Ông Trần Thiện Hải, Chủ tịch Hiệp hội Chế biến XK Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, các DN thủy sản đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn như: Thiếu nguyên liệu, giá thành sản xuất cao, nguyên liệu đầu vào tăng trong khi nguồn vốn lại hạn hẹp. Đặc biệt, chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm bị kiểm soát ngặt nghèo, khả năng cạnh tranh của thủy sản Việt Nam  có nguy cơ suy giảm; nhu cầu nhập khẩu của một số thị trường truyền thống giảm sút…

Hiện, có đến 95% DN thủy sản phải vay vốn để mua nguyên liệu và trang trải chi phí sản xuất. Tuy nhiên, việc vay vốn ngân hàng khó khăn vì chỉ tiêu tín dụng bị siết chặt. Năm 2012, chỉ tiêu XK cho riêng cá tra là 2 tỷ USD và để đạt được, DN cần đến 1,3 triệu tấn cá nguyên liệu cho chế biến XK. Nhưng thực tế, sản lượng nuôi giảm mạnh do DN và người dân thiếu vốn đầu tư.

Theo VASEP, DN không tiếp cận được nguồn vốn từ ngân hàng, bởi dư nợ còn tồn đọng từ những năm trước và hiện các ngân hàng lại đang siết chặt cho vay nuôi cá tra vì rủi ro cao. Một số ngân hàng mới đây công bố hạ lãi suất cho vay chế biến, thu mua nguyên liệu thủy sản, nhưng với điều kiền phải đến kỳ trả nợ cũ mới được vay mới lãi suất thấp.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Tổng Thư ký VASEP cho hay, chi phí kiểm nghiệm lô hàng trước khi XK của DN tăng 1,5 - 2 lần so với trước khi Luật An toàn thực phẩm có hiệu lực (1/7/2011). Chưa kể, quy định và thủ tục kiểm soát trước khi XK đã khiến phần lớn các lô hàng XK phải chờ 7 - 10 ngày, làm giảm năng lực cạnh tranh của DN.

Cũng theo VASEP, nhiều thị trường nhập khẩu không yêu cầu các giấy chứng nhận này, nhưng cơ quan quản lý vẫn bắt DN đóng phí để chứng nhận. Chưa kể, việc áp thuế bảo vệ môi trường đối với bao bì PE để bao gói hàng XK cũng là gánh nặng với DN XK thủy sản. VASEP ước tính, chi phí tăng thêm từ thuế bảo vệ môi trường XK thủy sản đã tăng 30% so với 2 năm trước, trong khi giá XK chỉ tăng 20%.

Điều đáng nói là, mặc dù chi phí kiểm nghiệm tăng cao nhưng các lô hàng thủy sản XK vẫn luôn phải đối mặt với việc bị các nước nhập khẩu trả về vì phát hiện dư lượng hóa chất và kháng sinh. Thậm chí, cơ quan chức năng của một số nước còn chưa tin tưởng vào chứng thư về chất lượng thực phẩm do cơ quan chức năng của Việt Nam cấp. Chẳng hạn, đối với thị trường Mỹ, trước khi lô hàng đi, nhà XK phải thông báo trước với Cơ quan Quản lý Dược phẩm và Thực phẩm Hoa Kỳ (FDA). Sau khi FDA kiểm tra và đồng ý thì DN Việt Nam mới xuất hàng. Do đó, việc kiểm tra của cơ quan chức năng Việt Nam không có giá trị.

Mặt khác, lượng XK thủy sản vào các thị trường nhập khẩu lớn của Việt Nam như châu Âu và Mỹ có dấu hiệu suy giảm, do các thị trường này đang bị ảnh hưởng của khó khăn kinh tế, khủng hoảng tài chính, nợ công. Số liệu của Tổng cục Hải quan trong tháng đầu năm cũng cho thấy, kim ngạch XK thủy sản của Việt Nam sang EU giảm 35%, sang Mỹ giảm 17,5%, sang Nhật Bản giảm 6,8%, sang Hàn Quốc giảm 4,8%, sang Trung Quốc giảm 5,9%...

Đại diện Công ty TNHH Công nghiệp Thủy sản miền Nam cho biết, do XK cá tra sang thị trường châu Âu trong tình trạng rất khó khăn nên tháng 2/2012, xuất khẩu của Cty chỉ bằng 2/3 so với tháng trước đó. 

VASEP dự báo, XK thủy sản năm 2012 sang EU sẽ tiếp tục gặp khó khăn. Tuy nhiên, đây vẫn là một trong những thị trường xuất khẩu lớn nhất của thủy sản Việt Nam, nhất là cá tra. Các thị trường khác như Nhật, Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc… tuy có giảm nhẹ ở một số mặt hàng, nhưng vẫn là các thị trường có tiềm năng tăng trưởng tốt và ít rủi ro. Vấn đề đáng quan tâm là ổn định được chân hàng sản xuất trong nước.

Để đạt được mục tiêu kim ngạch XK thủy sản cả năm 2012 là 6,5 tỷ USD, tăng 6,5% so với năm 2011, cần sự quan tâm hỗ trợ kịp thời của Nhà nước, giúp nông dân và DN tháo gỡ khó khăn cả đầu vào và đầu ra. Trước hết, cần tạo điều kiện để nông dân và DN tiếp cận được nguồn vốn và lãi suất cho vay hợp lý để duy trì sản xuất. Chi phí đầu vào từ con giống, thức ăn chăn nuôi đến việc thu mua, vận chuyển, chế biến… hiện đang tiếp tục bị đẩy lên cao do giá cả thị trường biến động, nhất là giá điện, xăng dầu tăng mạnh gần đây, cần có những biện pháp hỗ trợ như giảm thuế để ổn định sản xuất. Việc kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm cần thay đổi cách làm như tăng tần suất kiểm soát những khâu còn yếu, đối với những khâu làm tốt thì cơ quan quản lý phải giảm nhẹ, giảm đến mức tối thiểu việc kiểm soát.

Bên cạnh đó, Cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản cũng cần kiểm soát chất lượng với mục tiêu bảo đảm cho tất cả các DN Việt Nam có điều kiện thuận lợi để duy trì và phát triển thị trường ở các nước trên thế giới.