Giá nhiên liệu gia tăng khiến nhiều dự án đường bộ đối mặt nguy cơ đội vốn, chậm tiến độ. Ảnh: VGP

Thực hiện chỉ đạo của Bộ Xây dựng tại Văn bản số 4385/BXD-KTQLXD về tăng cường quản lý, bình ổn giá vật liệu xây dựng, Cục Đường bộ Việt Nam đã báo cáo chi tiết về tác động của biến động giá nhiên, vật liệu tới các dự án đầu tư xây dựng và bảo trì đường bộ, đồng thời nêu rõ những khó khăn, vướng mắc và kiến nghị giải pháp.

Biến động giá gây áp lực lớn lên chi phí thi công

Theo đó, xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông đã khiến giá dầu thô thế giới tăng mạnh từ đầu tháng 3/2026, kéo theo giá nhiên liệu trong nước liên tục điều chỉnh. Trong đó, giá xăng tăng khoảng 15%, dầu diesel tăng khoảng 70% và nhựa đường tăng 31,77% so với cuối tháng 2/2026.

Trong trường hợp xung đột kéo dài, giá dầu thô được dự báo có thể duy trì ở mức 100–120 USD/thùng. Bên cạnh đó, nguồn cung nhựa đường phục vụ sản xuất bê tông nhựa có nguy cơ thiếu hụt do gián đoạn nhập khẩu, khiến các nhà thầu gặp khó khăn trong việc đảm bảo vật liệu thi công, nhất là với hạng mục mặt đường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá trị xây dựng.

Cục Đường bộ nhận định trong ngắn hạn, giá nhiên, vật liệu phục vụ xây dựng và bảo trì đường bộ sẽ tiếp tục ở mức cao, thậm chí có thể xảy ra khan hiếm cục bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai các gói thầu, đặc biệt là các công trình liên quan đến thảm bê tông nhựa.

Chủ đầu tư chủ động ứng phó nhưng vướng pháp lý

Đối với các dự án đầu tư công do Cục Đường bộ làm chủ đầu tư, việc cập nhật chi phí cho thấy tác động rõ rệt từ biến động giá. Tại dự án Quốc lộ 14E (Quảng Nam, tổng mức đầu tư 1.435 tỷ đồng), gói thầu mặt đường bê tông nhựa tăng chi phí khoảng 25% dù áp dụng hợp đồng trọn gói.

Với dự án Quốc lộ 28B (Bình Thuận – Lâm Đồng, tổng mức đầu tư 1.848 tỷ đồng), chi phí dự kiến tăng khoảng 56,4 tỷ đồng, trong đó phần tăng do biến động giá khoảng 47,8 tỷ đồng; tuy nhiên vẫn không vượt tổng mức đầu tư nhờ còn dư chi phí dự phòng.

Các dự án bảo trì đường bộ năm 2026 chịu ảnh hưởng lớn do đặc thù chủ yếu là sửa chữa, thảm bê tông nhựa mặt đường. Hiện đã hoàn thành lựa chọn nhà thầu 89/119 gói thầu và hầu hết áp dụng hợp đồng đơn giá cố định.

Theo tính toán sơ bộ của Cục Đường bộ, nếu cập nhật theo mặt bằng giá đầu tháng 4/2026, tổng chi phí các gói thầu bảo trì có thể tăng khoảng 946 tỷ đồng, tương đương mức tăng 28,7%, từ 3.294 tỷ đồng lên 4.240 tỷ đồng.

Đối với các gói thầu đã ký, nếu các nhà thầu tiếp tục triển khai sẽ thiệt hại nghiêm trọng tới hoạt động kinh doanh của nhà thầu (chi phí tăng khoảng 28,7%), do đó hiện nay đã có tình trạng nhà thầu trì hoãn triển khai thi công, nguy cơ kéo dài thời gian thi công hoàn thành công trình; kéo theo tiềm ẩn mất an toàn giao thông, an toàn công trình trên các tuyến đường được giao quản lý; đồng thời không bảo đảm công tác giải ngân nguồn vốn được giao năm 2026.

Trước tình hình trên, Cục Đường bộ cho biết đã triển khai một số giải pháp. Với các gói thầu đã ký hợp đồng, chủ đầu tư tổ chức làm việc với nhà thầu, điều chỉnh kế hoạch, ưu tiên thi công các hạng mục ít chịu tác động như hệ thống an toàn giao thông và thoát nước.

Với các gói thầu đã đấu thầu nhưng chưa ký hợp đồng, các đơn vị thực hiện theo quy định, bao gồm thu bảo lãnh dự thầu, đàm phán với nhà thầu xếp hạng tiếp theo hoặc tổ chức đấu thầu lại.

Với các gói thầu chưa đấu thầu, chủ đầu tư cập nhật lại giá gói thầu, chuyển sang áp dụng hợp đồng đơn giá điều chỉnh và bổ sung cơ chế điều chỉnh giá phù hợp.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là vướng mắc pháp lý trong việc điều chỉnh hợp đồng đơn giá cố định. Theo quy định, loại hợp đồng này chỉ được điều chỉnh trong trường hợp bất khả kháng, nhưng giữa Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu và các văn bản liên quan còn thiếu thống nhất, chưa quy định rõ trường hợp biến động giá nhiên vật liệu.

Bên cạnh đó, dù Luật Xây dựng năm 2025 đã bổ sung quy định về “hoàn cảnh thay đổi cơ bản” và cho phép áp dụng với các hợp đồng ký trước đó, nhưng hiện chưa có nghị định hướng dẫn chi tiết, khiến việc điều chỉnh hoặc chuyển đổi hợp đồng chưa có đủ cơ sở pháp lý.