Ông Phạm Trọng Đạt, Cục trưởng Cục Chống tham nhũng, Thanh tra Chính phủ

Ông Phạm Trọng Đạt, Cục trưởng Cục Chống tham nhũng, Thanh tra Chính phủ (TTCP), chia sẻ như vậy với PV Báo Thanh tra.

Không “nóng” theo đường dây nóng

+ Đây là năm thứ hai đường dây nóng công bố, được người dân đánh giá là một trong những địa chỉ tin cậy. Ông đánh giá như thế nào về nguồn tin báo năm nay so với cùng kỳ năm ngoái?

- So với năm trước, năm nay số lượng phản ánh, tố cáo tham nhũng qua đường dây nóng của Cục Chống tham nhũng tăng đột biến. Chỉ sau 10 ngày, qua 3 số điện thoại công khai, chúng tôi đã tiếp nhận khoảng 200 tin báo, phản ánh từ người dân về tham nhũng liên quan đến nhiều lĩnh vực. Dự kiến, đến trước và sau Tết Nguyên đán, số lượng phản ánh qua đường dây nóng tiếp tục tăng vì thời điểm này thường liên quan đến việc tặng quà, nhận quà, sử dụng xe công vào việc riêng.

Bản thân tôi dường như nghe điện thoại suốt cả ngày, thậm chí, ngoài giờ hành chính, có hôm đến 2 - 3 giờ sáng điện thoại vẫn rung liên hồi. Điều đó ít nhiều cũng làm xáo trộn sinh hoạt riêng của tôi và gia đình, nhưng tôi nghĩ, việc tiếp nhận nguồn phản ánh, tố cáo tham nhũng qua đường dây nóng là nguồn tin quan trọng để phục vụ quản lý Nhà nước về phòng, chống tham nhũng (PCTN). Có điều, khi xử lý phải thật bình tĩnh, không được “nóng” theo đường dây nóng.

+ Lĩnh vực nào được quan tâm, phản ánh nhiều nhất, thưa ông?

- Qua sàng lọc các thông tin, chúng tôi thấy người dân quan tâm, phản ánh nhiều nhất là tình trạng tham nhũng vặt tại các cấp cơ sở, địa phương, thôn, xã, quận huyện, chủ yếu liên quan đến đất đai, chính sách đền bù, lợi dụng chức vụ quyền hạn... Những việc này thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương nhưng người dân vẫn phản ánh rất nhiều qua đường dây nóng. Có thể vì địa phương giải quyết chưa triệt để, vụ việc bị kéo dài, người dân không tin tưởng nên gọi điện thoại, nhắn tin, chuyển tài liệu lên đường dây nóng. Nội dung được phản ánh nhiều tiếp nữa là tố cáo lực lượng tham gia làm công tác trên đường phố, vấn đề mãi lộ cũng diễn ra phổ biến…

+ Trước việc người dân tố cáo, phản ánh như vậy, Cục xử lý như thế nào đối với những vụ việc nổi cộm, có dấu hiệu vi phạm?

- Qua phân tích bước đầu, có khoảng 1/3 số nguồn tin người dân phản ánh đến đường dây nóng là có cơ sở. Những thông tin thuộc thẩm quyền giải quyết, Cục sẽ nắm tình hình, thu thập tài liệu, tiến tới có thể thanh tra, kiểm tra. Những việc không thuộc thẩm quyền thì bàn giao, phối hợp, chuyển cơ quan chức năng. Ngoài ra, trong quá trình trao đổi Cục cũng giải thích, hướng dẫn người phản ánh để họ hiểu và thực hiện đúng pháp luật. Dù thông tin đó ở mức độ thế nào, kết quả đến đâu đều rất đáng trân trọng, cho nên, tôi luôn suy nghĩ làm sao để đường dây nóng này hoạt động không hình thức mà có hiệu quả thiết thực, phục vụ cho công tác quản lý Nhà nước.

Không bao giờ bảo vệ kẻ tham nhũng

+ Khi tiếp nhận và xử lý thông tin phản ánh về tham nhũng, nhất là liên quan đến tặng quà, nhận quà ngày Tết, ông có lo ngại đụng chạm?

