Ông Nguyễn Văn Phúc, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội. Ảnh: Thảo Nguyên

Dự thảo Luật Doanh nghiệp (Sửa đổi) dành hẳn một chương về DNNN, trong đó quy định “đặc thù” các nguyên tắc quản trị trong công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên chủ sở hữu là Nhà nước; yêu cầu công khai hóa thông tin một cách định kỳ và bất thường với mức độ tương tự như công ty cổ phần niêm yết; cũng như quy định điều kiện, tiêu chuẩn cao hơn đối với thành viên Hội đồng Thành viên… nhằm trám những “lỗ hổng” hiện nay.

Tuy nhiên, Dự thảo Luật Doanh nghiệp (Sửa đổi) đang “vấp” phải nhiều ý kiến trái chiều, “phân vân” khi chưa phân định rõ, quy định nào nên đưa vào Dự thảo, quy định nào nên đưa vào Dự thảo Luật Quản lý, sử dụng vốn Nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh. Nhất là có thể dẫn đến sai lệch kết cấu, bản chất và chức năng vốn có của Luật Doanh nghiệp là luật chung về thành lập, tổ chức và hoạt động doanh nghiệp.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Nguyễn Văn Phúc cho rằng: Luật Doanh nghiệp (Sửa đổi) là nói về quản trị doanh nghiệp. Còn Luật Quản lý, sử dụng vốn Nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh sẽ giải quyết vấn đề đầu tư vào DNNN như thế nào và phải trả lời được câu hỏi: Trong lĩnh vực nào được thành lập DNNN, lĩnh vực nào cần vai trò của DNNN?

“Với quá trình cổ phần hóa, số lượng DNNN ngày càng giảm, nhưng trong một số lĩnh vực vẫn cần vai trò dẫn dắt của DNNN, kinh tế Nhà nước đối với các doanh nghiệp khác, ví dụ dẫn dắt đầu tư vào những lĩnh vực hoặc địa bàn mà tư nhân làm nhưng lợi nhuận không cao, đó là lúc cần vai trò của DNNN. Hoặc trong các lĩnh vực khác như an ninh quốc phòng, biển đảo đều cần vai trò của DNNN”.

+ Theo ông, Luật Doanh nghiệp (Sửa đổi) có cần một chương riêng quy định về DNNN?

- Ông Nguyễn Văn Phúc: Có nhiều ý kiến đưa ra. Có ý kiến đề nghị đưa toàn bộ quy định về DNNN từ dự thảo Luật Doanh nghiệp (Sửa đổi) sang Luật Quản lý, sử dụng vốn Nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh. Nhưng vấn đề này cũng phải suy nghĩ.

Quản trị và những vấn đề đặc thù khác của DNNN vẫn phải để bên Luật Doanh nghiệp (Sửa đổi), nhưng không cần thiết phải có chương riêng mà chỉ cần có một số quy định, ví dụ như có quy định trong chương về công ty TNHH Nhà nước một thành viên.

Khi quy định về loại hình công ty này, có thể có một số đặc thù về quản trị DNNN hoặc về nhiệm kỳ của chủ tịch và thành viên Hội đồng Quản trị. Doanh nghiệp tư nhân thì không thể quy định về nhiệm kỳ nhưng đối với DNNN thì phải quy định về nhiệm kỳ, vì đây là đặc thù của quản trị DNNN, ví dụ khi chủ tịch thành viên đến tuổi về hưu, đấy là đặc thù của DNNN.

Theo tôi, Luật Doanh nghiệp là luật về thành lập và quản trị, còn Luật Quản lý, sử dụng vốn Nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh là luật về đầu tư. Cần phân biệt giữa 2 luật.

+ Vậy cần xác định việc sử dụng công cụ DNNN theo đúng tinh thần của Hiến pháp như thế nào?

