Nhà máy Thuỷ điện A Vương (huyện Nam Giang, Quảng Nam). Ảnh: N.P

Trước thực trạng trên, cộng với các sự cố sạt lở đất gây chết nhiều người tại xã Trà Leng (huyện Nam Trà My) và xã Phước Kim, Phước Thành (huyện Phước Sơn) vào mùa mưa lũ năm ngoái, Tỉnh ủy, HĐND tỉnh Quảng Nam đã chủ trương kiểm tra, giám sát và yêu cầu rà soát, xem xét, đánh giá quyết định cụ thể từng DA.

Theo thống kê, Quảng Nam hiện có 47 DA thuỷ điện vừa và nhỏ được xây dựng trên hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn, Trước đây, lãnh đạo tỉnh từng kêu gọi và khuyến khích các nhà đầu tư vào lĩnh vực này, nhưng xem ra còn bộc lộ nhiều yếu điểm, chủ quan và thiếu tính bền vững, kể cả các cơ sở pháp lý cũng chưa đồng bộ, chặt chẽ.

Một hệ luỵ nhãn tiền từ thuỷ điện là, mùa nắng hàng trăm ngàn ha đất sản xuất nông nghiệp bị thiếu nước tưới, cả nước sinh hoạt vùng hạ du không chỉ ở Quảng Nam mà cả TP Đà Nẵng cũng bị thiếu trầm trọng do thuỷ điện không chịu xả nước. Ngược lại, vào mùa mưa lũ khi thuỷ điện ào ạt xả nước gây lũ chồng lũ, ngập lụt sâu, làm chết người, tài sản, nhà cửa của người dân bị cuốn trôi theo dòng lũ dữ…

Tại thời điểm này, theo báo cáo của Sở Công thương Quảng Nam, trên địa bàn tỉnh có 12 DA đã được cấp quyết định chủ trương đầu tư, đang hoàn thiện hồ sơ, thủ tục; chưa khởi công xây dựng. Trong đó có 4 DA là Chà Vàl, Sông Bung, Nước Bươu và Trà Linh gây ảnh hưởng đến hơn 32,5ha rừng phòng hộ; 8 DA gồm: A Vương, Trà Linh1, Trà Linh 2, Nước Bươu, Nước Lah 1, Nước Lah 2, Sông Bung 3, Trà Leng 1 và Trà Leng 2 ảnh hưởng đến hàng chục ha đất rừng sản xuất.

Cũng theo Sở Công thương Quảng Nam, có 10 DA thuỷ điện không đảm bảo tiến độ thi công như cam kết, bao gồm: Chà Vàl, A Vương 5, Trà Linh 1, Đắc Pring 2, Tăk Lê, Nước Lah 1, 2, Trà Leng 1, 2 và Sông Bung 3A.

Thực hiện chỉ đạo của Thường trực Tỉnh uỷ, Ban Cán sự Đảng UBND tỉnh đã giao các cơ quan chức năng triển khai rà soát tỉ mỉ từng DA thuỷ điện. Trong quá trình rà soát toàn bộ DA thủy điện vừa và nhỏ, Quảng Nam ủng hộ các chủ đầu tư đã hoàn tất thủ tục đầu tư xây dựng theo luật định, thực hiện đúng cam kết. Tuy nhiên, với các DA chậm tiến độ, hay chỉ trong giai đoạn nghiên cứu đầu tư nhưng gây tác động vào rừng, thì chính quyền tỉnh đề xuất HĐND tỉnh dứt khoát đưa ra khỏi quy hoạch.

Qua xem xét, UBND tỉnh thống nhất chủ trương loại khỏi quy hoạch đối với 6 DA thủy điện gồm: A Vương 4, Sông Bung 3, Đắc Di 4, A Banh, Chà Vàl và Đắc Pring 2. Các DA này theo quy định sẽ được trình HĐND tỉnh xem xét, quyết định tại kỳ họp sắp tới.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, 4 trong số 6 DA thuỷ điện gồm các nhà máy thủy điện A Vương 4, A Banh (Tây Giang), Sông Bung 3 (Nam Giang), Đắc Di 4 (Nam Trà My) tại thời điểm này chưa được cấp có thẩm quyền ra quyết định chủ trương đầu tư. Các DA này đều tác động đến ít nhất một trong hai loại rừng (rừng sản xuất và phòng hộ). Quảng Nam chủ trương loại bỏ quy hoạch thủy điện nhỏ vì xét đến nhiều yếu tố bao trùm, trong đó tác động tiêu cực đến môi trường.

Giám đốc Sở Công Thương Đặng Bá Dự khẳng định, việc thêm vào hay loại bớt DA thủy điện ra khỏi quy hoạch là chuyện bình thường. Quan điểm nhất quán của ngành và chính quyền tỉnh là đã đầu tư thì phải có năng lực và tâm huyết.

Sau khi rà soát nhận thấy nhiều DA có công suất nhỏ, xây dựng chậm, gia hạn nhiều lần, ảnh hưởng đến đất rừng gây bức xúc dư luận thì không nên để tồn tại. Trong 6 DA thủy điện nhỏ mà Ban Cán sự Đảng UBND tỉnh thống nhất chủ trương đưa ra khỏi quy hoạch chiếm hơn 56MW.

Về tổng thể có 3 nhóm DA thủy điện vừa và nhỏ. Đó là nhóm đang thi công xây dựng; nhóm đã cấp chủ trương đầu tư nhưng kéo dài do yếu tố chủ quan của nhà đầu tư là chính, nhóm này chủ trương cương quyết loại bỏ khỏi quy hoạch và nhóm chưa có quyết định chủ trương đầu tư.

Theo đó, nhà máy thủy điện A Vương 4, A Banh (Tây Giang), Sông Bung 3 (Nam Giang), Đắc Di 4 (Nam Trà My) phải dứt khoát loại bỏ.

Đối với 2 DA thủy điện là Chà Vàl và Đắc Pring 2, mặc dù đã có quyết định chủ trương đầu tư nhưng chậm tiến độ thi công kéo dài ít nhất hơn 36 tháng, sắp tới sẽ tiến hành thanh tra, kiểm tra để thu hồi theo quy định của pháp luật.

Ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đã từng nhận định: “Chúng ta nóng vội phát triển thủy điện nên thời gian đầu chúng ta gặp nhiều bất cập. Chính vì vậy nên đã để lại những hệ quả lâu dài, đến bây giờ vẫn phải khắc phục. Tỉnh Quảng Nam sẽ tiến hành rà soát lại các thủy điện, báo cáo Thủ tướng Chính phủ, giảm thủy điện lại, không phát triển thêm trong thời gian tới”.
Dư luận hoan nghênh thái độ kiên quyết của lãnh đạo tỉnh Quảng Nam trong việc rà soát, xử lý các DA thuỷ điện “treo” nhiều năm hoặc gây tác động xấu đến môi trường, sinh hoạt đời sống của nhân dân. Đây là động thái nhằm giảm thiểu hệ luỵ từ “nhân tai” từ các DA thuỷ điện gây ra.

Ngọc Phó