Cấp xã - Tuyến đầu giải quyết khiếu nại, tố cáo

Từ ngày 1/7/2025, khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (không còn cấp huyện), chính quyền cấp xã trở thành nơi trực tiếp tiếp nhận, phân loại và xử lý các phản ánh, kiến nghị của Nhân dân.

Thực tiễn tại các địa phương như Phú Thọ, Tuyên Quang, Thái Nguyên và Hà Nội cho thấy, sự thay đổi này giúp chính quyền sát dân hơn, nắm bắt tình hình và chủ động đối thoại ngay từ khi vụ việc mới phát sinh.

Phó Trưởng Ban Tiếp công dân tỉnh Phú Thọ Hạ Khải Hoàn cho biết, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác tiếp công dân, xử lý đơn và giải quyết khiếu nại, tố cáo trên địa bàn được duy trì ổn định.

Phó Trưởng Ban Tiếp công dân tỉnh Phú Thọ Hạ Khải Hoàn. Ảnh: T.T

Theo ông Hoàn, cấp xã ngày càng phát huy vai trò trực tiếp, gần dân, sát dân; chủ động tiếp nhận, phân loại, xác minh, đối thoại và giải quyết vụ việc thuộc thẩm quyền. Qua đó, chính quyền có điều kiện nắm bắt tình hình và xử lý vụ việc ngay từ cơ sở.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Phú Thọ tiếp 7.650 lượt công dân với 8.641 người, liên quan 6.449 vụ việc; tiếp nhận 9.733 đơn và xử lý 9.690 đơn. Trong số này, 6.092 đơn thuộc thẩm quyền, gồm 168 đơn khiếu nại, 190 đơn tố cáo và 5.734 đơn kiến nghị, phản ánh.

Tại Tuyên Quang, trong 6 tháng đầu năm 2026, tỉnh tiếp nhận 3.442 đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; trong đó 3.189 đơn, vụ việc đủ điều kiện xử lý. Số đơn thuộc thẩm quyền là 2.411, gồm 23 đơn khiếu nại, 18 đơn tố cáo và 2.370 đơn kiến nghị, phản ánh.

Các cơ quan đã giải quyết xong 1.975 vụ việc, còn 436 vụ việc đang xem xét giải quyết. Công tác tiếp công dân được duy trì nghiêm túc, với tỷ lệ người đứng đầu thực hiện tiếp công dân định kỳ đạt 98,9%.

Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang Phan Huy Ngọc có buổi tiếp công dân định kỳ tháng 8/2026. Ảnh: Duy Tuấn

Tính đến tháng 8/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang Phan Huy Ngọc thực hiện đầy đủ 8/8 kỳ tiếp công dân định kỳ.

Bà Trần Thị Thanh Hương, Tổ 6, phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang cho biết, qua theo dõi trên Đài, Báo Tuyên Quang, các cuộc tiếp công dân định kỳ của Chủ tịch UBND tỉnh Phan Huy Ngọc và lãnh đạo tỉnh đều được tổ chức nghiêm túc.

Tại các cuộc tiếp, lãnh đạo tỉnh lắng nghe ý kiến, kiến nghị của người dân và có chỉ đạo cụ thể đối với từng vụ việc.

Bà Trần Thị Thanh Hương, Tổ 6, phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang. Ảnh: T.T

“Sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, việc tiếp nhận, trao đổi và giải quyết kiến nghị, phản ánh ở cơ sở có nhiều thuận lợi hơn. Người dân có thể trực tiếp trình bày vấn đề với cán bộ xã, đồng thời những nội dung phức tạp được báo cáo, phối hợp với cấp tỉnh để xem xét”, bà Hương nói.

Theo bà Hương, việc chính quyền các cấp gần dân, lắng nghe dân là điều cần thiết để những vấn đề phát sinh được nắm bắt và xử lý kịp thời.

Phân cấp phải đi cùng kiểm soát trách nhiệm

Giao thêm thẩm quyền cho cấp xã không đồng nghĩa với việc mọi vướng mắc đều dễ dàng tháo gỡ. Những vụ việc tồn đọng kéo dài, đặc biệt liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng, vẫn là bài toán phức tạp do chính sách thay đổi qua nhiều thời kỳ.

Theo ông Hạ Khải Hoàn, Phó Trưởng Ban Tiếp công dân tỉnh Phú Thọ, đối với các vụ việc đất đai phức tạp, cấp xã cần rà soát kỹ nguồn gốc đất, tổ chức đối thoại thực chất và tăng cường phối hợp với các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh thay vì xử lý đơn độc.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Mạnh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Yên Lạc (Phú Thọ) cho biết, xã tập trung rà soát từng hồ sơ tồn đọng, giải thích rõ chính sách cho dân, đồng thời chủ động xin ý kiến hướng dẫn của cấp tỉnh với những nội dung vượt thẩm quyền.

Đây cũng là khó khăn được ghi nhận tại Thái Nguyên. Theo Phó Trưởng Ban Tiếp công dân tỉnh Thái Nguyên Trịnh Thị Hồng Chính, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, vai trò của cấp xã trong tiếp công dân, xử lý đơn và giải quyết khiếu nại, tố cáo ngày càng rõ nét.

Phó Trưởng Ban Tiếp công dân tỉnh Thái Nguyên Trịnh Thị Hồng Chính. Ảnh: T.T

Từ ngày 1/7/2025 đến hết tháng 5/2026, các cơ quan, đơn vị trên địa bàn tỉnh đã tiếp 7.017 lượt công dân với 7.476 người, tiếp nhận 13.535 đơn thư các loại. Qua phân loại, có 78 đơn khiếu nại, 25 đơn tố cáo và 6.303 đơn kiến nghị, phản ánh thuộc thẩm quyền giải quyết; đã giải quyết 47/78 vụ khiếu nại và 21/25 vụ tố cáo.