- Vai trò của DNNN, kinh tế Nhà nước cần được hiểu trong bối cảnh hiện nay. Do đó các chính sách, pháp luật phải định hướng để cùng 1 vấn đề thì trong hoàn cảnh mới phải diễn giải và được hiểu theo tinh thần mới. Bởi nếu nói kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo thì phải tăng số lượng lên. Như vậy sẽ không đúng, giờ số lượng phải giảm, kể cả khái niệm cũng đang tranh luận có nên coi vốn chiếm 51% là DNNN hay không.

Hiểu rõ tính chất, vai trò DNNN trong bối cảnh mới cực kỳ quan trọng, nếu không, theo thực tiễn phát triển, sẽ bị giáo điều máy móc và chắc chắn quay lại căn bệnh cũ.

+ Trên thực tế, hiện nay có một số hình thức quản lý doanh nghiệp khác lạ, như Ngân hàng Á Châu (ACB) thành lập Hội đồng Sáng lập có quyền lớn hơn cả Hội đồng Quản trị, hay cùng là doanh nghiệp thuộc quân đội nhưng Viettel thì không có Hội đồng Quản trị, Hội đồng Thành viên trong khi Ngân hàng Quân đội (MB) có đầy đủ. Vậy khi Luật Doanh nghiệp (Sửa đổi) có hiệu lực, có điều chỉnh được vấn đề này không, thưa ông?

- Theo luật và điều lệ hoạt động của doanh nghiệp, quyền của cổ đông nhỏ phải được bảo vệ. Nếu anh thành lập ra Hội đồng Sáng lập mà xâm phạm quyền của cổ đông chắc chắn anh vi phạm rồi.

Anh thành lập ra hội đồng mà dẫn đến trái luật và xâm phạm quyền của cổ đông chắc chắn anh vi phạm rồi. Trong luật doanh nghiệp chỉ quy định một cái khung thôi, còn lại trong điều lệ để quản trị một doanh nghiệp người ta có thể có nhiều mô hình kinh doanh. Luật không can thiệp mà tôn trọng ý chí của người tham gia hợp đồng. Trong luật quy định cao nhất là Đại hội Cổ đông và Hội đồng Quản trị mà lại thành lập một cái phủ nhận vai trò của Đại hội Cổ đông là trái luật. Nếu thành lập tổ chức tư vấn thì không ai cấm cả.

Đối với Viettel, đã là doanh nghiệp dù trong lĩnh vực quốc phòng hay an ninh - đây chỉ là đặc thù về nhiệm vụ chứ không phải đặc thù về quản trị, do đó anh phải tuân theo luật về DNNN, trừ khi luật có quy định trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh có thể có Hội đồng Quản trị hay không có.

+ Xin cảm ơn ông!

Đại biểu Quốc hội Trần Du Lịch: Chủ thuyết về DNNN chưa rõ ràng

Một điểm đáng lưu ý trong Dự thảo Luật Doanh nghiệp (Sửa đổi) là chủ thuyết về DNNN chưa rõ ràng. Tôi đồng tình với quan điểm không đưa nội dung về DNNN thành một chương riêng. Bởi lẽ, khi Nhà nước tham gia kinh doanh theo Luật Doanh nghiệp thì vai trò của Nhà nước lúc ấy là nhà đầu tư, một chủ thể kinh doanh (không phải cơ quan quyền lực). Đã tham gia thương trường thì phải hoạt động theo luật, bình đẳng với các thành phần khác.

Một doanh nghiệp đang hoạt động trên thị trường, đối tác làm việc với doanh nghiệp ấy không nhất thiết cần biết ông chủ là ai cả! Để giải quyết mối quan hệ giữa ông chủ - Nhà nước với pháp nhân quản trị doanh nghiệp thì đã có Luật Quản lý vốn Nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp, hiện cũng đang được chuẩn bị đồng thời với Luật Doanh nghiệp (Sửa đổi); Luật Công chức, Luật Viên chức và nhiều luật liên quan khác. Mặt khác, theo tôi, chỉ những doanh nghiệp mà Nhà nước giữ 100% vốn mới xem là DNNN, còn lại, Nhà nước cũng chỉ là một cổ đông.

Thảo Nguyên