(Thanh tra) - Báo cáo tổng kết hoạt động năm 2025 của Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Đắk Lắk cho thấy nhiều kết quả tích cực, đặc biệt trong tăng trưởng tín dụng. Song dưới góc nhìn thanh tra, kiểm tra, phía sau những con số tích cực là nhiều rủi ro, đặt ra yêu cầu phải siết chặt quản lý.
Tăng trưởng ấn tượng nhưng phụ thuộc lớn vào Trung ương
Theo báo cáo của Ngân hàng Chính sách xã hội chi nhánh tỉnh Đắk Lắk, đến cuối năm 2025, tổng dư nợ tín dụng đạt hơn 14.463 tỷ đồng (tăng 12,61% so với năm trước), với hơn 252.000 khách hàng còn dư nợ. Nguồn vốn đã hỗ trợ 74.698 lượt hộ vay, tạo việc làm cho 23.350 lao động, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh xuống còn khoảng 2,08%.
Tuy nhiên, đằng sau kết quả tích cực này là sự mất cân đối đáng lo ngại trong cơ cấu nguồn vốn. Theo đó, tổng nguồn vốn đạt hơn 14.509 tỷ đồng nhưng trong đó nguồn Trung ương chiếm tới hơn 13.339 tỷ đồng (91,93%), nguồn địa phương chỉ đạt hơn 1.170 tỷ đồng (8,07%). Đáng nói, tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với mức bình quân chung cả nước (15,9%).
Không chỉ dừng ở đó, kế hoạch năm 2026 yêu cầu bố trí 350 tỷ đồng vốn ủy thác địa phương, song thực tế mới cân đối được 270 tỷ đồng, tức thiếu hụt 80 tỷ đồng. Điều này đặt ra thách thức lớn đối với mục tiêu nâng tỷ lệ vốn địa phương lên 15% vào năm 2030.
Điều này cũng cho thấy, tín dụng chính sách tại Đắk Lắk vẫn chưa chủ động được nguồn lực, việc mở rộng tín dụng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn lực Trung ương. Nếu Trung ương điều chỉnh chính sách hoặc chậm phân bổ vốn, toàn bộ hệ thống tín dụng chính sách tại địa phương sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.
Nợ xấu thấp nhưng áp lực rủi ro gia tăng
Một điểm tích cực là tỷ lệ nợ quá hạn và nợ khoanh toàn tỉnh Đắk Lắk được kiểm soát ở mức thấp, chỉ 0,20%. Tuy nhiên, số liệu chi tiết cho thấy dấu hiệu rủi ro đang dần xuất hiện.
Cụ thể, nợ quá hạn ở mức hơn 10,7 tỷ đồng (chiếm tỷ lệ 0,08%), tăng hơn 1,4 tỷ đồng so với cuối năm 2024. Dù mức tăng chưa lớn, nhưng trong bối cảnh dư nợ tăng nhanh, đây là tín hiệu cho thấy áp lực chất lượng tín dụng đang gia tăng.
Đáng chú ý hơn, trong năm 2025, chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Đắk Lắk đã phải xử lý rủi ro 247 món vay với tổng số tiền là 8,3 tỷ đồng. Trong đó, khoanh nợ 190 món với hơn 6,9 tỷ đồng và xóa nợ 57 món với hơn 1,3 tỷ đồng.
Trong đợt 1/2025, đơn vị đã xử lý 137 món vay với gần 4,3 tỷ đồng và đợt 2/2025 xử lý 110 món vay với hơn 4 tỷ đồng, cho thấy mức độ phát sinh rủi ro không nhỏ.
Không chỉ xử lý nợ, ngành còn phải thực hiện giảm lãi suất với tổng số tiền hơn 70,7 tỷ đồng để hỗ trợ khách hàng vay vốn bị ảnh hưởng sau bão số 13. Điều này cho thấy tín dụng chính sách ngày càng chịu nhiều áp lực rủi ro, nếu không kiểm soát chặt nguy cơ nợ xấu có thể gia tăng.
