Chính phủ bày tỏ băn khoăn đối với việc dành tới 20 điểm cho tiêu chí “mức độ đáp ứng yêu cầu của cơ quan, tổ chức, cá nhân có yêu cầu giải trình”.

Theo ông, ba nhóm tiêu chí đầu đã phản ánh khá đầy đủ kết quả thực hiện trách nhiệm giải trình thông qua các yêu cầu về tính đầy đủ, chính xác, kịp thời, đúng trình tự, thủ tục và công khai, minh bạch. Trong khi đó, việc người yêu cầu có hài lòng hay không lại là câu chuyện khác.

“Đôi khi mình làm đúng pháp luật nhưng không đáp ứng được yêu cầu (vô lý) của người ta. Nếu để 20 điểm ở đây sẽ rất mơ hồ”, ông Hùng phân tích và đề nghị giảm điểm ở tiêu chí này, chuyển sang các nội dung khác như xử lý vi phạm.

Còn theo ông Trương Thanh Phong, Phó Chánh Thanh tra tỉnh Khánh Hoà, cần tăng cường các chỉ số định lượng và nghiên cứu quy định một số chỉ số tối thiểu bắt buộc đối với từng nhóm tiêu chí.

Theo ông, nếu chỉ quy định các nhóm tiêu chí mà không có các chỉ số tối thiểu thì sẽ dẫn tới tình trạng nơi xây dựng rất chi tiết, nơi xây dựng sơ sài; nơi thiên về định lượng, nơi thiên về định tính, gây khó khăn cho địa phương trong quá trình triển khai và so sánh kết quả đánh giá.

Ông Phong cũng lưu ý về công thức tính điểm tại Điều 13 của dự thảo. Theo đó, trong trường hợp không phát sinh yêu cầu giải trình trong kỳ đánh giá thì mẫu số bằng 0 và công thức hiện nay không thể áp dụng. Vì vậy, cần có quy định cụ thể để bảo đảm thống nhất trong cách tính điểm giữa các địa phương.

Ông Trương Thanh Phong, Phó Chánh Thanh tra tỉnh Khánh Hoà. Ảnh: Dương Anh

Đối với tiêu chí đánh giá mức độ hài lòng, ông Phong cho rằng việc đưa tiêu chí này vào bộ khung là cần thiết nhưng không nên phụ thuộc vào chỉ số SIPAS.

“SIPAS là chỉ số hài lòng đối với hoạt động phục vụ hành chính công nói chung, không phải lúc nào cũng phản ánh chất lượng trách nhiệm giải trình của từng bộ, ngành”, ông Phong nêu ý kiến và cho rằng cần kết hợp thêm nhiều nguồn dữ liệu khác để đánh giá.

Có nên xây dựng bộ chỉ số mẫu?

Đây là một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến trao đổi tại hội thảo.

Từ thực tiễn triển khai tại địa phương, ông Trương Thanh Phong cho rằng khi các bộ, ngành đều ban hành bộ tiêu chí riêng thì địa phương sẽ là nơi trực tiếp phải thực hiện tất cả các bộ tiêu chí đó.

Theo ông, Thanh tra Chính phủ phải hướng dẫn cách thức ban hành bộ tiêu chí đó như thế nào cho gọn và dễ thực hiện.

Ông cũng cho rằng cần làm rõ hơn mối quan hệ giữa “khung tiêu chí” và “bộ tiêu chí”, bởi dự thảo đang quy định về khung tiêu chí nhưng phụ lục lại sử dụng tên gọi “bộ tiêu chí”, dễ gây hiểu nhầm. Đồng thời, cần nghiên cứu quy định rõ hình thức văn bản để các bộ, ngành ban hành bộ tiêu chí của mình, theo hướng ban hành bằng quyết định thay vì thông tư.

Ông Ngô Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục I, Thanh tra Chính phủ. Ảnh: Dương Anh

Ngược lại, ông Ngô Mạnh Hùng cho rằng, mỗi ngành, lĩnh vực có đặc thù quản lý khác nhau nên bộ chỉ số cũng phải phản ánh đúng đặc thù đó. Ông dẫn ví dụ Bộ Ngoại giao hầu như không phát sinh đơn thư khiếu nại, tố cáo nên các tiêu chí liên quan đến tiếp công dân, xử lý đơn thư chắc chắn sẽ khác với Thanh tra Chính phủ.

Theo ông, các bộ ngành nên căn cứ vào lĩnh vực quản lý nhà nước chủ động xây dựng bộ chỉ số của ngành mình. “Còn Thanh tra Chính phủ nếu có, chúng ta sẽ đưa mẫu làm nhanh, làm sớm để bộ ngành có kênh tham khảo chứ không phải là căn cứ pháp lý để ban hành”.

Trong khi đó, ông Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ cho rằng đây là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. Theo ông, nếu không có một định hướng hoặc cấu trúc mẫu nhất định thì mỗi bộ, cơ quan ngang bộ có thể xây dựng bộ chỉ số theo một cách khác nhau, dẫn tới thiếu thống nhất trong quá trình triển khai.

Ông cho rằng sau khi Thông tư được ban hành, nhiều bộ, ngành sẽ lúng túng trong việc cụ thể hóa các nhóm tiêu chí thành bộ chỉ số đánh giá. Vì vậy, cần cân nhắc nghiên cứu một cấu trúc mẫu hoặc bộ chỉ số mẫu với những tiêu chí cơ bản, bắt buộc phải có trong bộ chỉ số của các bộ, ngành.

Ông Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ. Ảnh: Dương Anh

Đề nghị phân hóa kết quả đánh giá và làm rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện

Liên quan đến kết quả đánh giá, nhiều đại biểu cho rằng việc chỉ chia thành hai mức “đạt” và “không đạt” chưa phản ánh đầy đủ chất lượng thực hiện trách nhiệm giải trình.

Ông Ngô Mạnh Hùng đề xuất chia thành bốn mức gồm: hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, hoàn thành tốt nhiệm vụ, hoàn thành nhiệm vụ và không hoàn thành nhiệm vụ nhằm bảo đảm đồng bộ với hệ thống đánh giá hiện hành.

Trong khi đó, đại diện tỉnh Khánh Hòa đề xuất phân loại theo bốn mức: tốt, khá, đạt và không đạt để tạo sự phân hóa rõ hơn giữa các nhóm đối tượng được đánh giá.

Ông Trần Đăng Vinh cũng cho biết trong quá trình xây dựng dự thảo trước đây, Ban soạn thảo từng nghiên cứu phương án phân loại thành bốn mức thay vì hai mức như dự thảo hiện nay. Theo đó, kết quả đánh giá có thể được chia thành các nhóm từ mức xuất sắc, tốt, đạt yêu cầu đến không đạt. Đây là nội dung cần tiếp tục nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện dự thảo.

Ông Trương Thanh Phong cũng đề nghị làm rõ cơ chế triển khai tại địa phương, trong đó giao Thanh tra tỉnh tham mưu, hướng dẫn thực hiện; các sở, ngành tự đánh giá theo bộ tiêu chí của bộ quản lý ngành, lĩnh vực; cấp huyện, cấp xã thực hiện theo hướng dẫn của địa phương.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến đề nghị bổ sung quy định về xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử phục vụ công tác quản lý, theo dõi và đánh giá trách nhiệm giải trình. Theo các đại biểu, việc hình thành hệ thống dữ liệu tập trung sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kiểm tra, tổng hợp, đánh giá, đồng thời hạn chế tình trạng dữ liệu phân tán, manh mún như hiện nay.