Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Thảo Nguyên)

Theo Báo cáo môi trường kinh doanh (Doing Business 2014) do Tập đoàn Tài chính quốc tế (IFC) và Ngân hàng thế giới (WB) công bố, mức độ thuận lợi về thuế của Việt Nam năm 2014 đứng ở mức 149/189 nền kinh tế trên thế giới, tụt 4 bậc so với năm 2013 và đứng cuối bảng xếp hạng so với các nước trong khu vực.

Đặt biệt, gánh nặng tuân thủ về thủ tục hành chính thuế ở Việt Nam, nhất là chi phí về thời gian để thực hiện thủ tục hành chính thuế liên tục nhiều năm đều ở nhóm các nước cao nhất thế giới. Năm 2009 - 2010, tổng thời gian nộp thuế của Việt Nam là 1.050 giờ (bao gồm 650 giờ nộp thuế thông thường và 400 giờ đóng các khoản bảo hiểm bắt buộc). Năm 2013 - 2014 là 872 giờ, trong đó thời gian mà doanh nghiệp thực hiện thủ tục thuế chiếm tỷ trọng lớn với 537 giờ trong tổng số 872 giờ.

Tại buổi hội thảo sáng nay 31/7, TS. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cho rằng môi trường kinh doanh Việt Nam sắp tới sẽ có những “bước tiến” đáng kể khi thực hiện Nghị quyết 19 của Chính phủ: Cải thiện các chỉ số môi trường kinh doanh của Việt Nam.

Lý giải điều này, TS Cung nói: Nghị quyết 19 được xây dựng dựa trên chính nhu cầu thực tiễn của các doanh nghiệp và theo thông lệ quốc tế. Khi triển khai lại được sự quan tâm chặt chẽ Thủ tướng Chính phủ, cũng như cam kết mạnh mẽ sẵn sàng hợp tác của các bộ, ngành trong việc thực hiện các mục tiêu của nghị quyết.

Về mục tiêu cải thiện môi trường kinh doanh phấn đấu hết 2015 đạt mức trung bình nhóm ASEAN 6 đặt ra trong Nghị quyết này, theo TS Cung, cần tập trung đến một vài chỉ số quan trọng, bao gồm: chỉ số nộp thuế, tiếp cận điện năng và giao dịch qua biên giới.

Là người có nhiều năm trong tư vấn, nâng hạng môi trường kinh doanh, ông Olin McGill, chuyên gia của USAID khẳng định, cải thiện môi trường kinh doanh là "cuộc cải cách sẽ tiết kiệm được rất rất nhiều tiền” và Việt Nam có nhiều lợi thế trong việc cải cách các chỉ số này.

“Việt Nam có ý chí chính trị cải cách mạnh mẽ. Tôi nhận thấy sự quyết tâm cao từ Chính phủ, chưa kể Việt Nam lại có một cơ quan chuyên nghiên cứu về kinh tế như CIEM. Đó là những lợi thế hơn hẳn so với nhiều nước khác”, ông McGill nói.

Dẫn hai quốc gia đứng hàng đầu thế giới về cải thiện môi trường kinh doanh đó là Malaysia và Georgia, ông McGill cho rằng: “Họ làm được không có lý do gì Việt Nam không làm được”.

Tuy nhiên, chuyên gia McGill cũng thẳng thắn nhận định, dường như Việt Nam rất thích kiểm tra thu thập nhiều số liệu của doanh nghiệp. Có cần thiết phải thu thập nhiều dữ liệu như vậy hay không? Hơn nữa, Việt Nam có quá nhiều các mã số định danh cho doanh nghiệp, công dân... chính điều này làm tăng chi phí và cũng chính là điều để doanh nghiệp lợi dụng lách luật.

Theo vị chuyên gia này, cơ quan quản lý Nhà nước cần làm ít mà vẫn bảo đảm quản lý của mình và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp mới là vấn đề quan trọng. Vì vậy, trước khi đưa ra một chính sách cần tổ chức tham vấn các đối tượng đặc biệt là các doanh nghiệp - đối tượng chịu tác động trực tiếp của quy định, chính sách.

Về hạng mục thương mại qua biên giới, ông McGill cho biết, Việt Nam đứng thứ 65 với thời gian thực hiện thủ tục xuất khẩu/nhập khẩu là 21 ngày với 5 loại chứng từ cho thủ tục xuất khẩu và 8 loại thủ tục cho nhập khẩu. Nếu Việt Nam có thể giảm số ngày thực hiện xuống còn 7 ngày và 5 ngày, và lọt vào Top 10 nước có xếp hạng thương mại cao nhất trên thế giới thì GDP của Việt Nam tăng thêm gần 50%, đồng thời có thể tạo ra khoảng vài triệu việc làm.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia này cho rằng việc Hàn Quốc chuyển Samsung sang Việt Nam xuất phát từ nguồn lợi nhân công giá rẻ. Nhưng đây không phải là yếu tố bền vững, nếu chi phí nhân công tăng lên thì họ sẽ lại bỏ Việt Nam để đi, vì vậy Việt Nam cần cải cách để có được lợi thế bền vững trong thu hút đầu tư.

Phải giảm 50% thời gian thông quan và không quá 300 giờ/năm thực hiện thủ tục thuế trong năm 2014

Thủ tướng Chính phủ vừa yêu cầu, đến cuối năm 2014 giảm 50% thời gian thực hiện thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu so với hiện nay và giảm số lượng giấy tờ đối với hàng hóa xuất nhập khẩu; công khai các chỉ số thông quan”. Năm 2015, giảm thời gian làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu ngang bằng với mức bình quân của các nước ASEAN - 6.

Đến cuối năm 2014 giảm thời gian thực hiện thủ tục khai thuế, nộp thuế xuống còn không quá 300 giờ/năm; 95% số doanh nghiệp tham gia vào kê khai thuế điện tử và đến năm 2015 bằng với mức trung bình của nhóm nước ASEAN - 6 (171 giờ/năm); giảm số lần nộp thuế xuống tối thiểu bằng với mức trung bình của các nước trong khu vực.

Thảo Nguyên