Cống ngăn triều Bến Nghé trên kênh Tàu Hủ - Bến Nghé. Ảnh: Thu Huyền

Nhằm ứng phó hiệu quả với tình trạng ngập nước trong mùa mưa, UBND TPHCM đã chỉ đạo các sở, ngành, đơn vị liên quan khẩn trương xây dựng và hoàn thiện kế hoạch thoát nước, chống ngập năm 2026 để kịp thời ban hành.

Đối với quá trình xây dựng kế hoạch chống ngập, ông Bùi Xuân Cường - Phó Chủ tịch UBND TPHCM yêu cầu các đơn vị liên quan phải xác định rõ những nhiệm vụ trọng tâm cần ưu tiên triển khai trong năm 2026, đặc biệt tại các dự án, tuyến đường và khu vực thường xuyên xảy ra ngập do mưa lớn và triều cường để có giải pháp xử lý phù hợp, kịp thời.

Đồng thời, cần rà soát toàn diện các giải pháp, bao gồm cả công trình và phi công trình, nhằm kịp thời đề xuất phương án thực hiện phù hợp; tăng cường công tác duy tu, bảo dưỡng hệ thống thoát nước hiện hữu; cũng như xây dựng cơ chế vận hành đồng bộ giữa lĩnh vực thủy lợi và thoát nước đô thị, gắn với việc phân định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong quá trình phối hợp triển khai.

Cống ngăn triều Tân Thuận nằm trên Kênh Tẻ. Ảnh: Thu Huyền

Trong chiến lược chống ngập năm 2026 của TPHCM, các dự án hạ tầng quy mô lớn đóng vai trò là hàng phòng ngự then chốt. Điểm sáng lớn nhất chính là sự hồi sinh và quyết tâm đưa vào vận hành dự án ngăn triều có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1) với tổng vốn 10.000 tỷ đồng.

Sau nhiều năm tháo gỡ các nút thắt về pháp lý và nguồn vốn, đến đầu năm 2026, các cống kiểm soát triều lớn như Bến Nghé, Mương Chuối, Tân Thuận đã bước vào giai đoạn vận hành thử nghiệm cuối cùng. Khi hệ thống này hoạt động đồng bộ, nó sẽ tạo ra một "lá chắn" vững chắc cho khu vực trung tâm và các phường phía Nam.

Song song với lá chắn ngăn triều, dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên cũng đang bước vào giai đoạn nước rút. Với chiều dài hơn 32km, đây được xem là trục thoát nước quan trọng nhất của khu vực phía Tây và phía Bắc TPHCM.

Dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên đã hoàn thành hơn 67% khối lượng công việc. Ảnh: Thu Huyền

Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TPHCM cho biết, đến nay hơn 67% khối lượng công việc của dự án này đã hoàn thành. Việc nạo vét lòng kênh sâu hơn, xây dựng kè bê tông kiên cố và hệ thống đường giao thông ven kênh không chỉ giúp thoát nước nhanh chóng mà còn kiến tạo nên một không gian đô thị xanh, sạch, đẹp.

Ngoài các “siêu dự án”, TPHCM còn tập trung vào việc "thay máu" hệ thống cống thoát nước cũ kỹ tại các điểm đen ngập lụt. Các tuyến đường như Lê Văn Thọ, Nguyễn Văn Khối hay Dương Đình Hội đang được triển khai lắp đặt các loại cống hộp có kích thước lớn hơn, thay thế cho hệ thống cống tròn nhỏ hẹp đã xuống cấp từ hàng thập kỷ trước.

TP cũng đang quyết tâm xử lý dứt điểm 29 vị trí trong tổng số 159 vị trí ngập hiện hữu trong năm 2026; quyết tâm thực hiện và hoàn thành 24 dự án chống ngập trên địa bàn với tổng mức đầu tư gần 38.000 tỷ đồng. Những giải pháp thiết yếu này giúp nước mưa thoát đi nhanh hơn, thay vì ứ đọng và tràn vào nhà dân như trước đây.

TPHCM đẩy mạnh tuyên truyền vận động di dời nhà trên và ven sông, kênh, rạch để trả lại dòng chảy tự nhiên, chống ngập lụt. Ảnh: Thu Huyền

Bên cạnh các giải pháp công trình, TPHCM cũng đang tích cực triển khai các nhóm giải pháp phi công trình nhằm chống ngập bền vững như: Quy hoạch và thể chế; công nghệ và vận hành; quản lý và nâng cao nhận thức; giải pháp “đô thị xanh”. Trong đó, nhóm giải pháp công nghệ và vận hành đang được tích cực triển khai qua việc số hóa hạ tầng kỹ thuật, nâng cấp hệ thống giám sát ngập lụt trực tuyến và tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để dự báo khả năng ngập trên địa bàn.

Đối với nhóm giải pháp quản lý và nâng cao nhận thức, TPHCM đang nỗ lực thay đổi nhận thức của người dân thông qua các chiến dịch truyền thông "Không xả rác xuống kênh rạch và hố ga". Cùng với đó là việc tăng cường quản lý, xử lý nghiêm các hành vi xả rác, lấn chiếm kênh rạch, xâm phạm hạ tầng thoát nước.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền và người dân, kết hợp với các chế tài nghiêm khắc đối với hành vi xâm lấn hành lang an toàn bờ sông, kênh rạch, đang tạo nên một sức mạnh tổng hợp, hướng tới mục tiêu một TPHCM an toàn và bền vững hơn trước những tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu.