Quảng Ngãi cụ thể hoá dân chủ cơ sở. Ảnh quangngai.gov.vn

Theo nghị quyết, Ban Thanh tra Nhân dân tại các xã, phường, đặc khu trên địa bàn tỉnh được hỗ trợ kinh phí hoạt động với mức 10 triệu đồng mỗi Ban mỗi năm, do ngân sách tỉnh bảo đảm. Dù không phải là khoản chi lớn, nhưng việc quy định thống nhất, rõ ràng đã tạo ra một nền tảng pháp lý cần thiết, giúp thiết chế giám sát của Nhân dân ở cơ sở không còn “treo” trên danh nghĩa.

Củng cố thiết chế giám sát từ gốc

Ban Thanh tra Nhân dân là một trong những thiết chế quan trọng được pháp luật quy định nhằm phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tham gia giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật và hoạt động của chính quyền ở cơ sở. Tuy nhiên, thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy hoạt động của Ban Thanh tra Nhân dân vẫn còn mang tính hình thức, một phần do thiếu kinh phí phục vụ những hoạt động tối thiểu như họp bàn, kiểm tra thực tế, lập biên bản hay kiến nghị.

Nghị quyết của HĐND tỉnh Quảng Ngãi đã trực diện vào “điểm nghẽn” này. Việc quy định mức hỗ trợ cụ thể không nhằm tạo thêm chế độ hay phụ cấp cá nhân, mà để bảo đảm Ban Thanh tra Nhân dân có đủ điều kiện thực hiện đúng vai trò được giao. Đây là cách tiếp cận phù hợp với tinh thần của Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở: Dân chủ phải có công cụ và điều kiện để vận hành, không thể chỉ dừng lại ở khẩu hiệu.

Kỳ họp chuyên đề (kỳ họp thứ 8) HĐND tỉnh Quảng Ngãi lần thứ XIII (2021-2026). Ảnh quangngai.gov.vn

Đồng bộ với khung pháp lý mới

Một điểm đáng chú ý của nghị quyết là hệ căn cứ pháp lý được xây dựng trên các luật và văn bản mới, đồng bộ với những thay đổi trong tổ chức chính quyền địa phương thời gian gần đây. Việc viện dẫn Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi), cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn mới cho thấy nghị quyết không phải là sự kéo dài cơ chế cũ, mà là sự điều chỉnh phù hợp với bối cảnh pháp lý hiện hành.

Điều này càng có ý nghĩa trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và xuất hiện các mô hình tổ chức mới ở cấp cơ sở. Khi không gian quản lý thay đổi, yêu cầu minh bạch, trách nhiệm giải trình càng cao, thì vai trò giám sát của Nhân dân càng cần được củng cố vững chắc hơn từ “chân đế”.

Không lớn về tiền, rõ về trách nhiệm

Ở góc độ tài chính, mức hỗ trợ 10 triệu đồng mỗi Ban mỗi năm là khoản chi không lớn trong tổng chi ngân sách, nhưng mang thông điệp rõ ràng về trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm điều kiện hoạt động cho các thiết chế giám sát của Nhân dân. Việc giao ngân sách tỉnh bảo đảm nguồn chi cũng thể hiện sự thống nhất trong quản lý, tránh tình trạng mỗi địa phương áp dụng một mức khác nhau hoặc lúng túng trong bố trí kinh phí.

Quan trọng hơn, nghị quyết đã phân định rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện và giám sát. UBND tỉnh chịu trách nhiệm triển khai thực hiện, trong khi Thường trực HĐND, các Ban của HĐND và đại biểu HĐND thực hiện giám sát. Cách “phân vai” này giúp nghị quyết không chỉ dừng lại ở việc ban hành, mà được theo dõi, kiểm tra trong suốt quá trình thực thi.

Kỳ vọng từ thực tiễn, tránh chồng chéo

Cùng với việc ban hành quy định mới, nghị quyết đồng thời bãi bỏ các nghị quyết cũ liên quan đến nội dung hỗ trợ hoạt động của Ban Thanh tra Nhân dân. Đây là một chi tiết kỹ thuật nhưng có ý nghĩa lớn, thể hiện nỗ lực của tỉnh trong việc rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tránh chồng chéo, mâu thuẫn trong áp dụng.

Việc chấm dứt hiệu lực các nghị quyết cũ cũng giúp chính quyền cơ sở và Ban Thanh tra Nhân dân dễ dàng thực hiện, không phải lúng túng trong việc lựa chọn căn cứ pháp lý, từ đó nâng cao hiệu quả tổ chức triển khai trên thực tế.

Nghị quyết số 37/2025/NQ-HĐND không phải là một quyết sách lớn về ngân sách, nhưng là bước đi cần thiết để cụ thể hóa chủ trương tăng cường dân chủ, giám sát ở cơ sở. Khi Ban Thanh tra Nhân dân được bảo đảm điều kiện hoạt động tối thiểu, vai trò giám sát của Nhân dân có cơ sở để phát huy, góp phần phòng ngừa sai phạm, hạn chế khiếu kiện kéo dài ngay từ cấp xã, phường, đặc khu.