Mạng lưới rộng nhưng tiềm ẩn rủi ro quản trị
Một đặc điểm của tín dụng chính sách là triển khai qua hệ thống ủy thác là các tổ chức chính trị - xã hội. Hiện, toàn tỉnh Đắk Lắk có 6.180 tổ tiết kiệm và vay vốn, với dư nợ ủy thác đạt hơn 14.408 tỷ đồng (chiếm 99,62% tổng dư nợ). Theo đó, bình quân mỗi tổ quản lý hơn 2,3 tỷ đồng.
Mô hình này đã giúp đưa vốn đến tận cơ sở, nhưng cũng đặt ra rủi ro bởi chỉ cần một tỷ lệ nhỏ tổ hoạt động kém hiệu quả cũng có thể ảnh hưởng đến hàng chục tỷ đồng vốn tín dụng nếu công tác quản lý lỏng lẻo.
Thực tế cho thấy, tình trạng nợ quá hạn gia tăng diễn ra ở hầu hết các tổ chức nhận ủy thác, như: Hội Phụ nữ ghi nhận nợ quá hạn gần 4,3 tỷ đồng, tăng 553 triệu đồng so với năm trước; Hội Cựu chiến binh có 1,7 tỷ đồng nợ quá hạn, tăng 621 triệu đồng; Hội Nông dân hơn 3,6 tỷ đồng, tăng 274 triệu đồng… Dù tỷ lệ đều duy trì ở mức thấp (khoảng 0,07–0,08%) nhưng xu hướng tăng đồng loạt đặt ra yêu cầu siết chặt hơn công tác quản lý.
Đặc biệt, tình trạng người vay rời khỏi nơi cư trú vẫn tồn tại buộc các cơ quan chức năng phải phối hợp xác minh, truy tìm, gây khó khăn cho công tác thu hồi nợ và tiềm ẩn nguy cơ phát sinh nợ xấu.
Bên cạnh đó, sau sắp xếp đơn vị hành chính, một số lãnh đạo cấp xã không tham gia đầy đủ giao ban tại điểm giao dịch gây ảnh hưởng đến công tác phối hợp, giám sát và xử lý các phát sinh.
Cảnh báo về tính bền vững trong dài hạn
Báo cáo cũng chỉ rõ nhiều nội dung quan trọng chưa được triển khai như: chưa ban hành quy định điều kiện, nội dung, mức vay để thực hiện chính sách tín dụng hỗ trợ vay vốn ưu đãi theo Nghị quyết 111 của Quốc hội; chưa sửa đổi quy chế quản lý và sử dụng nguồn ngân sách ủy thác qua chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh để cho vay người nghèo và đối tượng chính sách khác theo Thông tư số 84 ngày 19/8/2025 của Bộ Tài chính và theo chỉ đạo của UBND tỉnh tại văn bản 02930 ngày 22/8/2025.
Những chậm trễ này làm giảm tính đồng bộ của chính sách, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng đối tượng thụ hưởng trong bối cảnh nhu cầu vốn ngày càng tăng. Trong khi đó, công tác huy động nguồn lực xã hội còn hạn chế, được đánh giá là “khó khăn, thiếu bền vững”.
Có thể khẳng định, tín dụng chính sách tại Đắk Lắk đang phát huy vai trò quan trọng trong giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội, với quy mô ngày càng mở rộng và tác động tích cực đến hàng chục nghìn hộ dân.
Tuy nhiên, với những tồn tại cùng với các rủi ro hiện hữu như đã phân tích ở trên nếu không được khắc phục kịp thời có thể ảnh hưởng đến hiệu quả và tính bền vững của chính sách trong dài hạn.
Trong bối cảnh nhu cầu vốn ngày càng lớn, yêu cầu nâng cao chất lượng tín dụng và tăng tỷ trọng nguồn lực địa phương, việc sớm tháo gỡ các “điểm nghẽn” về cơ chế, nguồn vốn và quản trị cơ sở là điều kiện tiên quyết để tín dụng chính sách tiếp tục phát huy vai trò là “trụ cột” của hệ thống an sinh xã hội.
Và vấn đề đặt ra, khi quy mô tín dụng ngày càng mở rộng, liệu hệ thống đã đủ năng lực tự chủ và bền vững hay vẫn đang vận hành trên nền tảng phụ thuộc và tiềm ẩn nhiều rủi ro? Đây là câu hỏi cần sớm có lời giải từ thực tiễn quản lý và điều hành tại địa phương.
