(Thanh tra) - ThS Lê Thị Thúy, Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ nhấn mạnh việc hoàn thiện có chế giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của đơn vị sự nghiệp công lập có ý nghĩa sâu sắc trong việc nâng cao hiệu quả quản trị đơn vị sự nghiệp công lập.
Ngày 27/3, ThS Lê Thị Thúy, Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ, chủ nhiệm đề tài khoa học “Giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của đơn vị sự nghiệp công lập”, đã chủ trì hội thảo nhằm hoàn thiện đề cương nghiên cứu.
ThS Lê Thị Thúy cho rằng, đơn vị sự nghiệp công lập có địa vị pháp lý đặc biệt, vừa mang tính chất của cơ quan Nhà nước cung ứng dịch vụ công, vừa vận hành theo cơ chế nghề nghiệp, chuyên môn, thậm chí có yếu tố thị trường trong một số lĩnh vực.
Chính đặc điểm này tạo ra sự đan xen giữa quan hệ hành chính và quan hệ dân sự, dịch vụ, khiến cơ chế giải quyết quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh không thể áp dụng máy móc như đối với cơ quan hành chính Nhà nước.
Theo ThS Lê THị Thúy, từ góc độ pháp lý, hệ thống văn bản hiện hành điều chỉnh hoạt động giải quyết quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh tuy tương đối đầy đủ nhưng còn phân tán và thiếu đồng bộ khi áp dụng đối với đơn vị sự nghiệp công lập.
Các luật như Luật Khiếu nại năm 2011, Luật Tố cáo năm 2018, Luật Tiếp công dân năm 2013 hay các luật chuyên ngành như Luật Giáo dục 2019, Luật Viên chức, Luật Khám bệnh, chữa bệnh… đều chưa có quy định riêng, cụ thể cho khu vực này.
Một trong những vướng mắc lớn là việc xác định bản chất pháp lý của các quyết định trong đơn vị sự nghiệp công lập. Nhiều quyết định như khám chữa bệnh, phân lớp học, thu - chi dịch vụ hay đánh giá viên chức không phải là quyết định hành chính thuần túy, dẫn đến khó khăn trong việc xác định thẩm quyền giải quyết khiếu nại cũng như áp dụng quy định pháp luật tương ứng.
Ngoài ra, pháp luật hiện hành cũng chưa quy định rõ về việc giải quyết kiến nghị, phản ánh của người dân đối với chất lượng dịch vụ công, vốn là nhóm vấn đề phát sinh phổ biến nhất trong thực tiễn.
Trong khi đó, các quy định về tự chủ tài chính, tổ chức của đơn vị sự nghiệp công lập lại chưa gắn với yêu cầu về minh bạch, trách nhiệm giải trình trong tiếp nhận và xử lý quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh.
“Khi các đơn vị sự nghiệp công lập ngày càng chuyển mạnh sang cơ chế tự chủ, đặc biệt sau các chủ trương đổi mới hệ thống ĐVSNCL, thì việc hoàn thiện khung pháp lý về giải quyết quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh là yêu cầu cấp thiết nhằm kiểm soát quyền lực và bảo vệ quyền lợi của người dân.
Ở góc độ thực tiễn, số lượng và tính chất phức tạp của các vụ việc quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh trong các đơn vị sự nghiệp công lập đang gia tăng rõ rệt, đặc biệt trong các lĩnh vực y tế và giáo dục, nơi tập trung số lượng lớn đơn vị cung ứng dịch vụ công.
Các phản ánh phổ biến trong lĩnh vực y tế liên quan đến thủ tục khám chữa bệnh, thời gian chờ đợi, chi phí ngoài quy định và thái độ phục vụ.
Trong khi đó, ở lĩnh vực giáo dục, các vấn đề như thu, chi đầu năm học, chất lượng dịch vụ bán trú, tuyển dụng và bổ nhiệm viên chức cũng thường xuyên phát sinh khiếu nại, phản ánh.
Theo chủ nhiệm đề tài, nguyên nhân chủ yếu được xác định là do thiếu minh bạch trong cung ứng dịch vụ, quy trình tiếp nhận và xử lý đơn thư chưa kịp thời, cũng như chưa có cơ chế giám sát hiệu quả. Nhiều vụ việc kéo dài, vượt cấp không chỉ gây bức xúc trong dư luận mà còn ảnh hưởng đến uy tín của các đơn vị cung cấp dịch vụ công.
Đáng chú ý, quy trình nội bộ về giải quyết quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh tại nhiều đơn vị sự nghiệp công lập còn thiếu chuyên nghiệp. Nhiều đơn vị chưa thiết lập bộ phận tiếp công dân đúng quy định; việc tiếp nhận phản ánh qua các kênh điện tử còn mang tính hình thức; hồ sơ giải quyết chưa đầy đủ; kết quả xử lý chưa được công khai minh bạch.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, yêu cầu tiếp nhận và xử lý phản ánh qua môi trường điện tử ngày càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, đa số đơn vị sự nghiệp công lập chưa xây dựng được quy trình chuẩn, chưa có hệ thống theo dõi tiến độ hay cảnh báo chậm trễ, dẫn đến hiệu quả xử lý còn hạn chế.
Tại hội thảo, các đại biểu thống nhất việc nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế giải quyết quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của đơn vị sự nghiệp công lập là yêu cầu khách quan, cấp bách. Đây không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng quản trị công và niềm tin của người dân đối với hệ thống cung ứng dịch vụ công.
Theo đó, các đại biểu cho rằng cần xây dựng khung lý luận rõ ràng về bản chất pháp lý của các quan hệ phát sinh trong đơn vị sự nghiệp công lập; phân loại cụ thể các dạng quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; từ đó thiết kế cơ chế giải quyết phù hợp với từng lĩnh vực và loại hình dịch vụ.
Về pháp lý, cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành theo hướng đồng bộ, thống nhất; làm rõ thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết; đồng thời thiết lập các quy định riêng cho đơn vị sự nghiệp công lập nhằm bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn.
Về tổ chức thực hiện, cần nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ, tăng cường minh bạch, trách nhiệm giải trình; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống quản lý, theo dõi, xử lý quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của đơn vị sự nghiệp công lập hiện đại, hiệu quả.
Các ý kiến đóng góp tại hội thảo sẽ được tiếp thu, hoàn thiện đề cương nghiên cứu, hướng tới xây dựng một cơ chế giải quyết quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của đơn vị sự nghiệp công lập minh bạch, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và phát triển dịch vụ công trong giai đoạn mới.
