Nhiều mặt hàng rau củ ở chợ có giá hơn siêu thị từ 30 - 40%. Ảnh tư liệu

Nghịch lý giá cả

Tại TP. Hồ Chí Minh, hiện đang tồn tại một nghịch lý mà ai cũng thấy, các mặt hàng thịt, cá, rau củ quả người dân phải mua đắt hơn nhiều lần ở chuồng trại chăn nuôi, ở vườn trồng tỉa. 

Cụ thể giá cải ngọt ở vườn khu vực huyện Xuân Lộc, Đồng Nai mùa này chưa đến 4.000 đồng/kg, nhưng giá bán lẻ loại rau cải này ở chợ hiện không dưới 10.000 đồng. Tương tự, thịt heo ở khu vực Định Quán, Đồng Nai so với TP. Hồ Chí Minh rẻ hơn 30 - 45% trong lúc không gian địa lý giữa hai địa phương này không quá trăm cây số. 

Những người trực tiếp tạo ra sản phẩm cho rằng, chính khâu phân phối lưu thông đã chia lợi nhuận 50 - 100% giá thành sản phẩm, đôi khi mùa vụ thất bát, tư thương còn hưởng tới 200% trên mỗi kí lô sản phẩm.

Nghịch lý vườn rẻ, chợ mắc đã tồn tại từ lâu trên thị trường, và ai cũng biết rõ là do lực lượng tư thương cầm chịch từ khâu thu mua đến khâu phân phối và chiếm giữ thị phần. Các cơ quan quản lý cũng biết rất rõ quy luật này và cho rằng, chính khâu phấn phối hàng hóa thiết yếu hiện nay chủ yếu là do tư nhân thực hiện, Nhà nước chưa quản được. 

TP. Hồ Chí Minh hiện có 3 chợ đầu mối, 244 chợ truyền thống, 140 siêu thị, 25 trung tâm thương mại, hơn 500 cửa hàng tiện ích và hơn 10.000 cửa hàng tạp hóa các loại. Theo Phó Giám đốc Sở Công thương Lê Hồng Đào, hệ thống phân phối hàng hóa của TP. Hồ Chí Minh hiện được xem là quy mô nhất nước nhưng hoạt động còn rất manh mún, vẫn chưa mang tính chuyên nghiệp.

Bài toán quản lý

Ông Trần Nguyên Năm, Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước - Bộ Công thương đánh giá, chuỗi cung ứng hàng hóa thực phẩm thiết yếu cơ bản  gồm các khâu sản xuất (giống, thức ăn chăn nuôi, chăn nuôi), chế biến và phân phối (bán buôn và bán lẻ) nhưng tình hình sản xuất kinh doanh thực phẩm ở nước ta còn nhiều mặt hạn chế, trong đó có khâu liên kết phân phối lưu thông. 

Việt Nam hiện hơn 4,4 triệu con heo nái, đứng thứ 3 thế giới, nhưng xếp hàng thứ 6 về lượng thịt với khoảng 2,4 triệu tấn/ năm. Về cơ cấu chăn nuôi, chăn nuôi heo nhỏ lẻ chiếm 85%, và 15% nuôi công nghiệp. Ngành Chăn nuôi heo nước ta được Bộ NN&PTNN đánh giá là còn nhiều bất cập, dẫn đến lợi nhuận trong chăn nuôi thấp, do đang tồn tại những vấn đề bất lợi như không truy suất được nguồn gốc, thực hiện quy trình chăn nuôi không nhất quán, chất lượng di truyền rất khác biệt giữa các cơ sở chăn nuôi, chất lượng sản phẩm chăn nuôi thấp, không kiểm soát được dịch bệnh và an toàn vệ sinh thực phẩm.

Mỗi người dân Việt Nam tiêu thụ khoảng 23 kg thịt/năm,  trong đó thịt lợn chiếm 75% nhu cầu về thịt trong khẩu phần, thế nhưng lãi của người chăn nuôi lại không kiếm được là bao, người tiêu dùng phải chịu giá đắt, chỉ vì cách chưa liên kết được chuỗi cung ứng sản phẩm từ chăn nuôi đến tay người tiêu dùng.

Cục trưởng Cục chế biến nông lâm thủy sản và nghề muối, Bộ NN&PTNN Đỗ Văn Nam cho rằng, liên kết chuỗi trong cung ứng nông sản là con đường tất yếu mang lại cho sản xuất và tiêu thụ sự ổn định, nâng cao chất lượng và uy tin của hàng nông sản tiêu thụ nội địa lẫn xuất khẩu. 

Tuy nhiên, muốn giải bài toán bất hợp lý trong khâu phân phối lưu thông cần có những giải pháp chiến lược, phải đánh giá đúng vai trò, đồng thời có giải pháp hài hòa lợi ích giữa các bên tham gia.

Nhìn từ TP. Hồ Chí Minh

Bà Bùi Hạnh Thu, Phó Tổng giám đốc Saigon Co.op cho biết, để ổn định nguồn hàng, hàng đảm bảo chất lượng, Saigon Co.op đang có phương thức liên kết với các đối tác chuyển giao kỹ thuật nuôi trồng, trợ vốn sản xuất và  cam kết bao tiêu hết sản phẩm. Ngoài ra tới đây, Saigon Co.op sẽ xây dựng trung tâm phân phối thực phẩm tươi sống tại KCN Sóng Thần, đầu tư dây chuyền sơ chế đóng gói rau củ quả đạt chuẩn VietGAP… 

Trong chuỗi cung ứng hàng hóa chuyên nghiệp, dù doanh nghiệp có mạnh về tài chính đến đâu cũng khó lòng tự mình xây dựng hoàn thiện riêng biệt một hệ thống phân phối.

Tổng Giám đốc Công ty Vissan Văn Đức Mười cho biết, liên kết giữa công nghiệp và nông nghiệp, giữa nhà máy và nhà nông có 4 cái lợi là: Chủ động nguồn nguyên liệu, không ăn đong từng bữa, có thể giảm được giá thành, giảm thiểu khó khăn về sản xuất kinh doanh, và kiểm soát được an toàn vệ sinh thực phẩm. 

Trước thực tế này, để xây dựng một hệ thống cung ứng hàng hóa hiện đại, ít phụ thuộc vào thế lực tư nhân, giúp thị trường hàng hóa lưu thông ổn định, UBND TP. Hồ Chí Minh đã thống nhất chủ trương phát triển mô hình liên kết chuỗi cung ứng chuyên nghiệp, thông qua kênh liên kết với các địa phương, cộng đồng doanh nghiệp từ khâu sản xuất, phân phối đến khâu tiêu thụ. 

Theo đó, TP. Hồ Chí Minh sẽ hỗ trợ thông qua chính sách kích cầu và khuyến khích chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, các địa phương lập dự án sản xuất kinh doanh để cung ứng hàng hóa ổn định và lâu dài. Và hiện đã liên kết với các tỉnh An Giang, Kiên Giang, Tiền Giang, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Long An, và Tây Ninh, Bình Dương, Bình Phước, Lâm Đồng… trong chuỗi cung ứng rau, củ, thịt, và thủy sản… nhằm từng bước bình ổn giá thị trường, ổn định tiêu dùng.

Thái Bảo