(Thanh tra) - ThS Đặng Thùy Trâm, Trưởng phòng Quản trị - Tài vụ, Trường Cán bộ Thanh tra cho rằng, việc nghiên cứu đề tài khoa học “Uỷ quyền tiếp công dân của thủ trưởng cơ quan hành chính Nhà nước” sẽ xây dựng cơ chế minh bạch, kiểm soát chặt chẽ, góp phần hoàn thiện pháp lý, bảo đảm quyền tiếp cận lãnh đạo của người dân, nâng cao trách nhiệm, kỷ cương và hiệu quả quản lý.
Ngày 1/4, ThS Đặng Thùy Trâm, Trưởng phòng Quản trị - Tài vụ, Trường Cán bộ Thanh tra, chủ nhiệm đề tài khoa học “Uỷ quyền tiếp công dân của thủ trưởng cơ quan hành chính nhà nước” đã chủ trì hội thảo hoàn thiện đề cương nghiên cứu.
ThS Đặng Thùy Trâm nhấn mạnh, tiếp công dân là “cầu nối” quan trọng, đồng thời là thước đo năng lực điều hành và mức độ dân chủ của bộ máy chính quyền. Việc người đứng đầu trực tiếp tiếp dân không chỉ nhằm giải quyết công việc mà còn thể hiện trách nhiệm, sự tôn trọng và tinh thần phục vụ Nhân dân.
Luật Tiếp công dân năm 2013 ra đời đã tạo bước tiến quan trọng khi quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính Nhà nước trong việc tiếp công dân định kỳ.
Đặc biệt, pháp luật hiện hành quy định thủ trưởng các cơ quan hành chính Nhà nước không được uỷ quyền việc tiếp công dân.
“Quy định này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, người đứng đầu là người có thẩm quyền cao nhất, có khả năng đưa ra quyết định cuối cùng và xử lý dứt điểm các vấn đề ngay tại cơ sở” theo bà Trầm.
Tuy nhiên, thực tiễn quản lý lại đặt ra một vấn đề không nhỏ, trong nhiều trường hợp, do khối lượng công việc lớn hoặc các yếu tố khách quan, người đứng đầu không thể trực tiếp tham gia tiếp dân theo lịch định kỳ. Từ đó xuất hiện nhu cầu “uỷ quyền” hoặc phân công cấp phó thực hiện nhiệm vụ này.
Theo ThS Đặng Thùy Trâm, đây chính là “điểm mờ” trong khuôn khổ pháp lý hiện hành. Nếu không được nghiên cứu và quy định rõ ràng, cơ chế uỷ quyền có thể bị lạm dụng, trở thành “lỗ hổng” để né tránh trách nhiệm thay vì là công cụ linh hoạt hỗ trợ quản lý.
Về mặt lý luận, các quy định pháp luật hiện nay còn thiếu thống nhất, Luật Tiếp công dân số 42 quy định người đứng đầu phải tiếp công dân định kỳ ít nhất một ngày mỗi tháng.
Tuy nhiên, pháp luật lại chưa có quy định cụ thể về việc uỷ quyền trong hoạt động tiếp công dân: Không xác định rõ trường hợp nào được phép uỷ quyền, quy trình ra sao, giới hạn đến đâu và trách nhiệm của các bên liên quan như thế nào. Chính khoảng trống này đã dẫn đến tình trạng áp dụng tuỳ tiện trong thực tế.
“Không ít thủ trưởng cơ quan hành chính hiện nay coi việc tiếp công dân là nhiệm vụ “phụ”, từ đó lạm dụng việc phân công hoặc uỷ quyền cho cấp phó, thậm chí “khoán trắng” cho các bộ phận chuyên môn như thanh tra hoặc văn phòng” bà Trâm nói.
