Việc sửa đổi Nghị định số 28/2019/NĐ-CP góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người tố cáo, đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về công tác tố cáo trong quân đội. Đồ họa: Dương Nguyễn

Kể từ khi được ban hành vào ngày 20/3/2019, Nghị định số 28/2019/NĐ-CP quy định về tố cáo và giải quyết tố cáo trong Quân đội nhân dân đã tạo lập hành lang pháp lý quan trọng.

Trải qua 6 năm thi hành, trước những yêu cầu mới từ các nghị quyết của Đảng, sự vận động liên tục của hệ thống pháp luật và đặc biệt là quá trình sắp xếp, tổ chức lại bộ máy quân đội được triển khai quyết liệt, việc sửa đổi, bổ sung Nghị định này đã trở thành một yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn.

Sắp xếp tổ chức quân đội đặt ra yêu cầu sửa đổi quy định về tố cáo

Trong những năm qua, cùng với sự phát triển của đất nước, Đảng ta luôn chú trọng đến sự phát triển, củng cố nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh Nhân dân, lực lượng vũ trang được xây dựng vững mạnh về chính trị, “tinh, gọn, mạnh”. Đồng thời, Đảng và Nhà nước quyết tâm cải cách hành chính, đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực.

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng (năm 2021) đã xác định rõ nhiệm vụ "tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực, phát huy quyền làm chủ của nhân dân" thông qua cơ chế phản biện, khiếu nại, tố cáo.

Các văn bản chỉ đạo như Chỉ thị số 35-CT/TW ngày 26/5/2014 và Kết luận số 107-KL/TW ngày 24/12/2024 của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Thêm vào đó, Quy định số 178-QĐ/TW ngày 27/6/2024 của Bộ Chính trị cũng yêu cầu kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật.

Đáng chú ý nhất là quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và Quân đội theo hướng "tinh, gọn, mạnh". Thực hiện các nghị quyết và kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư; nghị quyết, đề án của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã ban hành các quyết định giải thể và tổ chức lại hàng loạt đầu mối.

Đồ họa: Dương Nguyễn

Cụ thể, giải thể Bộ chỉ huy Bộ đội Biên phòng cấp tỉnh để thành lập Ban chỉ huy Bộ đội Biên phòng trực thuộc Bộ chỉ huy Quân sự cấp tỉnh. Ở cấp cơ sở, giải thể Ban chỉ huy Quân sự cấp huyện, thành lập Ban chỉ huy Phòng thủ khu vực trực thuộc Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh (và các Bộ Tư lệnh Thủ đô, TPHCM); đồng thời tổ chức lại Ban chỉ huy Quân sự cấp xã.

Ngành Thanh tra Quốc phòng cũng thực hiện tái cơ cấu theo Kết luận số 134-KL/TW của Bộ Chính trị. Theo đó, hệ thống cơ quan thanh tra được tổ chức theo 2 cấp (Trung ương và địa phương), duy trì Thanh tra Bộ Quốc phòng nhưng kết thúc hoạt động của thanh tra cấp huyện, sở. Từ những thay đổi quy mô lớn nêu trên, cấu trúc hành chính và phân cấp thẩm quyền trong quân đội đã thay đổi so với thời điểm Nghị định số 28/2019/NĐ-CP được ban hành.

Sự vận động của hành lang pháp lý

Bên cạnh thay đổi về tổ chức, nền tảng pháp lý cũng có những bước tiến lớn, đòi hỏi hệ thống văn bản dưới luật phải được cập nhật. Khoản 1 Điều 30 Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi năm 2025) quy định "Mọi người có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật". Căn cứ hiến định này đòi hỏi pháp luật về tố cáo trong quân đội phải bao quát, toàn diện các chủ thể làm việc trong môi trường quân sự.

Gần đây, Quốc hội đã thông qua nhiều đạo luật có tác động trực tiếp đến lĩnh vực này. Luật Thanh tra số 84/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2025) đã quy định chi tiết chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Thanh tra Bộ Quốc phòng theo mô hình mới.

