(Thanh tra) - Tín dụng xanh đang trở thành trụ cột trong chiến lược phát triển bền vững của ngành Ngân hàng, song để mở rộng hiệu quả vẫn cần hoàn thiện cơ chế hỗ trợ và tháo gỡ các điểm nghẽn về vốn, công nghệ và dữ liệu môi trường.
Tín dụng xanh đang trở thành trụ cột quan trọng trong chiến lược tăng trưởng bền vững của ngành Ngân hàng, song vẫn cần thêm cơ chế hỗ trợ đồng bộ để phát huy hiệu quả.
Ngành Ngân hàng định hướng dòng vốn vào lĩnh vực xanh
Tại Tọa đàm “Chuyển đổi xanh - chìa khóa tiết kiệm nguồn lực” ngày 27/3, bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững đang được xác định là một trong những định hướng ưu tiên trong điều hành tín dụng, nhằm dẫn dắt dòng vốn vào các lĩnh vực thân thiện môi trường.
Theo bà Tùng, nhu cầu nguồn lực cho tăng trưởng xanh là rất lớn, không thể chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng mà cần huy động đồng thời từ ngân sách nhà nước, khu vực tư nhân và vốn quốc tế, đi kèm các cơ chế khuyến khích từ Chính phủ.
Việt Nam đã sớm ban hành Chiến lược tăng trưởng xanh giai đoạn 2011 - 2020 và tiếp tục cập nhật giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050.
Trên cơ sở đó, Ngân hàng Nhà nước triển khai định hướng tín dụng xanh từ năm 2015, yêu cầu các tổ chức tín dụng ưu tiên cấp vốn cho lĩnh vực xanh và tăng cường quản lý rủi ro môi trường xã hội.
Sau khi Luật Bảo vệ môi trường 2020 có hiệu lực, các quy định về quản lý rủi ro môi trường đã được luật hóa, yêu cầu 100% tổ chức tín dụng xây dựng quy trình nội bộ để kiểm soát rủi ro đối với các dự án có yếu tố tác động môi trường.
Về thực tiễn, bà Tùng cho biết tín dụng xanh đang tăng trưởng tích cực. Nếu năm 2017 mới có 15 tổ chức tín dụng tham gia thì hiện nay đã lên 78. Dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 780 nghìn tỷ đồng, tăng bình quân 22–23%/năm, chiếm khoảng 4,2% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.
Dòng vốn xanh hiện tập trung vào nông nghiệp xanh (33%), năng lượng tái tạo (22%), cùng công trình xanh và giao thông xanh. Ngân hàng Nhà nước không áp hạn mức riêng mà coi đây là động lực tăng trưởng mới, khuyến khích các ngân hàng chủ động cân đối nguồn lực để ưu tiên lĩnh vực này.
Bà Tùng thông tin, theo định hướng mới, Nhà nước sẽ có vai trò hỗ trợ rõ nét hơn. Cụ thể, các nghị quyết gần đây đã đề cập việc hỗ trợ lãi suất khoảng 2% cho các doanh nghiệp, hộ kinh doanh thực hiện dự án xanh, kinh tế tuần hoàn hoặc theo tiêu chuẩn ESG.
Hiện Ngân hàng Nhà nước đang hoàn thiện khung pháp lý để triển khai chính sách này, sau khi danh mục phân loại xanh, danh mục ESG… được ban hành đầy đủ.
Giải ngân nhiều gói tín dụng xanh có "điểm nghẽn"
TS Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trường đào tạo cán bộ, Phó Trưởng ban chỉ đạo ESG của Agribank cho biết ngân hàng đã triển khai nhiều chương trình tín dụng xanh quy mô lớn, trong đó có 50.000 tỷ đồng cho nông nghiệp công nghệ cao, chương trình 30.000 tỷ đồng cho 1 triệu ha lúa chất lượng cao phát thải thấp, cùng các gói tín dụng hạ tầng điện – giao thông khoảng 60.000 tỷ đồng và các sản phẩm tiêu dùng xanh.
Agribank cũng tăng cường kết nối doanh nghiệp, gần đây đã ký kết hơn 700 tỷ đồng cho các dự án nông nghiệp xanh và ứng phó biến đổi khí hậu.
Tuy nhiên, theo bà Hà, kết quả giải ngân tín dụng xanh vẫn chưa tương xứng với quy mô nguồn vốn đã chuẩn bị. Nguyên nhân chính là số lượng doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện tiếp cận còn hạn chế, khiến khả năng hấp thụ vốn chưa cao.
Về phía doanh nghiệp, chi phí chuyển đổi sang mô hình xanh còn lớn, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi yêu cầu về tiêu chuẩn, chứng nhận và công nghệ cao khiến nhiều đơn vị, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, gặp khó khăn khi tiếp cận tín dụng.
Một điểm nghẽn quan trọng khác là dữ liệu môi trường chưa đồng bộ, thiếu hệ thống đo lường và theo dõi dài hạn, gây khó khăn cho ngân hàng trong thẩm định và đánh giá dự án xanh.
Ở góc độ ngân hàng, việc triển khai các chương trình hỗ trợ lãi suất cũng gặp vướng mắc do phải ứng vốn trước và chịu trách nhiệm thẩm định cao hơn so với tín dụng thông thường.
Ngoài ra, các quy định quốc tế như tiêu chuẩn carbon của EU, yêu cầu chống phá rừng, tái chế và thiết kế sản phẩm xanh đang tạo áp lực lớn, buộc doanh nghiệp phải chuyển đổi nếu muốn duy trì thị trường xuất khẩu.
Theo đại diện Agribank, các chính sách mới như Quyết định 21/2025/QĐ-TTg và hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước đang từng bước tháo gỡ khó khăn, giúp cải thiện khả năng tiếp cận vốn xanh.
Tín dụng xanh chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đồng thời tháo gỡ các rào cản về chi phí, công nghệ, dữ liệu và thủ tục, qua đó nâng cao khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp và thúc đẩy chuyển đổi xanh thực chất của nền kinh tế, đại diện Agribank nhấn mạnh.
