Dự án Nhà máy chế biến khoáng sản Gia Thanh (xã Gia Trấn, Ninh Bình) sử dụng hơn 12.000 m2 đất lúa trái phép. Ảnh: Thành Nam

Theo Thông báo Kết luận kiểm tra số 7342/TB-SNNMT, ngày 12/12/2025, dự án đầu tư xây dựng Nhà máy chế biến khoáng sản Gia Thanh được UBND tỉnh Ninh Bình chấp thuận đầu tư từ năm 2006, ban đầu do Công ty TNHH Phúc Lộc làm chủ đầu tư, sau đó là Công ty Cổ phần - Tổng Công ty Xây dựng và lắp máy Việt Nam là đơn vị thực hiện dự án cho đến nay.

Theo giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, dự án có tổng diện tích sử dụng đất hơn 71.800 m², thời hạn hoạt động đến năm 2056, tiến độ hoàn thành vào tháng 12/2020.

Tuy nhiên, kết luận kiểm tra của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình cho thấy, đến thời điểm kiểm tra (tháng 11/2025), dự án vẫn chưa hoàn thành đầy đủ các hạng mục theo nội dung đã được phê duyệt.

Cụ thể, trong khu đất được Nhà nước cho thuê, doanh nghiệp đã xây dựng nhiều công trình phục vụ sản xuất như nhà điều hành, xưởng sản xuất gạch, bột đá, kho vật tư, trạm biến áp, hồ điều hòa và các hạng mục phụ trợ khác, song còn thiếu 2 kho vôi thành phẩm với diện tích 2.000 m².

Với việc không hoàn thành toàn bộ hạng mục theo tiến độ đã đăng ký, cơ quan kiểm tra xác định dự án thuộc trường hợp chậm tiến độ sử dụng đất trên 24 tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư, thuộc diện điều chỉnh theo khoản 8 Điều 81 Luật Đất đai năm 2024 và các nghị định hướng dẫn thi hành.

Đáng chú ý, ngoài vi phạm về tiến độ, hồ sơ kiểm tra cũng làm rõ việc sử dụng đất lúa khi chưa được phép trong quá trình triển khai dự án. Theo báo cáo giải trình của doanh nghiệp, trong giai đoạn 2008 - 2009, công ty đã nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trồng lúa 1 vụ của 14 hộ dân với diện tích 8.820 m²; đồng thời thỏa thuận với Công ty TNHH Thành Thắng để nhận lại quyền chuyển nhượng đất lúa của 16 hộ dân khác với diện tích 4.047 m². Tổng diện tích đất lúa mà doanh nghiệp nhận chuyển nhượng là 12.867 m².

Trên phần diện tích này, doanh nghiệp đã san lấp mặt bằng và xây dựng một hệ thống lò nung vôi liên hoàn khi chưa được UBND tỉnh Ninh Bình cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, chưa được giao đất hoặc cho thuê đất theo quy định.

Đây là hành vi sử dụng đất khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép, được chính doanh nghiệp thừa nhận trong báo cáo giải trình gửi đoàn kiểm tra.

Kết luận của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình xác định, đối với diện tích đất đã được Nhà nước cho thuê hơn 46.600 m², doanh nghiệp đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính về tiền thuê đất và thuế sử dụng đất phi nông nghiệp.

Tuy nhiên, đối với phần diện tích đất chưa được giao, chưa được cho thuê, chưa được phép chuyển mục đích, cơ quan quản lý yêu cầu doanh nghiệp khẩn trương hoàn thiện hồ sơ pháp lý để trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Trên cơ sở kết quả kiểm tra, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình kiến nghị xem xét việc gia hạn tiến độ sử dụng đất đối với diện tích đã được cho thuê, với thời hạn tối đa 24 tháng theo quy định của Luật Đất đai.

Đồng thời, yêu cầu doanh nghiệp phải nộp bổ sung khoản tiền tương ứng với tiền thuê đất, tiền sử dụng đất trong thời gian được gia hạn (nếu được chấp thuận), và tập trung nguồn lực để hoàn thiện các hạng mục còn thiếu của dự án.

Kết luận kiểm tra cũng nêu rõ, trường hợp doanh nghiệp không thực hiện thủ tục đề nghị gia hạn tiến độ sử dụng đất trong thời hạn quy định, hoặc hết thời gian được gia hạn mà vẫn chưa đưa đất vào sử dụng theo đúng mục đích, Nhà nước sẽ thu hồi đất mà không bồi thường về đất, tài sản gắn liền với đất và chi phí đầu tư còn lại theo quy định của pháp luật.

Từ vụ việc tại dự án Gia Thanh cho thấy, việc kiểm tra, rà soát các dự án chậm tiến độ, sử dụng đất chưa đúng quy định đang là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về đất đai, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai và kỷ cương pháp luật trong hoạt động đầu tư trên địa bàn tỉnh Ninh Bình.