Hầu hết hệ thống NHTM đều có sở hữu chéo. Ảnh minh họa: Trần Quý

Tại Hội thảo Rủi ro sở hữu chéo và đầu tư chéo: Thực trạng và giải pháp cho thị trường tài chính Việt Nam do Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia phối hợp tổ chức ngày 31/7, tại Hà Nội, các chuyên gia cảnh báo: Nếu không có sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng sẽ không thể xóa được vấn nạn sở hữu chéo.

Theo Báo cáo Kinh tế vĩ mô 2012 do Ủy ban Kinh tế của Quốc hội công bố, sở hữu chéo trong lĩnh vực tín dụng ở Việt Nam ngày càng trở nên phức tạp và có thể quy tụ theo 2 nhóm lớn là sở hữu chéo giữa các NH thương mại (NHTM) với nhau và sở hữu chéo giữa các tập đoàn, công ty với NHTM.

Theo ông Nguyễn Xuân Thành, Giám đốc Chương trình chính sách công, Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright Việt Nam, sở hữu chéo góp phần cải thiện sự hỗ trợ vốn, công nghệ, kinh nghiệm và hiểu biết lẫn nhau giữa các đối tác; thúc đẩy hoạt động liên kết kinh tế và thương mại giữa Việt Nam và quốc tế; góp phần nâng cao năng lực quản trị, tài chính, công nghệ, nhân sự, mở rộng quy mô, thị phần, đa dạng hóa hoạt động và phân tán rủi ro kinh doanh… Tuy nhiên, nó cũng gây hệ lụy khôn lường cả vi mô và vĩ mô, nhất là khi bị lạm dụng để phục vụ lợi ích nhóm hay để che giấu tình trạng ọp ẹp về tài chính của các doanh nghiệp (DN) và NH có liên quan.

Sở hữu chéo gây tình trạng mù mờ về sở hữu thực, thực trạng lỗ, lãi và trách nhiệm giải trình, dẫn đến làm giảm hiệu lực và hiệu quả quản lý đối với DN và NH. Việc sở hữu chéo giữa các NH tạo điều kiện cho các DN sở hữu NH này có thể dễ dàng vay được vốn từ NH kia. Đặc biệt nguy hại nếu sở hữu chéo bị lạm dụng và biến tướng thành sự lũng loạn để thiết kế bộ máy lãnh đạo DN và NH tham gia sở hữu chéo chỉ bao gồm những “người trong cuộc” và họ có quyền, có cách chi phối, vô hiệu hóa các cơ chế kiểm soát nội bội và kiểm toán bên ngoài, khiến hoạt động tài chính nội bộ bị méo mó nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ phá sản của DN và NH, đồng thời đe dọa đổ vỡ lớn cho hệ thống chung.

TS Đinh Tuấn Minh, chuyên gia kinh tế, Khối Quản trị rủi ro, NH Quân đội, cho biết, quy định hiện hành nêu rất cụ thể: 1 cá nhân không thể sở hữu vượt quá 5% vốn điều lệ của 1 NH, 1 cổ đông là tổ chức không được sở hữu vượt quá 15% vốn điều lệ của 1 NH, 1 NH để sở hữu 1 NH khác thì NH đó và các bên liên quan là các công ty con... không được mua vượt quá 40% của NH này… Tuy nhiên, một số NH lại bất chấp quy định, bằng cách này, cách khác để sở hữu chéo lẫn nhau gây rủi ro rất lớn cho nền kinh tế.

Kết quả thanh tra của NH Nhà nước Việt Nam tại 27 tổ chức tín dụng trong năm 2012 cho thấy, nhiều tổ chức tín dụng bị chi phối bởi một nhóm cổ đông, thông qua sự chi phối ở các khoản vay. Ở một số NH, thậm chí 90% tổng dư nợ thuộc về các khoản vay kiểu này.

Sở hữu chéo, cùng với và thông qua hoạt động đầu tư và bảo lãnh chéo, còn gây biến dạng hoạt động kinh doanh lành mạnh, nhất là về cơ cấu vốn, thậm chí tạo nên dòng “vốn ảo”, khi buộc các đơn vị hoạt động kinh doanh có hiệu quả phải trợ cấp cho các công ty hoạt động không hiệu quả trong nội bộ tập đoàn, hệ thống.

Theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, trong thời gian qua việc sáp nhập một số NH lại với nhau không những không bỏ được sở hữu chéo mà còn dựa vào sở hữu chéo để sáp nhập làm tăng sở hữu chéo lên. Nếu tái cơ cấu ngành NH mà không loại bỏ được sở hữu chéo thì nguy cơ tiềm ẩn rủi ro sẽ tăng cao.

Các chuyên gia khuyến nghị, để xử lý dứt điểm sở hữu chéo, trước hết phải công khai, minh bạch. Sau khi có đề án của Chính phủ, NH Nhà nước Việt Nam cần vào cuộc quyết liệt, đồng thời phối hợp với Bộ Tư pháp để rà soát lại các

Trần Quý