Tại hội thảo, hầu hết các đại biểu đều cho rằng, ĐBSCL vốn rất giàu tiềm năng về sản xuất nông nghiệp nhưng nếu địa phương mạnh ai nấy làm, đầu tư phát triển dàn trải thiếu liên kết sẽ không tạo ra lợi thế cạnh tranh và nhu cầu liên kết vùng cấp thiết hiện nay.

Theo ông Lê Vĩnh Tân, Phó trưởng Ban Kinh tế T.Ư, việc phát triển vùng ĐBSCL cần được thực hiện với cách thức quy hoạch và triển khai thực hiện liên vùng nhằm khai thác tối đa các lợi thế so sánh chung cả vùng và lợi thế riêng của từng địa bàn, đồng thời thiết lập được chuỗi giá trị trong nội bộ của vùng. Trong thời gian tới, để thực hiện thành công chủ trương cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển nhanh và bền vững cần phải tiếp tục hoàn thiện căn bản thể chế kinh tế vùng, đẩy mạnh việc cơ cấu lại các vùng kinh tế.

Còn theo ông Nguyễn Phong Quang, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Tây Nam bộ: Hàng năm, ĐBSCL đóng góp 20% GDP cho cả nước, 90% sản lượng gạo xuất khẩu, 70% sản lượng trái cây, 52% sản lượng thủy sản và 60% kim ngạch xuất khẩu ngành thủy sản cho cả nước... nhưng vẫn còn tồn tại nhiều yếu kém như tăng trưởng kinh tế thiếu vững chắc, tiềm năng và lợi thế vùng chưa được khai thác đúng mức, kinh tế phát triển chủ yếu theo chiều rộng, kết cấu hạ tầng thiếu đồng bộ, giá trị sản xuất nông nghiệp thiếu tính ổn định và có nguy cơ bị thu hẹp diện tích sản xuất do tác động của biến đổi khí hậu...

Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu liên kết giữa các địa phương trong vùng; cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư và liên kết vùng còn nhiều hạn chế và chưa đồng bộ làm ảnh hưởng đến môi trường đầu tư của vùng. Tạo được sự liên kết vùng vững chắc sẽ nâng cao hiệu quả đầu tư, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí và sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các địa phương, hướng đến mục tiêu hiện đại hóa ngành sản xuất lúa gạo, thủy sản, cây ăn trái và đẩy nhanh tiến trình xây dựng nông thôn mới.

TS Trần Du Lịch, Ủy viên Ủy ban Kinh tế của Quốc hội nêu câu hỏi tại sao vùng ĐBSCL có tiềm năng rất lớn về phát triển nông nghiệp nhiệt đới nhưng hiện lại là vùng trũng của cả nước về nhiều lĩnh vực? Đây cũng là trăn trở của rất nhiều người. Nguyên nhân chủ yếu là do tư duy phát triển tận dụng lợi thế nông nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta trước đây với cái nhìn còn rất đơn lẻ, chỉ biết tạo ra nhiều sản phẩm nông nghiệp mà không biết làm sao để sản phẩm này tạo ra giá trị gia tăng tức là gắn nông nghiệp tạo ra nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến để nâng giá trị lên. Vai trò hỗ trợ của Nhà nước cho lĩnh vực nông nghiệp chưa mang lại hiệu quả cho nông dân vì thực tế Nhà nước chỉ can thiệp thị trường và hỗ trợ các doanh nghiệp chứ chưa thực sự hỗ trợ nông dân. Ngoài ra, phương thức tổ chức sản xuất dưới dạng kinh tế hộ đóng vai trò rất lớn nhưng lại bị giới hạn bởi không thể đưa khoa học công nghệ vào, đặc biệt là không thể tham gia thị trường dưới tư cách hộ nông dân. Vì vậy, càng hội nhập thị trường thì rủi ro càng cao, người làm nông nghiệp không thể giàu bằng nông nghiệp. Đó là lý do làm cho vùng chậm phát triển.

Ông Nguyễn Thanh Dũng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp nêu ý kiến rất ủng hộ chính sách liên kết vùng. Để ĐBSCL trở thành vùng trọng điểm về sản xuất nông nghiệp, ứng phó tốt với biến đổi khí hậu và nước biển dâng, Nhà nước cần có cơ chế đặc thù cho vùng để giải quyết điểm "nghẽn" trong phát triển như xây dựng khu nông nghiệp đặc thù ở ĐBSCL về con cá tra gồm Đồng Tháp, An Giang và Cần Thơ. Tỉnh Đồng Tháp, ngoài thế mạnh về cây lúa và thủy sản còn mạnh dạn xác định quy hoạch phát triển ngành du lịch như là một lợi thế so sánh, một sản phẩm đặc trưng so với các tỉnh, thành khác. Ông Dũng cũng kiến nghị T.Ư cần hướng đầu tư mạnh nguồn vốn ODA về chống biến đổi khí hậu và nước biển dâng cho cả vùng, có chủ trương chính sách, định hướng các nhà đầu tư sử dụng vốn FPI vào ĐBSCL.

Cũng tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Đặng Huy Đông lần đầu tiên đưa ra Dự thảo Quy chế thí điểm liên kết vùng ĐBSCL giai đoạn 2014 - 2019. Đây là quy chế liên kết vùng đầu tiên của cả nước chuẩn bị ban hành trong năm nay với 3 chương và 8 điều. Trong giai đoạn thí điểm, nội dung liên kết vùng bao gồm các lĩnh vực như: Đầu tư xây dựng, phát triển mạng lưới giao thông, thủy lợi, hạ tầng sản xuất nông nghiệp, thủy hải sản và các lĩnh vực xã hội theo quy hoạch được duyệt; sản xuất chế biến và tiêu thụ các mặt hàng nông nghiệp, thủy hải sản, chủ yếu tập trung vào các mặt hàng chủ lực có thế mạnh của vùng như tôm - cá lúa, lúa gạo, trái cây... Đây là một trong những quy chế đầu tiên thực hiện chương trình liên kết vùng tạo được sự đồng thuận của các bộ, ngành T.Ư và các địa phương...

Ngọc Thiện