Thanh tra tỉnh Ninh Bình tổ chức công bố quyết định thành lập Tổ công tác liên ngành. Ảnh: TH

Theo báo cáo rà soát của Tổ công tác liên ngành do Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình Lê Văn Cường làm Tổ trưởng, vụ việc bắt nguồn từ quá trình triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới gắn với dồn điền đổi thửa tại xã Nhân Khang, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam (nay là xã Vĩnh Trụ, tỉnh Ninh Bình) giai đoạn 2011-2015.

Chủ trương phù hợp nhưng quá trình thực hiện phát sinh nhiều tồn tại

Thực hiện chủ trương xây dựng nông thôn mới, người dân tại các xóm trong xã đã thống nhất góp một phần diện tích đất nông nghiệp thay cho việc đóng góp bằng tiền để đầu tư xây dựng nông thôn mới của các xóm trên địa bàn xã. Trên cơ sở đề xuất của địa phương, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hà Nam (cũ) đã ban hành Văn bản số 789/STN&MT-ĐKĐĐ ngày 16/11/2011 hướng dẫn thực hiện.

Theo đánh giá của Tổ Công tác, việc ban hành văn bản hướng dẫn của Sở Tài nguyên và Môi trường phù hợp với chủ trương của Trung ương, của tỉnh và các quy định pháp luật đất đai tại thời điểm đó. Tuy nhiên, công tác kiểm tra, giám sát trong quá trình triển khai chưa thường xuyên, dẫn đến nhiều tồn tại phát sinh nhưng không được phát hiện, xử lý kịp thời.

Kết quả rà soát cho thấy toàn xã Nhân Khang đã góp khoảng 6,25ha đất nông nghiệp tại 38 vị trí, chia thành 147 thửa đất. Từ năm 2012 đến năm 2015, 12/12 xóm tổ chức “đấu thầu” tại 37 vị trí với 132 thửa đất nông nghiệp; trong đó 131 thửa đã được giao cho người trúng “đấu thầu”, thu được gần 19,3 tỷ đồng.

Theo báo cáo rà soát, nguồn tiền này được sử dụng để xây dựng các công trình phục vụ chương trình nông thôn mới như đường giao thông, nhà văn hóa cùng với nguồn hỗ trợ của Nhà nước; phần kinh phí còn lại được chi trả cho các hộ có đất góp.

Tuy nhiên, Tổ Công tác cho biết hiện không có hồ sơ về việc chi nguồn kinh phí sau “đấu thầu”; các xóm tự ghi chép, công khai trong nội bộ và tự quyết toán mà không thông qua UBND xã. Báo cáo cũng xác định việc quản lý, sử dụng nguồn kinh phí này chưa bảo đảm đầy đủ hồ sơ, chứng từ theo quy định, song chưa có căn cứ xác định có hành vi tư lợi, tham ô hoặc tham nhũng.

Đáng chú ý, năm 2023 tại xóm 12 (nay là thôn 6, xã Vĩnh Trụ) tiếp tục “đấu thầu” 15 lô đất nông nghiệp, các hộ trúng thầu mới nộp khoảng 1,89 tỷ đồng trên tổng số hơn 4,32 tỷ đồng phải nộp. Trong số tiền đã thu, xóm đã chi khoảng 70 triệu đồng để mua camera an ninh và thiết bị phục vụ công tác phòng cháy, chữa cháy; số tiền còn lại hiện được Tiểu ban xây dựng nông thôn mới xóm 12 quản lý và gửi tại ngân hàng.

Nhiều vi phạm về trình tự, thủ tục và sử dụng đất

Theo kết quả rà soát, quá trình tổ chức thực hiện tại địa phương đã phát sinh nhiều tồn tại về thủ tục đất đai.

UBND huyện Lý Nhân thời điểm đó chưa ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể; UBND xã Nhân Khang không ban hành văn bản chỉ đạo, hướng dẫn chi tiết mà chủ yếu chuyển các mẫu biểu, quy chế để các xóm tự triển khai.

