Québec (Canada) bị “bốc hơi” khoảng 3,5 tỷ USD trong các dự án về công nghệ thông tin. Ảnh minh họa: internet

Trước đó, hồi tháng 3 năm nay, ông Martin Coiteux- Chủ tịch Hội đồng Ngân sách của Québec, đã yêu cầu UPAC mở cuộc điều tra về các hợp đồng liên quan đến lĩnh vực công nghệ thông tin, được ký kết giữa chính quyền các cấp ở Québec với các tập đoàn trong và ngoài nước. Kết quả thật bất ngờ, sau hơn 6 tháng điều tra, UPAC vừa đưa ra kết luận sơ bộ cho thấy, các dự án công nghệ thông tin được thực hiện ở Québec đã bị "bốc hơi" khoảng 3,5 tỷ USD.

Robert Lafrenière- Cảnh sát Trưởng UPAC cho biết: "Bất cứ dự án nào, phải sau khi báo chí làm rùm beng lên về những sai phạm, bất thường tại dự án đó, thì người ta mới "chờ" 1 vị bộ trưởng nào đó can thiệp trực tiếp, lúc đó, những dự án nằm ngoài tầm kiểm soát đó mới được "cân đo" xem nên tạm dừng hay hủy bỏ. Điều này chỉ ra rằng, chính những người đề ra các quy định kiểm soát chặt chẽ lại không hề áp dụng những biện pháp đó trong quản lý dự án. Trong khi đó, những người quản lý, nếu có sai phạm thì lại rất hiếm khi bị xử lý kỷ luật. Thế nên, điều này rõ ràng là không bình thường trong hệ thống quản lý ở Québec, đặc biệt là trong các dự án của các cấp chính quyền".

Quay trở lại kết quả điều tra về những sai phạm trong các dự án công nghệ thông tin, UPAC đã cảnh báo rằng phần lớn các hợp đồng dự án công nghệ thông tin ở Québec, trong nhiều năm qua, chỉ được ký kết với một vài công ty, tập đoàn công nghệ thông tin, trong đó có không ít dự án áp dụng hình thức chỉ định thầu cho một đơn vị nào đó. Thậm chí, có nhiều chủ đầu tư, vì muốn được chỉ định thầu cho một công ty nào đó, nên đã cố tình "xé lẻ" gói thầu ra để không phải thông qua hình thức đấu thầu công khai mà được quyền chỉ định thầu.

Theo UPAC, chính điều này đã khiến người ta nghi ngờ rằng các tập đoàn đa quốc gia đã "điều khiển" các quan chức, công chức trong bộ máy điều hành của các cấp chính quyền, để một dự án lớn sẽ bị "xé" thành các dự án nhỏ, nhưng sau khi chỉ định thầu, thì giá trị quyết toán lại khiến người ta kinh ngạc, vì tổng giá trị của những dự án nhỏ bao giờ cũng lớn hơn rất nhiều so với tổng giá trị dự toán ban đầu của dự án lớn.

Theo kết luận sơ bộ của UPAC, ở hầu hết các dự án công nghệ thông tin, bao giờ cũng thấy những mối liên hệ mang tính chất cá nhân giữa các quan chức, công chức trong bộ máy chính quyền với các quan chức, lãnh đạo các chi nhánh, các tập đoàn công nghệ thông tin. Như vậy, chắc chắn sẽ có yếu tố “lợi ích tư” trong các dự án công nghệ thông tin. Trong khi đó, hầu hết các quan chức, công chức chính quyền đều không bao giờ khai báo về những mối quan hệ mật thiết với giới lãnh đạo các công ty công nghệ thông tin. Cá biệt, có trường hợp, chính những quan chức, công chức đó lại sở hữu một công ty hoặc đứng đầu một chi nhánh hoạt động trong lĩnh vực công nghệ thông tin, để rồi những quan chức, công chức này “tham mưu” cho chính quyền ký kết hợp đồng với công ty, chi nhánh đó, trong không chỉ một mà nhiều dự án khác nhau liên quan đến lĩnh vực công nghệ thông tin.

Kết luận của UPAC cho thấy, chính vì có “chân trong, chân ngoài” ở hầu hết các dự án, thêm vào đó là chiêu trò chia nhỏ gói thầu các dự án, nên lúc khởi điểm, các đơn vị dự thầu bao giờ cũng đưa mức giá hợp lý nhất, và thường là thấp hơn mức giá trung bình tại từng thời điểm. Thế nhưng, sau khi trúng thầu và triển khai dự án, nhờ sự tham mưu của các chuyên gia cố vấn “thân tín”, các đơn vị trúng thầu bắt đầu “kêu ca thấu trời” với vô vàn các yếu tố khách quan, để từ đó trình một loạt kế hoạch tăng giá cho các gói thầu. Lúc này, giá gói thầu bị đội lên rất nhiều, thậm chí vượt cả dự toán ban đầu của chủ đầu tư. Thế nhưng, cũng nhờ những chuyên gia “tham mưu” nên các cấp chính quyền đều dễ dàng chấp nhận những khó khăn bất khả kháng của nhà thầu, và đặt bút ký duyệt tăng giá cho các gói thầu, dự án, khiến ngân sách luôn bị bội chi. Đó là chưa kể, ngay cả giá các thiết bị, cũng gần như chẳng có cơ quan nào kiểm tra, đối chiếu giữa giá thực tế trên thị trường với giá đề xuất trong hợp đồng, nên hầu hết giá kê khai trong hợp đồng đều tăng cao hơn nhiều so với giá ngoài thị trường. Tất nhiên, theo kết quả điều tra sơ bộ của UPAC, sau khi ký duyệt, phần “hoa hồng, lại quả” cho những quan chức ký duyệt cũng tăng lên tương ứng.

Nhật Minh