"Chiếc ghế" của Tổng thống Pedro Pablo Kuczynski đang lung lay trước đại án tham nhũng Odebrecht

Tổng thống Peru Pedro Pablo Kuczynski bị buộc tội nhận hối lộ từ "ông lớn" trong ngành xây dựng Brazil Odebrecht, doanh nghiệp hiện dính án bê bối tham nhũng lớn nhất lịch sử Mỹ Latinh. Theo điều tra, Tập đoàn Odebrecht thực hiện hành vi hối lộ khoảng 1 tỷ USD cho giới chức Chính phủ cấp cao tại gần 20 nước trong khu vực nhằm giành được những hợp đồng xây dựng béo bở. Theo cáo buộc, công ty con thuộc Odebrecht trả 782.000 USD cho Westfield Capital phí dịch vụ tư vấn trong khoảng thời gian từ năm 2004 - 2007, thời điểm ông Kuczynski đang giữ chức Bộ trưởng Kinh tế, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Chủ tịch Proinversion (Xúc tiến và tổ chức đấu thầu dự án công cấp quốc gia), dưới thời cựu Tổng thống Alejandro Toledo. Vụ bê bối Odebrecht khiến Tổng thống Peru tiền nhiệm Ollanta Humala hiện đang ngồi tù chờ xét xử, còn cựu Tổng thống Alejandro Toledo bị truy nã và đang lẩn trốn ở Mỹ.

Tổng thống Kuczynski thừa nhận Wesfield Capital là tài sản riêng và có thực hiện các khoản giao dịch trên. Tuy nhiên, ông không trực tiếp điều hành mà giao quyền quản lý cho người ông tin tưởng, cùng hùn vốn trong một số công ty khác. Việc ông không ký các hợp đồng nghĩa là ông hoàn toàn không biết về khoản thanh toán và cũng không ủng hộ bất kỳ tập đoàn nào trong thời gian đương nhiệm.

Trước đó, ngày 15/12, với 93 phiếu ủng hộ và 17 phiếu chống, Quốc hội Peru thông qua kiến nghị của phe đối lập quyết định phế truất ông Kuczynski vì thiếu tư cách đạo đức, đồng thời đề cử Phó Tổng thống Martin Vizcarra nắm quyền điều hành đất nước. Tờ La Radio del Sur nhận định các cáo buộc đối với đương kim Tổng thống là quá rõ ràng. Tổng thống khó có khả năng kháng cáo sau khi đại diện Ủy ban Điều tra trình kết quả lên Quốc hội. Julio Arbizu - cựu công tố viên chống tham nhũng kiêm luật sư cho biết nếu bị kết án, Tổng thống Kuczynski sẽ là quan chức cao cấp nhất ở khu vực có liên quan.

Pháp luật Peru qui định, việc phế truất Tổng thống để luận tội cần ít nhất 2/3 số nghị sĩ trong Nghị viện ủng hộ, tương đương với 87 nghị sĩ trong tổng số 130 nghị sĩ hiện tại. Ngay trước khi vụ bê bối xảy ra, tỷ lệ ủng hộ dành cho Tổng thống Kuczynski cũng đã sụt giảm xuống mức 25%.

Theo các cuộc thăm dò mới nhất, có tới 65% cử tri Peru tin rằng Tổng thống Kuczynski nên bị phế truất. Theo đó, Phó Tổng thống thứ nhất sẽ cầm quyền tới hết nhiệm kỳ (đến năm 2021). Nếu Phó Tổng thống thứ nhất không đủ điều kiện thì Phó Tổng thống thứ hai sẽ thay thế. Nếu cả 2 Phó Tổng thống không chấp nhận cầm quyền, Chủ tịch Quốc hội sẽ đảm nhiệm cương vị Tổng thống, nhưng phải tiến hành bầu cử trong vòng 1 năm.

Hiện tại, đối thủ chính trị của Tổng thống Kuczynski đang kêu gọi Tổng thống từ chức “vì quyền lợi dân tộc” hơn là “tham nhũng và lừa dối nhân dân” bởi thực tế bản thân họ cùng mối lo vì biết đâu trong tương lai tình cảnh tương tự cũng xảy ra với họ?

Trước phiên luận tội, Tổng thống Kuczynski kêu gọi các nghị sĩ nên ủng hộ ông để bảo vệ nền dân chủ Peru khỏi nỗ lực tranh giành quyền kiểm soát đất nước từ phe đối lập, đồng thời cảnh báo dân chúng sẽ chịu hậu quả nghiêm trọng nếu bất ổn chính trị diễn ra cho nền kinh tế mới lóe sáng như Peru ở Mỹ Latinh.

Việc Tổng thống Kuczynski "lội ngược dòng" ngoạn mục nhờ 19 phiếu chống lại đề nghị phế truất, 21 nghị sĩ bỏ phiếu trắng, 10 nghị sĩ khác không tham gia bỏ phiếu khiến đất nước Peru chấm dứt chuỗi ngày căng thẳng. Nhưng rắc rối có lẽ vẫn chưa kết thúc bởi Tổng thống đương nhiệm vẫn phải đến thẩm vấn tại Văn phòng Trưởng Công tố, và việc phe đối lập kiểm soát đại đa số ghế Quốc hội mang lại nhiều bất lợi cho Tổng thống Kuczynski trong thời gian tới.

Thực tế cho thấy, hiện có khoảng 100.000 người Peru từng làm việc tại các công trình xây dựng của Tập đoàn Odebretch (hiện đã bị đình chỉ) đang thất nghiệp. Hiệp hội Công nhân Peru dự báo con số này sẽ tăng bởi số lượng công ty xây dựng trong nước bị quy kết có liên quan cũng ngày một nhiều.

Alberto Hidalgo - đại diện cho các lao động thuộc tập đoàn bày tỏ nỗi bất bình và chán nản: “Giới chủ vẫn có thể kiếm bộn tiền kể cả việc họ chịu án, ngồi tù. Nhưng chúng tôi, những người dân thấp cổ bé họng, biết làm gì khi không có công việc? Chúng tôi phải làm gì để sống?”

Võ Như Uyên