Đặc biệt, Luật số 136/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026) đã bổ sung nhiều quy định mới liên quan đến thẩm quyền giải quyết tố cáo. Trong đó, khoản 1 Điều 3 được xem là điểm mới quan trọng, làm rõ thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trong việc xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố cáo.

Ngoài ra, Luật số 98/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của 11 luật về quân sự, quốc phòng cũng mang lại sự thay đổi về tổ chức bộ máy các cơ quan trong Bộ Quốc phòng, và một số nội dung điều chỉnh quy định về tố cáo và giải quyết tố cáo. Do đó, việc ban hành dự thảo Nghị định sửa đổi nhằm tránh tạo ra những khoảng trống pháp lý khi các luật mới này chính thức có hiệu lực thi hành.

Đồ họa: Dương Nguyễn

Những khoảng trống từ thực tiễn quản lý và thi hành

Báo cáo tổng kết 6 năm thực hiện Nghị định số 28/2019/NĐ-CP đã chỉ ra những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn. Trước tiên, khoảng trống rõ nét nhất là Nghị định chưa điều chỉnh nhóm đối tượng gồm công chức quốc phòng và lao động hợp đồng.

Các quy định mới của Chính phủ, tiêu biểu như các quy định về chế độ sĩ quan (Nghị định 21/2009, sửa đổi bởi Nghị định 52/2025) hay chính sách thu hút nhân tài (Nghị định 363/2025) đã bổ sung công chức quốc phòng và lao động hợp đồng làm việc tại các cơ quan, đơn vị trực thuộc Bộ Quốc phòng vào phạm vi điều chỉnh, với khoảng 20.000 người.

Tuy nhiên, Nghị định số 28/2019/NĐ-CP hiện chưa quy định đối với nhóm này. Theo đó, đối tượng áp dụng của Nghị định số 28/2019/NĐ-CP là quân nhân, công nhân và viên chức quốc phòng, công dân Việt Nam, cá nhân nước ngoài đang cư trú tại Việt Nam thực hiện quyền tố cáo. Điều này dẫn đến một số khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn giải quyết tố cáo trong Quân đội Nhân dân.

Thứ hai, trong quá trình tiếp nhận, đã xuất hiện các trường hợp một đơn tố cáo cùng lúc nhiều quân nhân có chức vụ khác nhau (bao gồm cả chỉ huy), hoặc tố cáo nhóm quân nhân thuộc các đơn vị khác nhau. Mặc dù nội dung này đã được điều chỉnh tại khoản 2 Điều 12 Luật Tố cáo, nhưng Nghị định 28 chưa cụ thể hóa, dẫn đến vướng mắc, bất cập và lúng túng trong thực tiễn giải quyết tố cáo trong Quân đội Nhân dân.

Thứ ba, việc sắp xếp, tổ chức lại lực lượng trong quân đội theo các quyết định của Bộ Quốc phòng dẫn đến những thay đổi về mô hình tổ chức, trong khi Nghị định số 28/2019/NĐ-CP chưa kịp cập nhật quy định về thẩm quyền giải quyết tố cáo đối với các đơn vị mới thành lập, và các chức danh liên quan, như Ban chỉ huy Bộ đội Biên phòng trực thuộc Bộ chỉ huy Quân sự cấp tỉnh.

Bên cạnh đó, một số quy định mới của Luật số 136/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo đã bổ sung thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trong xác định thẩm quyền giải quyết tố cáo, cũng như trách nhiệm theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận nội dung tố cáo. Những nội dung này cần được cụ thể hóa trong Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 28/2019/NĐ-CP để bảo đảm thống nhất với quy định của pháp luật hiện hành.

Bài 2: Từ 3.198 đơn tố cáo: Siết trách nhiệm, nâng hiệu quả giải quyết tố cáo trong quân đội