- Tôi không sợ đụng chạm! Hơn 30 năm tuổi Đảng, tôi làm nhiệm vụ này phấn đấu vì sự nghiệp phát triển của Đảng, Nhà nước, phục vụ nhân dân thì có gì phải sợ đụng chạm. Dù cho đối tượng bị tố cáo tham nhũng là ai thì mọi việc vẫn phải giải quyết theo đúng quy trình pháp luật.

Có người dân cũng phàn nàn sao kết quả xác minh tố cáo tham nhũng lâu thế. Ở đây phải nói rằng, việc này không đơn giản như bắt một xe hàng lậu mà đòi hỏi phải thu tập tài liệu chứng cứ khách quan vì liên quan đến sinh mệnh chính trị của một con người là lãnh đạo. Vì vậy, người dân cần bình tĩnh và tin tưởng vào các cơ quan chống tham nhũng. Chúng tôi khẳng định rằng, không bao giờ bảo vệ kẻ tham nhũng, không có “vùng cấm” ở đâu cả.

Nhiều người cũng hỏi tôi, ông làm Cục trưởng như vậy Tết nhiều quà không, tôi bảo có chứ. Quà không trái pháp luật nhận có sao đâu. Anh em ruột thịt ngày Tết mang lên chục cân gạo nếp, con gà, thậm chí gà Đông Cảo nghe đâu gần chục triệu đồng/con - giá trị chứ hay bạn học đi nước ngoài về quê ăn Tết cổ truyền dân tộc tặng chai rượu ngoại – đắt tiền chứ, nhưng đấy là tình cảm, không có động cơ vụ lợi, nhận đâu trái luật. Xử lý là trường hợp tặng quà, nhận quà trái luật, như dùng tiền ngân sách để đi tặng, đi biếu, hay tặng quà để thu được một lợi ích nhóm nào đó.

+ Nhưng phân biệt quà tặng, quà biếu vì tình cảm và quà tặng, quà biếu mang động cơ lợi ích rất khó?

- Đúng vậy, rất khó, rất nhạy cảm. Cho nên phải làm rõ cả hai phía, người tặng là ai, người nhận là ai, có liên quan, ràng buộc gì với nhau không, động cơ là gì. Ví dụ, nếu tôi nhận cái ô tô để không đi kiểm tra, thanh tra một doanh nghiệp nào đó thì rõ ràng có vấn đề rồi.

Nhưng có những cá nhân tặng, biếu quà không vì động cơ, mục đích nào, cũng không nhờ vả gì mà chỉ đơn giản họ muốn tặng quà cho người họ yêu quý, những người gặp khó khăn thì đó cũng là điều hoàn toàn chính đáng, không thể nói đó là tặng quà trái pháp luật được. Khi chúng tôi tiếp nhận những thông tin này qua đường dây nóng đều nghiên cứu, xem xét, xử lý theo đúng quy trình vì rất có thể cái người dân phản ánh chỉ là hình thức, bản chất sự việc lại khác.

Cần phải có cơ quan PCTN độc lập mới mạnh được

+ Bước sang năm 2016, một trong những vấn đề được người dân quan tâm là sửa đổi Luật PCTN. Xin ông cho biết những vấn đề sẽ được triển khai trong thời gian tới?

- Dự kiến của Quốc hội, Chính phủ sẽ tiến hành nghiên cứu để sửa đổi toàn diện Luật PCTN. Mà để sửa đổi được, trước hết phải tổng kết 10 năm thi hành Luật để xem thực tế thực hiện có gì vướng mắc; nguyên nhân vì sao phát hiện tham nhũng thấp, các biện pháp phòng ngừa hiệu quả chưa cao, còn hình thức. Từ đó, đề xuất với Trung ương, Quốc hội giải pháp đột phá như thế nào để thực hiện được mục tiêu, ngăn chặn, kiểm soát và đẩy lùi được tham nhũng.

Hiện nay, cơ chế, mô hình nghe ra còn nhiều bất cập cho nên, TTCP với trách nhiệm là cơ quan trực tiếp tham mưu cho Chính phủ về vấn đề này, chúng tôi đang đôn đốc, kiểm tra, hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương tổng kết, chuẩn bị cho hội nghị tổng kết toàn quốc dự kiến vào tháng 3 tới. Tôi tin rằng, với sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ sẽ thu được rất nhiều kinh nghiệm thực tế và chắc chắn sửa luật sẽ hiệu quả hơn.