Thực tiễn cho thấy, tỷ lệ người đứng đầu trực tiếp tiếp công dân định kỳ tại nhiều địa phương còn thấp, thậm chí mang tính hình thức. Theo báo cáo năm 2024 của Chính phủ, việc thực hiện tiếp công dân của thủ trưởng cơ quan hành chính chưa bảo đảm số ngày theo quy định; tình trạng uỷ quyền vẫn diễn ra phổ biến ở nhiều bộ, ngành, địa phương.
Đáng chú ý, tỷ lệ bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ uỷ quyền tiếp công dân chiếm tới 41% số buổi theo quy định. Con số này phản ánh rõ khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn triển khai.
Hệ quả của tình trạng này là không nhỏ. Khi người dân không được gặp người có thẩm quyền cao nhất, quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo thường bị kéo dài, phát sinh tình trạng “kính chuyển”, “ghi nhận và báo cáo” thay vì xử lý dứt điểm.
Mặt khác, người được uỷ quyền thường là cấp phó hoặc cán bộ tiếp dân, nhiều khi không đủ thẩm quyền để đưa ra quyết định cuối cùng. Điều này dẫn đến vòng luẩn quẩn, người dân đến để tìm câu trả lời nhưng chỉ nhận được lời hứa sẽ “báo cáo lại”, làm giảm hiệu quả của hoạt động tiếp dân.
Tình trạng này không chỉ gây lãng phí thời gian, nguồn lực mà còn làm gia tăng khiếu kiện vượt cấp, kéo dài. Khi không tìm được sự giải quyết thoả đáng tại cơ sở, người dân có xu hướng gửi đơn lên cấp cao hơn, tạo áp lực lớn cho các cơ quan Trung ương.
Bên cạnh đó, việc người đứng đầu thường xuyên vắng mặt trong các buổi tiếp dân cũng có thể làm xói mòn niềm tin của người dân đối với chính quyền, tạo cảm giác xa cách, quan liêu, thiếu trách nhiệm.
Tại hội thảo, các đại biểu cũng nhấn mạnh, việc nghiên cứu đề tài này còn có ý nghĩa quan trọng trong việc cụ thể hoá các chủ trương của Đảng. Quy định số 11-QĐi/TW năm 2019 của Bộ Chính trị (được bổ sung, hoàn thiện năm 2025) đã nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu trong việc tiếp dân, đối thoại trực tiếp với dân.
Do đó, việc hoàn thiện cơ chế pháp lý về uỷ quyền tiếp công dân không chỉ nhằm khắc phục bất cập hiện tại mà còn bảo đảm sự đồng bộ giữa kỷ luật của Đảng và pháp luật của Nhà nước.
Nhiều ý kiến thống nhất cần tiếp cận vấn đề theo hướng không phủ nhận vai trò của uỷ quyền, mà xây dựng cơ chế uỷ quyền hợp lý, minh bạch và có kiểm soát.
Theo các đại biểu, uỷ quyền chỉ nên áp dụng trong trường hợp thật sự cần thiết, có lý do chính đáng, đồng thời phải gắn với trách nhiệm giải trình rõ ràng của cả người uỷ quyền và người được uỷ quyền.
Các đại biểu cũng đề xuất bổ sung quy định cụ thể về điều kiện, trình tự, thủ tục uỷ quyền; làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm của từng chủ thể; đồng thời tăng cường cơ chế giám sát, kiểm tra trong quá trình thực hiện.
Bên cạnh đó, cần nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ, nhất là người đứng đầu, về vai trò của công tác tiếp công dân như một trách nhiệm chính trị và đạo đức công vụ.
Về định hướng nghiên cứu, đề tài cần hệ thống hoá khái niệm, đặc điểm, vai trò của uỷ quyền tiếp công dân; mở rộng phân tích không chỉ trong tiếp dân định kỳ, đột xuất mà cả trong hoạt động đối thoại; đồng thời rà soát, đề xuất giải pháp phù hợp nhằm khắc phục những khó khăn, bất cập hiện nay.
