(Thanh tra) - Từ năm 1997 đến nay, dự án đánh bắt hải sản xa bờ đã giải ngân được hơn 1.300 tỷ đồng vốn tín dụng ưu đãi. Tuy nhiên, sau 7 năm, tổng kết lại, mới thu hồi được hơn 140 tỷ đồng. Qua kiểm tra 991 tàu với số vốn vay hơn 895,8 tỷ đồng thì số tiền sai phạm đã chiếm tới 110 tỷ đồng, trong đó, 12 tỷ đồng là bị tham ô, cố ý làm trái, chiếm dụng, chiếm đoạt...
Từng tham gia đánh bắt xa bờ năm 1997, ông Nguyễn Hữu Long (Quỳnh Long, Quỳnh Lưu, Nghệ An) nhớ lại, khi ấy xuất hiện hẳn một phong trào đánh bắt xa bờ rầm rộ, mặ dù, không phải ai cũng đủ kinh nghiệm đi biển quản lý phươg tiện tàu thuyền. Năm 1997, vốn đầu tư nhà nước không đúng đối tượng. Cụ thể như nhà không làm biển, nhưng vẫn được vay vốn.
Những người thực hiện dự án cho vay thừa nhận, phần lớn các dự án đánh bắt xa bờ đã được triển khai hiệu quả thấp. Nhiều dự án chỉ đánh bắt ở ngư trường truyền thống gần bờ, chưa vươn xa khơi. Trong số 1.382 tàu đóng mới hoặc cải hoán có công suất từ 90 mã lực (CV) trở lên thì chỉ có 390 tàu hoạt động có hiệu quả, còn lại 520 tàu hoạt động không hiệu quả, gần 250 chiếc đang nằm bờ, còn lại là mất tích, chìm, đắm...
Nguyên nhân, là khi cho vay vốn cán bộ tín dụng đã không kiểm tra được năng lực của người vay, cũng như kiểm soát dòng vốn. Trong một bản báo cáo của mình, chính Bộ Thủy sản (nay là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) đã thừa nhận người cho vay sai đối tượng. Do là chương trình lần đầu tiên triển khai chương trình đánh bắt xa bờ, cho nên, bà con ngư dân chưa có kinh nghiệm tổ chức sản xuất, nên nhiều bà con thất bại thật sự, không có khả năng trả nợ.
Việc lựa chọn chủ đầu tư dự án (chủ tàu) trong nhiều trường hợp cũng không đúng đối tượng, không có kinh nghiệm đi biển, kinh nghiệm khai thác hải sản xa bờ và kinh nghiệm quản lý. Phần lớn các hợp tác xã, tổ hợp tác được lựa chọn phê duyệt đều mới được thành lập sau khi Chính phủ có chủ trương cho vay vốn ưu đãi để đầu tư. Mới kiểm tra 283 hợp tác xã được lựa chọn ở 9/29 địa phương ven biển có dự án thì tới 264 hợp tác xã vừa mới được thành lập so với thời điểm xét duyệt dự án, gồm: Thái Bình 11 hợp tác xã, Nam Định 16, Thanh Hóa 53, Nghệ An 37, Hà Tĩnh 38, Quảng Bình 17, Thừa Thiên Huế 35... Riêng Quảng Bình, 100% trong số 25 hợp tác xã đều mới thành lập. Việc thành lập các hợp tác xã này chỉ là hình thức, sau một thời gian, hợp tác xã và tổ hợp tác chỉ còn chủ nhiệm hoặc kế toán mà không còn xã viên.
Ngư dân được vay vốn đóng tàu vỏ thép ra khơi. Ảnh: Trà Vân
Khắc phục những bất hợp lý này, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đang cùng các tổ chức tín dụng phối hợp với chính quyền các địa phương tập hợp ý kiến ngư dân để thống nhất phương án cho vay. Điều mà các ngân hàng yên tâm đó là, lựa chọn người co nhu cầu thực sự về vốn, bên cạnh sự hỗ trợ 70% chi phí bảo hiểm thân tàu của Nhà nước.
Chính phủ đang dự thảo Nghị định “về một số chính sách phát triển thủy sản” sẽ tập trung vào việc hoàn thiện các chính sách tín dụng cho đánh bắt xa bờ và xây dựng cơ sở hạ tầng nghề cá với nhiều cơ chế mới và mức đầu tư lớn.
Cụ thể, ngân sách Trung ương đầu tư 100% kinh phí xây dựng các hạng mục hạ tầng thiết yếu của cảng cá loại 1, khu neo đậu tránh trú bão, tàu dịch vụ hậu cần. Tập trung ưu tiên xây dựng, nâng cấp công trình tại các đảo Lý Sơn, Phú Quý, Côn Đảo, Phú Quốc, Bạch Long Vĩ, Cô Tô, Cồn Cỏ và một số tỉnh ven biển Nam Trung Bộ.
Về chính sách tín dụng, chủ tàu khai thác hải sản xa bờ, tàu dịch vụ hậu cần khai thác hải sản xa bờ được vay vốn đóng mới, cải hoán, nâng cấp tàu với hạn mức vay bằng 90% tổng giá trị dự án vay vốn đối với tàu vỏ thép, vật liệu mới trong 10 năm; 70% tổng giá trị dự án vay vốn đối với tàu vỏ gỗ (bao gồm cả ngư cụ, thiết bị trên tàu) trong bảy năm. Lãi suất vay tối đa 3%/năm, tức là chưa bằng một nửa lãi suất huy động với thời gian ân hạn một năm.
Đặc biệt, ngư dân được sử dụng giá trị tàu đóng mới, tàu cải hoán, nâng cấp để bảo đảm vốn vay.
Ngoài ra, vốn vay lưu động cũng được điều chỉnh như: Hạn mức vay tối thiểu 200 triệu đồng/năm đối với tàu khai thác hải sản; tối thiểu 500 triệu đồng/năm đối với tàu dịch vụ hậu cần khai thác hải sản.
“Ngân hàng phải chủ động lựa chọn đối tượng người vay là các chủ tàu chứ không vay theo danh sách của địa phương gửi sang. Như vây, trách nhiệm của ngân hàng rất lớn, phải tìm hiểu, lựa chọn người vay thực sự có nhu cầu vay vốn, có kinh nghiệm đánh bắt, có kỹ năng quản lý”, ông Phạm Quang Tùng, Phó Tổng Giám đốc BIDV.
Ra khơi bám biển là nguyện vọng chính đáng của ngư dân. Việc xem xét, giải ngân đúng người có nhu cầu vay và có kỹ năng đi biển không những giúp khát vọng vươn khơi xa mà còn để đồng vốn của các ngân hàng được sử dụng đúng hiệu quả.
Trà Vân