+ Theo ông, đâu là giải pháp căn cơ để PCTN hiệu quả?

- Quan chức tham nhũng ẩn sau tư nhân nhiều. Luật PCTN hiện chưa quy định đấu tranh trong khu vực tư thì đây rõ ràng là điểm hở. Rồi cứ để tiền mặt mãi thì sao chống tham nhũng tốt được. Ở đây không có gì vi phạm bí mật đời tư cả, đã là lãnh đạo thì phải chấp nhận sự quản lý, kiểm soát của Nhà nước, còn nếu sợ thì đừng làm lãnh đạo nữa.

Tôi cũng cho rằng, phải có cơ quan PCTN độc lập mới mạnh được, chứ hiện nay mỗi cơ quan làm một chút, ngay TTCP được giao quản lý Nhà nước về công tác này nhưng chỉ dừng ở kiến nghị thì rất khó PCTN hiệu quả.

Trong quá trình thanh tra, kiểm tra, nếu phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật thì phải tiến hành kê biên, phong tỏa tài khoản, thu hồi ngay mới tăng được tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng. Còn để điều tra xong, đưa ra xét xử, tuyên án mới thu hồi thì rất khó vì lúc đó tài sản tẩu tán hết rồi còn đâu. Cùng với đó, phải xác định trách nhiệm người đứng đầu trong việc phát hiện, xử lý tham nhũng và thu hồi tài sản tham nhũng.

Để nội bộ xảy ra tham nhũng cũng nên từ chức có văn hóa

+ Nhưng vừa qua, xử lý nghiêm trách nhiệm người đứng đầu khi để xảy ra tham nhũng rất ít, chưa kể, tự phát hiện tham nhũng dường như “vắng bóng”?

- Xác định trách nhiệm người đứng đầu phải căn cứ vào luật. Bộ Chính trị cũng vừa ra chỉ thị nêu rõ, “kết quả công tác PCTN là thước đo đánh giá phẩm chất, năng lực, trách nhiệm và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu”. Khi sửa đổi Luật PCTN phải cụ thể hóa điều này. Chúng tôi sẽ kiến nghị quy định rõ, thế nào là người đứng đầu? Cấp ủy hay chính quyền, Tổng Giám đốc hay Chủ tịch HĐQT… đồng thời với chế tài xử lý.

Hiện nay, chế tài xử lý trách nhiệm người đứng đầu còn nhẹ, dù có khiển trách, cảnh cáo và cả cách chức. Tôi cho rằng, nên xử lý cả hình sự nữa, nếu chứng minh được người đứng đầu có ý kiến chủ quan. Chứ bây giờ cứ đổ cho chung, cho tập thể thì không xử lý trách nhiệm được.

+ Có ý kiến cho rằng, nếu nội bộ không phát hiện được tham nhũng, cơ quan khác phát hiện ra, thì nhất định phải xử lý trách nhiệm người đứng đầu?

- Không tự phát hiện được tham nhũng rồi cơ quan khác phát hiện ra, mà hậu quả lớn, nghiêm trọng, chỉ khiển trách, cảnh cáo, từ vị trí này chuyển sang vị trí kia thì người dân không tin tưởng được. Tôi cho rằng, phải xử lý rất nghiêm túc, căn cứ vào từng mức độ hậu quả nhưng khung cũng phải xử hình sự. Tất nhiên, xử lý trách nhiệm người đứng đầu rất phức tạp, rất khó, cần phải sửa đổi để có chế tài mạnh, đủ sức răn đe.

Bản thân tôi cũng thế, nếu để cán bộ trong Cục Chống tham nhũng này tham nhũng mà có dấu hiệu từ trước không phát hiện ra thì cũng từ chức có văn hóa. Còn dính dáng vào thì đi tù chứ cũng chẳng phải chỉ từ chức có văn hóa. Làm thế mới nghiêm được!

+ Xin trân trọng cảm ơn ông!

Thảo Nguyên (Thực hiện)