Thực tiễn triển khai ở các địa phương cho thấy, khi công nghệ được gắn với những vấn đề cụ thể của quản lý và đời sống, chuyển đổi số tạo ra những thay đổi thiết thực. Từ hoàn thiện thể chế, xây dựng các nền tảng số đến chuẩn hóa cơ sở dữ liệu, Hà Nội, TP HCM và các địa phương khác đang chứng minh việc chuyển trọng tâm của chuyển đổi số từ “có dữ liệu” sang “khai thác dữ liệu”, coi đây là nền tảng của quản trị địa phương trong giai đoạn mới.

Mô hình “Dịch vụ công lưu động” đưa dịch vụ công về tận thôn xóm với đồng bào. Ảnh: Trung tâm Dịch vụ hành chính công Hà Nội

“Cánh tay đắc lực” trong vận hành chính quyền 2 cấp

Nghị quyết 57-NQ/TW được Bộ Chính trị xác định đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, là động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tại phường Cửa Nam (Hà Nội) ngay từ những ngày đầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều bước chuyển mới trong công tác chuyển đổi số đã được triển khai.

Bà Trịnh Ngọc Trâm, Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Nam cho biết, ngoài việc trang bị kỹ năng số cho cán bộ, phường mạnh dạn đưa robot AI vào phục vụ hành chính công. Mặc dù mới chỉ là bước thử nghiệm, song sự đón nhận tích cực của người dân là động lực để tiếp tục phát triển các sản phẩm số phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Giữa tháng 6/2026, khi chuẩn bị hồ sơ cho con gái vào lớp 10, chị Trần Thị Mai Hương (phường Giảng Võ, TP Hà Nội) phát hiện còn thiếu bản trích lục giấy khai sinh của con. Quê của chị Hương ở Phú Thọ, giấy khai sinh của con gái trước đây được làm tại quê nhà. Trước khi về Phú Thọ làm thủ tục xin cấp lại giấy tờ, chị đến điểm hỗ trợ dịch vụ công của phường để hỏi thêm thông tin cho chắc chắn, tránh phải đi lại nhiều lần.

Sau khi kiểm tra trên hệ thống, cán bộ tư pháp cho biết dữ liệu hộ tịch đã được liên thông nên có thể khai thác thông tin ngay tại Hà Nội. Chỉ trong 10 phút thao tác trên Cổng dịch vụ công, thủ tục trích lục giấy khai sinh của con gái chị đã được cán bộ tư pháp phường Giảng Võ tiếp nhận và hẹn trả kết quả sau 2 ngày.

"Chỉ khi cần giải quyết thủ tục hành chính mới thấy được sự thuận lợi sau khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động", chị Hương hạnh phúc chia sẻ.

Theo ông Cồ Như Dũng, Chủ tịch UBND phường Giảng Võ, dữ liệu phải trở thành nền tảng của quản trị địa phương trong giai đoạn mới. Việc xây dựng kho dữ liệu dùng chung và trung tâm điều hành thông minh đã giúp địa phương giảm đáng kể khối lượng báo cáo giấy, nâng cao hiệu quả điều hành.

Hệ thống này cho phép lãnh đạo phường theo dõi tiến độ công việc theo thời gian thực. Thông qua màn hình điều hành, chủ tịch phường có thể nắm bắt ngay lượng thuế thu được trong ngày, sắc thuế nào chưa hoàn thành hay tiến độ giải ngân của từng dự án đầu tư công cụ thể.

"Điều này giúp loại bỏ gần như hoàn toàn việc phải làm báo cáo giấy hàng tuần, hàng tháng, giảm tải áp lực hành chính rất lớn cho cán bộ chuyên môn", ông Dũng cho hay.

TP HCM đang lấy dữ liệu làm nền tảng thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới phương thức quản trị số. Ảnh minh họa: Thanh Hiếu

TPHCM chú trọng phát triển nguồn “nhân lực số”

Trong những năm gần đây, TP HCM là một trong những địa phương đi đầu cả nước trong triển khai chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số và phát triển đô thị thông minh.

Đặc biệt, từ khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo Kết luận số 183-KL/TW ngày 1/8/2025 của Bộ Chính trị, yêu cầu nâng cao năng lực quản trị địa phương gắn với chuyển đổi số càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh quy mô đô thị mở rộng và áp lực quản lý ngày càng lớn.

Bên cạnh đó, UBND Thành phố cũng chú trọng phát triển nguồn “nhân lực số” và nâng cao nhận thức cộng đồng về chuyển đổi số thông qua các lớp bồi dưỡng kiến thức, tổ công nghệ số cộng đồng với 5.199 tổ và hơn 19.000 thành viên tham gia hỗ trợ người dân tiếp cận môi trường số.

Một trong những kết quả đáng chú ý là Thành phố đã xây dựng Kho dữ liệu dùng chung, ban hành danh mục 45 cơ sở dữ liệu dùng chung và 91 tập dữ liệu mở nhằm hình thành hệ sinh thái sáng tạo trên dữ liệu.

TPHCM cũng là địa phương đầu tiên trong cả nước hoàn thành số hóa 4 loại sổ hộ tịch, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển chính quyền số và cung cấp dịch vụ công trên môi trường số.

Việc tăng cường tương tác số giữa chính quyền với người dân không chỉ góp phần nâng cao chất lượng phục vụ mà còn thúc đẩy tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động quản lý Nhà nước. Trong môi trường quản trị số, người dân không còn chỉ là đối tượng thụ hưởng dịch vụ công, mà đang từng bước tham gia vào quá trình quản trị địa phương thông qua các nền tảng phản hồi và tương tác trực tuyến.

Không riêng Hà Nội và TPHCM, các địa phương khác cũng đều tăng sức mạnh cho nhân lực xã bằng cách xây dựng “nhân lực số”. Theo Sở Nội vụ tỉnh Phú Thọ, phạm vi quản lý rộng hơn, khối lượng công việc lớn hơn, yêu cầu về chuyển đổi số, cải cách hành chính... đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng đội ngũ “nhân lực số”.

Theo thống kê của Sở Nội vụ, sau sắp xếp, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã của tỉnh có chất lượng chuyên môn tương đối cao với 12 tiến sĩ, 1.429 thạc sĩ, 4.767 người có trình độ đại học; số cán bộ có trình độ cao đẳng trở xuống chỉ còn 41 người. Đây là nền tảng quan trọng để các địa phương nâng cao chất lượng quản trị, từng bước đáp ứng yêu cầu của nền hành chính hiện đại.

Có thể thấy, chuyển đổi số đang trở thành xu thế phát triển tất yếu trong quản trị quốc gia và quản trị địa phương. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng kết nối số đã làm thay đổi sâu sắc phương thức vận hành của bộ máy Nhà nước.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh đó, năng lực quản trị địa phương không chỉ được nhìn nhận ở khả năng thực thi chính sách hay cung ứng dịch vụ công, mà còn thể hiện ở khả năng vận hành trên môi trường số, khai thác dữ liệu phục vụ điều hành và thích ứng với những biến đổi nhanh chóng của xã hội số. Yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới vì thế không chỉ là “hoàn thành các cơ sở dữ liệu” mà quan trọng hơn là “khai thác được dữ liệu” để thay đổi phương thức quản trị, giảm thủ tục, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp và tạo thêm động lực cho kinh tế số.