Thông tư 08/2026/TT-BTC mở đường cho khối ngoại tham gia vào TTCK Việt Nam, hướng đến vượt chuẩn nâng hạng. Ảnh: B.S

Ngày 3/2/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BTC, sửa đổi và bổ sung một loạt quy định quan trọng liên quan đến công bố thông tin và giao dịch trên thị trường chứng khoán (TTCK). Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm hoàn thiện khung pháp lý, tháo gỡ những "nút thắt" cuối cùng để TTCK Việt Nam sớm ghi tên mình vào danh sách các thị trường mới nổi của FTSE Russell.

Cởi trói phương thức giao dịch cho khối ngoại

Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong Thông tư 08 là việc cho phép nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) thực hiện đặt lệnh giao dịch thông qua các tổ chức môi giới toàn cầu. Trước đây, quy trình này thường đòi hỏi NĐTNN phải mở tài khoản trực tiếp tại các công ty chứng khoán (CTCK) trong nước, gây ra không ít rào cản về thủ tục và thời gian đối với các quỹ đầu tư lớn.

Với quy định mới, NĐTNN có thể sử dụng các tổ chức môi giới quốc tế đại diện để chuyển lệnh tới CTCK Việt Nam. Sự thay đổi này không chỉ giúp giảm bớt các quy trình ký kết hợp đồng rườm rà mà còn đưa cách thức giao dịch tại Việt Nam tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, NĐTNN vẫn phải duy trì mã số giao dịch và tài khoản lưu ký tại các thành viên lưu ký trong nước, đảm bảo dòng tiền và tài sản luôn được kiểm soát chặt chẽ.

Tháo gỡ bài toán vốn cho nhà đầu tư tổ chức

Một nội dung then chốt khác của Thông tư 08 là quy định về giao dịch không yêu cầu có đủ tiền khi đặt lệnh (Non-Prefunding – NPF) dành cho tổ chức nước ngoài. Thông tư đã cụ thể hóa cơ chế xử lý khi xảy ra vi phạm nghĩa vụ thanh toán NPF. Theo đó, thay vì công bố thông tin rộng rãi gây ảnh hưởng tâm lý thị trường, CTCK chỉ cần báo cáo trực tiếp cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) và Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX).

Đặc biệt, cơ chế kỷ luật cũng được thắt chặt: NĐTNN vi phạm nghĩa vụ thanh toán sẽ bị tạm dừng quyền giao dịch NPF trong 7 ngày cho lần đầu, và lên đến 180 ngày nếu tái phạm. Quy định này tạo ra sự cân bằng giữa việc tạo thuận lợi cho khối ngoại và việc quản trị rủi ro thanh toán cho hệ thống.

Mở rộng danh mục và minh bạch quản lý quỹ

Thông tư 08 cũng chính thức xóa bỏ giới hạn mã cổ phiếu được giao dịch NPF. Trước đây, việc hạn chế danh mục khiến nhiều quỹ đầu tư gặp khó khăn trong việc mô phỏng chỉ số khi một số mã cổ phiếu thuộc diện hạn chế sở hữu hoặc có liên quan đến CTCK. Giờ đây, các CTCK được phép nhận lệnh NPF đối với chính cổ phiếu của mình hoặc công ty mẹ nếu có thỏa thuận chuyển quyền sở hữu với một CTCK khác. Điều này giúp đảm bảo tính thanh khoản và giúp các nhà đầu tư tổ chức dễ dàng xây dựng danh mục đầu tư theo đúng chỉ số tham chiếu.

Ngoài ra, nhằm đồng bộ với Nghị định 245/2025/NĐ-CP, Thông tư mới cũng cho phép các công ty quản lý quỹ nước ngoài được mở đồng thời hai tài khoản giao dịch: Một cho hoạt động tự doanh của công ty và một để quản lý tài sản cho khách hàng. Sự tách bạch này giúp minh bạch hóa dòng vốn và nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan chức năng.

Lộ trình thăng hạng năm 2026

Mục tiêu cao nhất của Thông tư 08/2026/TT-BTC là đảm bảo TTCK Việt Nam đáp ứng đầy đủ các tiêu chí khắt khe của FTSE Russell. Việc cải thiện khả năng tiếp cận thị trường và đơn giản hóa thủ tục giao dịch cho khối ngoại là điều kiện tiên quyết để tăng tỷ trọng cổ phiếu Việt Nam trong rổ chỉ số quốc tế.

Theo các chuyên gia, những thay đổi này không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn gửi đi một tín hiệu mạnh mẽ về sự cởi mở và quyết tâm của Chính phủ Việt Nam trong việc nâng tầm vị thế thị trường vốn. Nếu lộ trình triển khai diễn ra suôn sẻ, tháng 9/2026 sẽ là cột mốc lịch sử, mở ra làn sóng vốn ngoại khổng lồ từ các quỹ ETF và các định chế tài chính quốc tế đổ vào thị trường Việt Nam.

Thông tư có hiệu lực ngay từ ngày ký (3/2/2026), cho thấy tính cấp thiết và quyết liệt trong việc hiện thực hóa mục tiêu nâng hạng. Với khung pháp lý mới này, TTCK Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để thay đổi về chất, trở nên an toàn, minh bạch và hấp dẫn hơn trong mắt giới đầu tư toàn cầu.