Điểm khai thác khoáng sản trái phép tại phường Trung Sơn, tỉnh Ninh Bình đang được Công an tỉnh điều tra, xử lý. Ảnh: Hoàng Long

Thực hiện Kế hoạch số 499/KH-TTCP ngày 25/12/2025 và Văn bản số 277/TTCP-C.VIII ngày 2/2/2026 của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh Ninh Bình đã tiến hành thanh tra công tác quản lý, cấp phép và khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh đối với giai đoạn từ ngày 1/1/2020 đến ngày 30/11/2025. Kết luận thanh tra số 31/KL-TTr ngày 6/5/2026 của Thanh tra tỉnh đã làm rõ nhiều tồn tại trong công tác quản lý Nhà nước cũng như việc chấp hành pháp luật của một số tổ chức, doanh nghiệp hoạt động khoáng sản.

Nhiều mỏ chưa thực hiện đóng cửa mỏ theo quy định

Theo kết luận thanh tra, trong giai đoạn từ ngày 1/1/2020 đến ngày 30/11/2025, tỉnh Ninh Bình có 36 mỏ thuộc diện phải thực hiện thủ tục đóng cửa mỏ khi giấy phép khai thác khoáng sản chấm dứt hiệu lực.

Tuy nhiên, đến thời điểm thanh tra mới có 19 mỏ được cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định đóng cửa mỏ; 5 mỏ đang thực hiện các thủ tục liên quan và còn 12 mỏ chưa thực hiện việc đóng cửa mỏ theo quy định.

Qua thanh tra xác định, chủ đầu tư của 12/36 mỏ chưa lập đề án đóng cửa mỏ khi giấy phép khai thác khoáng sản chấm dứt hiệu lực, chưa bảo đảm quy định tại Điều 73 Luật Khoáng sản năm 2010, nay được quy định tại Điều 82 Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024. Trách nhiệm được xác định thuộc giám đốc các doanh nghiệp có mỏ chưa lập đề án đóng cửa mỏ khi giấy phép khai thác khoáng sản chấm dứt hiệu lực.

Đoàn thanh tra đã kiểm tra trực tiếp 7 giấy phép khai thác khoáng sản đã chấm dứt hiệu lực thuộc diện phải lập hồ sơ đóng cửa mỏ của 7 doanh nghiệp. Qua kiểm tra cho thấy có trường hợp đã được ban hành quyết định đóng cửa mỏ nhưng quá trình thực hiện thủ tục vẫn còn hạn chế.

Cụ thể, tại mỏ đất đồi Dốc Bệu của Công ty TNHH Hòa Nam, hồ sơ đóng cửa mỏ còn thiếu một số thành phần theo quy định; việc kiểm tra thực địa, nghiệm thu khối lượng công việc thực hiện theo đề án đóng cửa mỏ chưa đầy đủ. Đối với mỏ đất sét đồi Rộc Lầy của Công ty Cổ phần Gốm xây dựng Quỳnh Lưu, việc kiểm tra nghiệm thu kết quả thực hiện đóng cửa mỏ và trình cấp có thẩm quyền ban hành quyết định đóng cửa mỏ chưa bảo đảm thời gian theo quy định.

Kết luận thanh tra cũng xác định công tác kiểm tra, xử lý các tổ chức không nộp hồ sơ đề nghị đóng cửa mỏ chưa được thực hiện; chưa xử phạt vi phạm hành chính đối với các chủ mỏ theo quy định.

Còn nhiều tồn tại trong cải tạo, phục hồi môi trường

Bên cạnh công tác đóng cửa mỏ, kết quả thanh tra cho thấy vẫn còn những tồn tại liên quan đến việc thực hiện nghĩa vụ cải tạo, phục hồi môi trường và nghĩa vụ tài chính trong khai thác khoáng sản.

Theo báo cáo, từ năm 2020 đến năm 2025, các tổ chức, doanh nghiệp trên địa bàn đã thực hiện ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường với tổng số tiền 101,2 tỷ đồng. Tuy nhiên, vẫn còn 14 tổ chức, doanh nghiệp chưa thực hiện ký quỹ với tổng số tiền 8,64 tỷ đồng.

Số liệu của Quỹ Đầu tư phát triển tỉnh Ninh Bình cho thấy, đến ngày 31/12/2025, đơn vị đang quản lý tiền ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường của 311 điểm mỏ thuộc 227 đơn vị khai thác khoáng sản, với tổng số tiền ký quỹ và lãi ký quỹ hơn 284 tỷ đồng.

Ngoài nghĩa vụ ký quỹ, Thanh tra tỉnh Ninh Bình còn phát hiện đến ngày 15/4/2026 có 16 doanh nghiệp nợ tiền cấp quyền khai thác khoáng sản với tổng số tiền 20,7 tỷ đồng; 20 doanh nghiệp nợ thuế tài nguyên hơn 14,06 tỷ đồng và 15 doanh nghiệp nợ phí bảo vệ môi trường hơn 10,6 tỷ đồng.

Đáng chú ý, có trường hợp doanh nghiệp không lập phương án cải tạo, phục hồi môi trường nên không phát sinh tiền ký quỹ phải nộp; trong khi giấy phép khai thác khoáng sản đã chấm dứt hiệu lực nhưng vẫn chưa thực hiện thủ tục đóng cửa mỏ theo quy định.

Trên cơ sở kết quả thanh tra, Thanh tra tỉnh Ninh Bình đã kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm; rà soát, đôn đốc việc thực hiện nghĩa vụ đóng cửa mỏ, cải tạo phục hồi môi trường và nghĩa vụ tài chính đối với các tổ chức, doanh nghiệp hoạt động khoáng sản, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường trên địa bàn.