Lệnh Kế Hoạch - người từng là trợ lý thân cận của cựu Chủ tịch TQ Hồ Cẩm Đào - đang bị điều tra vì cáo buộc tham nhũng. Ảnh: dailymailnews

+ Hàng chục năm qua, những chế độ đãi ngộ cho nghệ nhân vẫn chưa được thực hiện tới nơi tới chốn. Thực trạng này khiến ông có suy nghĩ như thế nào?

- Theo tôi, những “báu vật nhân văn sống” đang bị đối xử tệ bạc. Không biết ai là người phải chịu trách nhiệm khi để xảy ra những sự việc đáng tiếc thế này.

Trên thực tế, để trình lên thế giới công nhận là văn hóa phi vật thể hay văn hóa vật thể của nhân loại, người ta phải đầu tư rất nhiều tiền của tổ chức hội thảo, vinh danh, biểu diễn... Thế nhưng, những người sản sinh ra các di sản ấy như cụ Hà Thị Cầu, cụ Quách Thị Hồ, Nguyễn Đức Xôi… thì dường như bị đứng ngoài cuộc.

Minh chứng cụ thể là trường hợp nghệ nhân Khôi ở Yên Nghĩa, quận Hà Đông, Hà Nội. Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam từng thực hiện ý nguyện của các nghệ nhân hát xẩm là được tới Nhà hát Lớn Hà Nội xem biểu diễn. Cháu nội cụ Khôi đã đưa cụ đến và năm sau thì cụ mất.

Cụ Khôi bị mù mắt, từng làm chính trị viên, nấu cơm cho đồng chí Trường Chinh trong thời kỳ hoạt động cách mạng. Cụ đã chế bài hát đặt lời, hát động viên chiến sĩ và truyền dạy cả ca trù.

Trước khi cụ Khôi mất 1 ngày, chúng tôi xuống thăm. Lúc chị Mận - con gái cụ - nói có bác Thao Giang và các học trò xuống thăm, cụ chỉ gật đầu, rồi những giọt nước mắt lăn dài trên má.

Tôi hỏi chị Mận: Sao từ khi cụ yếu không đưa cụ đi viện?

Chị Mận nói: Tôi có đưa cụ đến nhưng người ta không nhận!

Vì lý do gì? - tôi hỏi.

Chị Mận cay đắng: Chúng tôi chỉ có mỗi chứng nhận gia đình nghèo. Tôi đưa cụ lên bệnh viện huyện nhưng người ta không chữa, bảo cụ đau yếu thì đưa về nhà.

Tôi nghĩ, lẽ ra lúc cụ đau yếu thì phải được đưa vào viện, được chăm sóc và phải có chế độ ưu đãi đối với nghệ nhân. Ngay như tỉnh Ninh Bình, ai cũng biết cụ Hà Thị Cầu là nghệ nhân hát xẩm. Tại sao Ninh Bình không làm được việc này?

+ Nhạc sỹ có đề xuất gì về những chế độ dành cho nghệ nhân?

- Tôi đã tới nhiều nước trên thế giới. Ở những quốc gia đó, họ khoe những “quốc gia chi bảo” là những người như cụ Hà Thị Cầu. Nhưng ở nước ta, không ai gìn giữ, bảo vệ họ. Trong khi đó, địa phương nào cũng rầm rộ đua nhau trình Unesco công nhận di sản văn hóa, nhưng ai làm lên những thứ để được Unesco công nhận thì chưa có câu trả lời thỏa đáng. Câu hỏi này buộc các nhà quản lý phải trả lời.

+ Xin cảm ơn nhạc sỹ !

Trà Vân (Thực hiện)