TS Nguyễn Huy Hoàng, Chủ nhiệm đề tài khoa học cấp bộ “Giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương trong giai đoạn hiện nay”. Ảnh: TH

Ngày 5/6, Trường Cán bộ Thanh tra tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Thực trạng giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương trong giai đoạn hiện nay”.

Hội thảo nằm trong khuôn khổ đề tài khoa học cấp bộ “Giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương trong giai đoạn hiện nay” do TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra làm Chủ nhiệm đề tài.

Chuyển đơn lòng vòng giảm sau khi tinh gọn bộ máy

TS Nguyễn Huy Hoàng cho biết, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025 đã tạo ra những thay đổi lớn trong tổ chức và hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước ở địa phương.

Cùng với đó, hệ thống pháp luật về tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo cũng từng bước được hoàn thiện nhằm bảo đảm sự đồng bộ với mô hình tổ chức mới.

Theo kết quả nghiên cứu của đề tài, giai đoạn 2020 - 2025 chứng kiến nhiều biến động về tình hình khiếu nại, tố cáo. Nếu như những năm dịch Covid-19 số lượng đơn thư và công dân đến khiếu kiện có xu hướng giảm thì từ năm 2022 trở đi, khi các hoạt động kinh tế - xã hội phục hồi mạnh mẽ, số lượng đơn thư khiếu nại, tố cáo gia tăng đáng kể.

Đáng chú ý, lĩnh vực đất đai tiếp tục là nguyên nhân chủ yếu phát sinh khiếu kiện, chiếm khoảng 70% tổng số vụ việc phức tạp. Các nội dung liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư, giải phóng mặt bằng vẫn là những điểm nóng ở nhiều địa phương.

Tuy nhiên, sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều tín hiệu tích cực đã xuất hiện. Việc cắt giảm một cấp trung gian giúp xác định rõ hơn trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền, giảm tình trạng chuyển đơn lòng vòng hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các cấp hành chính.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: TH

Mặt khác, việc rút ngắn quy trình giải quyết đã tạo điều kiện để nhiều vụ việc đơn giản được xử lý nhanh hơn ngay từ cơ sở. Trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền cấp xã được đề cao, góp phần nâng cao hiệu quả đối thoại và giải quyết khiếu nại ngay từ nơi phát sinh vụ việc.

“Đây là bước chuyển quan trọng trong cải cách hành chính, phù hợp với yêu cầu xây dựng bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phục vụ người dân tốt hơn”, ông Hoàng nhấn mạnh.

Áp lực mới đặt ra với chính quyền cơ sở

Bên cạnh những kết quả tích cực, ông Hoàng cũng chỉ ra không ít khó khăn, thách thức phát sinh trong quá trình vận hành mô hình mới.

Theo đó, ngay trong những tháng đầu chuyển đổi đã xuất hiện tình trạng dồn ứ hồ sơ do việc bàn giao các vụ việc đang giải quyết dở dang từ mô hình cũ sang mô hình mới. Một số địa phương còn lúng túng trong xác định thẩm quyền giải quyết, dẫn đến việc chuyển đơn hoặc hướng dẫn công dân chưa thật sự chính xác.

Cũng theo ông Hoàng, khi cấp huyện không còn thực hiện chức năng giải quyết khiếu nại, tố cáo như trước đây, toàn bộ các vụ việc phát sinh tại cơ sở đều tập trung về chính quyền cấp xã.

Trong khi đó, đội ngũ cán bộ tham mưu cho công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cấp xã còn khá mỏng. Không ít địa phương chưa có lực lượng chuyên trách; nhiệm vụ này chủ yếu do công chức tư pháp - hộ tịch hoặc địa chính đảm nhiệm.

Với các vụ việc liên quan đến đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng hay tranh chấp phức tạp, năng lực chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn của đội ngũ này còn gặp nhiều hạn chế.

Do đó, việc trao thêm thẩm quyền cho cấp xã là chủ trương đúng, nhưng cần đi kèm với cơ chế hỗ trợ về nhân lực, nghiệp vụ và cơ sở dữ liệu. Nếu không, nguy cơ quá tải và phát sinh sai sót trong quá trình giải quyết là rất lớn.

Đặc biệt, quy định người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền phải trực tiếp đối thoại với người khiếu nại đang đặt ra áp lực đáng kể đối với lãnh đạo cấp xã khi khối lượng công việc ngày càng tăng.

Nâng cao năng lực để giải quyết khiếu nại, tố cáo từ gốc

Tại hội thảo, các ý kiến tham luận đều thống nhất nhận định rằng công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, đặc biệt trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo các ý kiến, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật để bảo đảm tính thống nhất với mô hình tổ chức mới. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả hơn trong giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhất là ở cấp cơ sở.

Các đại biểu cho ý kiến hoàn thiện chủ đề. Ảnh: TH

Song song là cần xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất trên phạm vi toàn quốc; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để hỗ trợ phân loại đơn thư, theo dõi tiến độ giải quyết và dự báo các "điểm nóng" khiếu kiện.

Các ý kiến tại hội thảo cũng lưu ý, trong giai đoạn phát triển mới, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật, tăng cường nguồn lực cho cơ sở, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý nhà nước.

Tiếp thu các ý kiến, TS Nguyễn Huy Hoàng khẳng định, đây sẽ là cơ sở quan trọng để Ban Chủ nhiệm tiếp tục hoàn thiện các nội dung nghiên cứu, từ đó đề xuất những giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương, góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, công khai, minh bạch và gần dân hơn.