(Thanh tra)- Với 133 phiếu thuận và 58 phiếu chống, Hội đồng Quốc gia Thụy Sĩ (tương đương với Hạ viện ở một số nước khác) vừa thông qua dự thảo luật không truy tố những trường hợp tham nhũng liên quan đến lĩnh vực tư nhân, mà chỉ áp dụng các biện pháp như cảnh cáo, công khai danh tính hoặc đưa vào “danh sách đen” để loại bỏ khỏi các dự án của các cấp chính quyền.
Dự thảo này sẽ tiếp tục được đệ trình lên Hội đồng Nhà nước (tương đương Thượng viện) xem xét và thông qua trước khi Hội đồng Liên bang (tương đương Quốc hội) phê chuẩn.
Tuy nhiên, với những trường hợp tham nhũng trong lĩnh vực tư nhân, nếu xét thấy mức độ của vụ việc đó là nghiêm trọng hoặc liên quan đến nhiều quan chức cấp cao trong chính quyền, thì Bộ Tư pháp Thụy Sĩ là cơ quan có quyền quyết định có hay không truy tố hình sự vụ việc tham nhũng đó.
Dự thảo luật này được đưa ra, sau khi hàng loạt bê bối tham nhũng xảy ra liên quan đến nhiều quan chức FIFA (Liên đoàn Bóng đá Thế giới, có trụ sở chính tại Thụy Sĩ). Theo Hội đồng Quốc gia Thụy Sĩ, không nên quá cứng rắn cũng như không nhất thiết phải truy tố hình sự loại tội danh này, bởi nó chủ yếu liên quan đến cá nhân hoặc xảy ra trong lĩnh vực tư nhân.
Tuy nhiên, trước đó, Hội đồng Nhà nước đã cho rằng cần phải truy tố hình sự đối với tội danh tham nhũng trong lĩnh vực tư nhân nếu nó đe dọa đến lợi ích quốc gia. Chính vì thế, việc Hội đồng Quốc gia đề xuất không truy tố chắc chắn sẽ khó nhận được sự đồng thuận của Hội đồng Nhà nước, và nếu có, thì cần phải cụ thể hóa mức độ nghiêm trọng của vụ việc, cụ thể hóa các quan chức ở cấp nào trở lên sẽ bị truy tố hình sự nếu liên quan đến hành vi tham nhũng trong lĩnh vực tư nhân, để tránh xảy ra tình trạng Bộ Tư pháp sẽ phán xét theo “cảm tính” đối với các vụ tham nhũng trong lĩnh vực tư nhân bị cho là nghiêm trọng.
Mặc dù có nhiều ý kiến trái chiều, nhưng theo nhiều nghị sĩ ở Hội đồng Quốc gia Thụy Sĩ, việc truy tố, hình sự hóa hành vi tham nhũng trong lĩnh vực tư nhân có thể hơi cực đoan, làm giảm sút lòng tin, tạo ra nhiều áp lực cho các doanh nghiệp tư nhân.
Thế nhưng, theo kết quả khảo sát mới đây do Trường Đại học Kỹ thuật và Kinh tế TP Coire (thành phố cổ nhất của Thụy Sĩ, thuộc bang Grisons, phía Đông Thụy Sĩ) thực hiện, có đến 1/5 doanh nghiệp khẳng định, buộc phải chi phí không chính thức (không giấy tờ, không biên nhận, không khai báo…) nếu muốn công việc kinh doanh được suôn sẻ. Thế nên, nhiều nghị sĩ phản đối luật không truy tố tội danh tham nhũng trong lĩnh vực tư nhân cho rằng, chính hành vi tham nhũng trong lĩnh vực tư nhân đã làm xấu đi hình ảnh của Thụy Sĩ. Tham nhũng trong lĩnh vực tư nhân, cũng giống như ở bao lĩnh vực khác, đều tạo ra tình trạng cạnh tranh không bình đẳng và làm ảnh hưởng đến sự vận hành tích cực của nền kinh tế Thụy Sĩ.
Nhiều nghị sĩ trong Hội đồng Liên bang Thụy Sĩ nhận định, cơ quan này sẽ có thể thông qua dự thảo luật do Hội đồng Quốc gia đề xuất và đã thông qua. Tuy nhiên, dự thảo luật này thông qua không phải để giải quyết vấn đề tham nhũng xảy ra ở FIFA, mà quan trọng hơn cả, nó cho phép xử lý tốt hơn vấn đề tham nhũng xảy ra trong lĩnh vực tư nhân, bởi xét cho cùng, tham nhũng trong lĩnh vực nào thì cũng cản trở đến cạnh tranh tự do và cạnh tranh bình đẳng.
Dù Thụy Sĩ, đến thời điểm này, vẫn có rất ít các vụ bê bối tham nhũng xảy ra, nhưng không phải là không có, và không thể coi thường các hành vi tham nhũng, dù ở lĩnh vực nào, vì khi nó biến tướng, phát triển thì tất cả các lĩnh vực đều bị liên quan và bị ảnh hưởng, khi đó, chắc chắn lợi ích của Thụy Sĩ sẽ bị ảnh hưởng.
Trong khi dự thảo luật không truy tố hành vi tham nhũng trong lĩnh vực tư nhân vẫn còn đang gây nhiều tranh cãi giữa các nghị sĩ, thì các chuyên gia phân tích cho rằng vấn đề chính không phải là dự thảo luật được thông qua như thế nào, mà quan trọng là phải nhìn nhận hệ thống luật pháp của Thụy Sĩ đối với các hành vi tham nhũng.
Theo các chuyên gia phân tích, hiện vẫn còn 2 “lỗ hổng” luật pháp liên quan đến hành vi tham nhũng.
Thứ nhất, và quan trọng nhất, đó là thiếu rất nhiều cơ chế bảo vệ người tố cáo tham nhũng. Họ là ai? Họ chính là người ở trong nội bộ đơn vị xảy ra tình trạng tham nhũng. Nếu không có họ, chẳng thể có được những cuộc điều tra, chẳng thể có được bằng chứng quan trọng để truy tố các hành vi tham nhũng. Thế nhưng, chẳng ai đề cập đến những dự thảo luật có thể bảo vệ họ được tuyệt đối an toàn trước sức ép, mối đe dọa từ những đối tượng tham nhũng- nhưng lại là những người đang trả công, trả lương cho họ.
Thứ hai, chính dự thảo luật lại đưa ra thêm nhiều rắc rối trong việc xử lý hành vi tham nhũng trong lĩnh vực tư nhân. Đó là việc chỉ truy tố những vụ việc nghiêm trọng. Theo các chuyên gia, thế nào là nghiêm trọng, và cơ quan nào xác định được vụ việc đó là nghiêm trọng. Trong dự thảo có đề xuất Bộ Tư pháp là cơ quan xác định mức độ nghiêm trọng của từng vụ việc. Như vậy, việc xác định mức độ nghiêm trọng của vụ việc tham nhũng lại “rơi” vào tay các thẩm phán, mà trên thực tế, đâu phải tất cả các thẩm phán đều thấu hiểu tính chất, mức độ của hành vi tham nhũng, nhất lại là trong lĩnh vực tư nhân.
Thế nên, theo các chuyên gia phân tích, dự thảo luật được thông qua sẽ chính thức “phức tạp hóa” việc xử lý tham nhũng, trong khi xu hướng đang cần phải đơn hóa thủ tục để xử lý tham nhũng nhanh gọn, dứt khoát và dứt điểm, để cuộc đấu tranh chống tham nhũng được thuận lợi, hiệu quả hơn.
Nhật Minh