Các xóm tự xác định vị trí, diện tích đất; tự tổ chức “đấu thầu” theo hình thức người trả giá cao được nhận đất. Trên thực tế, việc “đấu thầu” này là hình thức chuyển nhượng quyền sử dụng đất nhưng nhiều thủ tục theo quy định của pháp luật đất đai chưa được thực hiện đầy đủ.

Tổ Công tác xác định nhiều nội dung như đăng ký biến động đất đai, chỉnh lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và các thủ tục chuyển nhượng quyền sử dụng đất không được thực hiện theo quy định của pháp luật đất đai qua các thời kỳ.

Kết quả rà soát cho thấy phần lớn các hộ nhận đất đã sử dụng ổn định, không phát sinh tranh chấp. Tuy nhiên, có 26 trường hợp tự chuyển nhượng quyền sử dụng đất khi chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định.

Đáng chú ý, có 79 thửa đất vi phạm mục đích sử dụng đất; trong đó 54 trường hợp san lấp mặt bằng, xây dựng công trình trên đất nông nghiệp và 25 trường hợp tự ý chuyển mục đích sử dụng đất.

Một góc xã Vĩnh Trụ, tỉnh Ninh Bình. Ảnh: UBND xã Vĩnh Trụ

Kiến nghị kiểm điểm trách nhiệm và xử lý tồn tại

Theo Tổ Công tác, nguyên nhân của các tồn tại xuất phát từ nhận thức pháp luật đất đai của một bộ phận cán bộ, người dân còn hạn chế; công tác quản lý, kiểm tra, giám sát chưa thường xuyên; việc thực hiện chủ trương xây dựng nông thôn mới có thời điểm còn đặt nặng yêu cầu hoàn thành tiêu chí trong khi các thủ tục pháp lý liên quan chưa được thực hiện đầy đủ.

Kết quả rà soát xác định trách nhiệm của nhiều cơ quan, đơn vị và cá nhân liên quan. Trong đó, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hà Nam giai đoạn 2010-2015 được xác định còn thiếu kiểm tra, chưa kịp thời phát hiện và hướng dẫn xử lý các tồn tại phát sinh; UBND huyện Lý Nhân nhiệm kỳ 2010-2015 chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn; UBND xã Nhân Khang nhiệm kỳ 2010-2015, 2020-2025 là đơn vị trực tiếp tổ chức thực hiện nhưng để xảy ra nhiều tồn tại trong quản lý, sử dụng đất đai.

Tiểu Ban xây dựng nông thôn mới các xóm giai đoạn 2010-2015, cá nhân các đồng chí Bí thư, Trưởng các xóm giai đoạn 2010-2015, riêng Xóm 12 cũ giai đoạn 2010-2015 và 2020-2025 cũng được xác định có liên quan trong việc tổ chức “đấu thầu”, giao đất và quản lý nguồn kinh phí thu được từ việc góp đất; các hộ gia đình, cá nhân chịu trách nhiệm trong việc sử dụng đất không đúng mục đích, tự ý chuyển nhượng khi chưa đủ điều kiện pháp lý.

Trên cơ sở kết quả rà soát, Tổ Công tác kiến nghị UBND tỉnh Ninh Bình chỉ đạo kiểm điểm trách nhiệm đối với các tập thể, cá nhân có liên quan; giao UBND xã Vĩnh Trụ rà soát, xử lý các trường hợp vi phạm pháp luật đất đai và hướng dẫn người dân thực hiện các thủ tục liên quan đối với các trường hợp đủ điều kiện theo quy định của Luật Đất đai năm 2024.

Đối với các trường hợp đã sử dụng đất ổn định nhưng có vi phạm về mục đích sử dụng đất, báo cáo đề nghị xem xét xử lý theo quy định trước khi thực hiện các thủ tục về đất đai; đồng thời tiếp tục rà soát việc quản lý, sử dụng nguồn kinh phí thu được từ hoạt động “đấu thầu” đất nông nghiệp và xử lý các tồn tại liên quan theo quy định.