Theo bà Chính, đơn thư tại Thái Nguyên vẫn tập trung nhiều vào lĩnh vực đất đai, nhất là thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Nhiều vụ việc có hồ sơ, nguồn gốc đất và chính sách liên quan qua nhiều thời kỳ, đòi hỏi cán bộ cơ sở phải nắm chắc quy định, xác minh đầy đủ, đối thoại thực chất và giải thích rõ để người dân hiểu, đồng thuận.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải nâng cao năng lực cho đội ngũ trực tiếp giải quyết ở cơ sở. Thái Nguyên chú trọng bồi dưỡng nghiệp vụ, đồng thời tăng cường hướng dẫn, phối hợp, theo dõi và đôn đốc đối với những vụ việc chậm giải quyết hoặc có tính chất phức tạp.

Mới đây, Thanh tra tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Quyết định số 321/QĐ-TTr kiểm tra trách nhiệm của Chủ tịch UBND 15 xã, phường trong công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Đây là động thái cần thiết để siết chặt kỷ cương, tránh tình trạng đùn đẩy hoặc chậm trễ xử lý ở cấp cơ sở.

Số hóa để kiểm soát dòng đơn

Để tránh tình trạng hồ sơ bị phân tán và đơn thư chuyển lòng vòng, công nghệ số đang trở thành công cụ đắc lực kết nối các cấp chính quyền.

Tại Hà Nội, công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo đang được đẩy mạnh số hóa. Thanh tra thành phố được giao phối hợp với Thanh tra Chính phủ triển khai “Nền tảng quản lý công tác khiếu nại, tố cáo quốc gia” và hệ thống cơ sở dữ liệu về báo cáo công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Từ ngày 1/3/2026 đến nay, các cơ quan hành chính thành phố cập nhật 10.496 đơn phải xử lý, gồm 6.293 đơn thuộc sở, ngành và 4.203 đơn thuộc cấp xã, phường. Trong đó, 4.986 đơn đã được xử lý, 5.510 đơn đang giải quyết và được Thanh tra thành phố đôn đốc. 100% sở, ngành và UBND xã, phường được cấp mới, chuyển đổi 5.630 tài khoản đăng nhập bằng căn cước công dân qua VNeID.

Tuy nhiên, việc lưu trữ, bàn giao hồ sơ tại một số xã, phường chưa đầy đủ; trách nhiệm của cán bộ cơ sở chưa đồng đều. Vì vậy, Hà Nội đang hoàn thiện quy định thống nhất, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cấp đối với vụ việc phức tạp, vượt thẩm quyền.

Điển hình của mô hình kết nối liên thông là buổi tiếp công dân định kỳ tháng 6/2026 của Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn. Mạng lưới tiếp dân trực tiếp kết hợp trực tuyến kết nối 3 cấp: Trung ương - TP Hà Nội - UBND phường Tùng Thiện, giải quyết trực tiếp vướng mắc cho 350 hộ dân liên quan đến Dự án Tỉnh lộ 414.

Sau buổi tiếp, Ban Tiếp công dân Trung ương cùng Cục I (Thanh tra Chính phủ) được giao theo dõi, đôn đốc việc thực hiện các nội dung chỉ đạo, tổng hợp những khó khăn, vướng mắc vượt thẩm quyền.

Phân cấp vì thế không đồng nghĩa với việc cấp trên đứng ngoài quá trình giải quyết. Với những vụ việc phức tạp, cơ chế liên thông, hướng dẫn, theo dõi và đôn đốc giữa các cấp vẫn cần được duy trì để tránh tình trạng vụ việc bị đẩy xuống cơ sở nhưng không được hỗ trợ xử lý đến cùng.

Nâng năng lực để phân cấp đi vào thực chất

Sau một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, thực tiễn tại Thái Nguyên, Phú Thọ, Tuyên Quang và Hà Nội cho thấy công tác tiếp công dân, xử lý đơn và giải quyết khiếu nại, tố cáo cơ bản thích ứng với mô hình mới.

Cấp xã đang trực tiếp hơn trong tiếp nhận, phân loại, đối thoại và giải quyết các vụ việc thuộc thẩm quyền.

Tuy nhiên, phân cấp chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng năng lực giải quyết. Những vụ việc liên quan đất đai, bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng, có hồ sơ qua nhiều thời kỳ, vẫn đòi hỏi xác minh kỹ, đối thoại thực chất và sự phối hợp của nhiều cơ quan.

Vì vậy, bồi dưỡng, nâng cao năng lực nghiệp vụ cho cán bộ cơ sở cần được đặt song song với phân cấp nhiệm vụ.

Thời gian qua, Trường Cán bộ Thanh tra (Thanh tra Chính phủ) đã liên tục mở các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ cấp xã, tập trung vào kỹ năng phân loại đơn thư, quy trình xác minh, đối thoại và kỹ năng xử lý các tình huống phức tạp.

Khi năng lực cán bộ cơ sở được nâng cao, kết hợp cùng hệ thống dữ liệu số hóa và cơ chế kiểm tra trách nhiệm nghiêm minh, mục tiêu đưa chính quyền đến gần dân, bảo vệ quyền lợi chính đáng của Nhân dân mới thực sự phát huy hiệu quả bền vững.

Chỉ khi các vụ việc khiếu nại, tố cáo của người dân được tiếp nhận đúng nơi, hướng dẫn đúng thẩm quyền và vụ việc được giải quyết đúng quy định, đúng thời hạn ngay từ cơ sở, mục tiêu đưa chính quyền đến gần dân mới thực sự phát huy hiệu quả.